Antwerpse Reuzen

Het district Antwerpen heeft een reuzenfamilie van zeventien reuzen (2025), verdeeld over de twee historische reuzen, vier reuzen van de wijk Klein Antwerpen, de vijf reuzen van ’t Kiel die De Strangers voorstellen, en aangevuld met zes andere reuzen.

Historische reuzen

• Druon Antigoon: Volgens de legende was Druon Antigoon een reus die langs de Schelde woonde en schippers afperste. Wie niet betaalde, verloor zijn hand, die Antigoon in de rivier gooide. De Romeinse soldaat Silvius Brabo versloeg uiteindelijk de reus, hakte diens hand af en wierp die zelf in de Schelde. Dit “hand werpen” zou de oorsprong zijn van de naam Antwerpen. Op basis van deze legende ontwierp Pieter Coecke van Aelst in 1534–1535 een stadsreus die Antigoon voorstelt. De reus van 2 meter is gemaakt van papier-maché, touw, metaal en echte haren. Hij werd gerestaureerd in 2002.^[4]

Zie Druon Antigoon voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

• De reuzin Pallas Athena (1765, 1,85 m) stelde oorspronkelijk de Maagd van Antwerpen voor, maar werd in 1766 omgevormd tot Athena, de Olympische godin van oorlog en verdediging, maar ook van vrede, wijsheid, welvaart en recht. Volgens de mythologie werd Athena geboren uit het hoofd van Zeus, volledig in wapenuitrusting. Het hoofd van de reuzin werd in 1765 gesculpteerd door Daniel Herreyns. Het reuzenhoofd ging voor het laatst mee in een optocht in 1872 en werd door de eeuwen heen meerdere keren hersteld. In 2001 volgde een grondige restauratie. Daarbij werd het zwaar beschadigde hoofd ontdaan van latere, 20ste-eeuwse materialen.^[4]

• 
  Antigoon op de Grote Markt van Antwerpen (ca. 1599)
• 
  Antigoon in de Antwerpse Ommegang (1937)
• 
  Glaspositief met Pallas Athena (tijdens Antwerpse Ommegang)
• 
  Oude hoofd van Druon Antigoon (1534 -1535) in het MAS
• 
  Oude hoofd van Pallas Athena (1765-1766) in het MAS

Reuzen van de wijk Klein Antwerpen

Klein Antwerpen is een wijk in het district Antwerpen. Sinds de zomer van 2006 beheerd de buurt of wijkvereniging Klein Antwerpen vier reuzen.^[5][6] De reus Wannes (4 m) is een eerbetoon aan de bekende Antwerpse volkszanger Wannes Van de Velde. Hij werd gemaakt naar aanleiding van het wijkfeest Klein Antwerpen 2006. Zijn hoofd werd getekend door de echte Wannes. Tijdens datzelfde feest werd Van de Velde ereburger van de wijk. De reus staat symbool voor lokale cultuur en muzikale traditie. De reuzin Germaine (4,35 m) van Ganzenveer uit 2007 is de echtgenote van Wannes; zij kreeg een “huwelijk” met Wannes in de reuzenverhalen van de wijk. Haar naam verwijst naar kalligrafie. Wannes en Germaine kregen in 2011 een vernieuwde en lichtere romp waardoor ze soepeler kunnen lopen en zelfs kunnen dansen. Scharminkel (2008) is de reuzenhond van Wannes en Germaine. Hij loopt op wieltjes en heeft een zadel waarop de kinderen kunnen zitten, beweegbare oren, en een lijf uit stevig materiaal.

Lowiske is een reuzin uit 2010, is ongeveer 2 meter groot en heeft een vrolijk gezicht en een hoedje. Ze werd gebouwd door Christiaan Ketele voor zijn kleinzoon Lowie. De reus is gehuwd met de "Nachtwacht van Kontich".

Andere reuzen

• Reus "Stanni met de meeuw" werd gebouwd in 1976, naar aanleiding van het vijfjarig bestaan van de Volksdansgroep De Scheldemeeuwen. Stanni verwijst naar Sint-Anneke (St-An) en de meeuw verwijst naar de naam van de vereniging.^[7][8]
• De reus Zotte Rik (3,2 m) werd gedoopt op 2 september 1978 en wordt beheerd door het 't Sint-Andrieskwartier.^[9] Hij werd gebouwd door Paul De Vierman, om de herinnering aan volksfiguur Rik Van Aken (1854-1909) in leven te houden.^[10] Bij de doop kreeg hij een reuzenlied van John Lundström (1919-1990).
• Reus Djon, geboren in 1979 en 4,1 meter groot, behoort toe aan de Antwerpse Snorrenclub. Hij werd vernoemd naar het erelid van de club, John Lundström. Hij schreef opnieuw een reuzenlied ter ere van de doop van deze reus.
• Reuzen van ’t Kiel: De Strangers is een Antwerpse muziekgroep die bekendheid verwierf door parodiërende en vaak maatschappijkritische teksten in het Antwerps dialect. Ze werden door de Winkeliersvereniging Abdijstraat^[11] in 1983, naar aanleiding van de 50ste verjaardag, vereeuwigd in vijf reuzen van elk drie meter groot. Ze kunnen elk door een drager gedragen worden.^[12] Het gaat om Ernest (Nest) Adriaensen (1941-heden), John De Wilde (1933-heden), Alex Boeye (1934-2024), Bob Van Staeyen (1936-2020) en Pol Bollansee (1929-1984).
• Anneke Mossel wordt beheerd door de reuzengilde Genootschap van Anneke Mossel uit het gehucht Sint-Anneke op Linkeroever. De reus ontstond in 1993 naar aanleiding van het 100-jarig jubileum van de parochie van Sint-Anna-ten-Drieën. In 1996 werd Anneke gedoopt tijdens de Mosselfeesten op de Grote Markt in Antwerpen. In 2007 kreeg ze een meter en een peter. Ze is getrouwd met de reus Prins Langoustian van Labardonia. De reuzin wordt steeds vergezeld door de 'Mosselwefkes', een folkloristische groep die in 2000 werd opgericht. De groep is samengesteld uit vijftien dames, die worden vergezeld van een achttal mosselmannen.^[13][14]
• Prins Langoustian van Labardonia zag het levenslicht in 2008 naar aanleiding van het tienjarig jubileum van het Rode Kruisopvangcentrum Linkeroever. De reus (3,6 meter) werd gedoopt tijdens de viering op 19 november 2008. Hij heeft een peter en meter en wordt ook beheerd door de reuzengilde Genootschap van Anneke Mossel.^[15]
• De reus ChaChana werd in 2005 gemaakt door de Afrikaanse organisatie Afribel in Antwerpen.^[16] De reus is 5,6 m en heeft drie dragers nodig.^[17] Chachana is een personage in een traditioneel verhaal in Rwanda en is een van de vele initiatieven van Afribel om de Vlaamse en de Afrikaanse cultuur met elkaar te laten wisselwerken.
• De Neus is een reus, bedacht door Guy Van de Casteele, geïnspireerd op een bekend personage uit het Antwerpse poesjenellentheater "De Poesje". De figuur verwijst naar Pulcinella, de Italiaanse volksheld met grote neus, en werd feestelijk onthuld tijdens de stoet van Deurne in 2012, omringd door kleine “Neusjes”.
• De Roze Reus was de mascotte voor de World Outgames 2013 en symboliseert de holebi-gemeenschap. Een kleurrijke reus van 3,9 met en 80 kg zwaar met een maatschappelijk thema; hij was bijvoorbeeld aanwezig op de Antwerpse Pride Parade 2013.^[18]

De Berchemse Reuzengilde is een organisatie die ontstaan is in 2015 en die drie reuzen bezit.^[19][20][21] Jules Pilot's voornaam verwijst naar Jules Tyck (1889-1924) een Antwerps wielrenner en piloot. De reus (3,1 meter en 30 kg; 1999) beweegt zich al rollend voort en wordt ook de Reus van de luchthaven genoemd. Miss Groenenhoek (3,1 meter en 30 kg; 1999) vertegenwoordigd de gelijknamige wijk in Berchem. Tuur De Slijkschepper (4,1 meter - 1979) stelt de de Berchemse Slijkschepper voor en is gebaseerd op de geuzennaam van de Berchemnaars. De naam werd ontleend aan een archiefdocument, waarin een ambtenaar uit Brussel aangeeft dat hij op bezoek komt naar Berchem, maar dat hij zal wachten tot het weer beter wordt. De Berchemse wegen lagen er nat en slijkerig bij en zijn schoeisel was daar niet tegen bestand. De slijkschepper zou de man zijn die met een soort van grote pollepel de rioolputten moest leegscheppen en het slijk in een emmer opving.

Zie Reuskens van Borgerhout voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Borgerhout heeft een rijke traditie met Reuskens & Reuzen die deel uitmaken van jaarlijkse stoeten en historische optochten. De Reuskens van Borgerhout zijn vier traditionele reuzenhoofden, ook wel cabezudos (Spaans) genoemd. Sinds 1712 trekken ze jaarlijks door Borgerhout in de Borgerhoutse Reuzenstoet. De vier Reuskens heten Reus, Reuzin, Dolfijn en Kinnebaba en dansen en wuiven op een rijk versierde reuzenwagen, voortgetrokken door twee paarden. Vooraan leidt een dansmeester het geheel, terwijl vijf muzikanten achteraan op de wagen spelen. In het midden voeren de Reuskens hun dans uit. Ze verlaten slechts in zeer uitzonderlijke gevallen het grondgebied van Borgerhout. Over de oorsprong van hun namen is weinig zekerheid: Reus en Reuzin vormen geen ouderpaar van de andere twee. Kinnebaba verwijst in het Antwerps dialect naar een morsend kind, terwijl Dolfijn mogelijk is afgeleid van Dauphin, de titel van een kroonprins. De poppen die meegaan in de stoet zijn replica's. Er bestaan antieke mallen waarmee, indien nodig, steeds nieuwe hoofden kunnen gemaakt worden. De huidige versie van de vier poppen werd in 2009 gemaakt, nadat Reus zwaar beschadigd was geraakt.

• 
  Aankomst Reuskens op Moorkensplein (Editie 307 op 1 april 2019)^[22]
• 
  Twee van de Reuskens (16 september 2006)
• 
  Reuskens met Little Amal (Editie 309 op 9 oktober 2021)^[22]

In 2011-2012 organiseerde Borgerhout het Reuzenjaar ter gelegenheid van twee jubilea^[23]: 175 jaar zelfstandige gemeente en 300 jaar Borgerhoutse reuzenstoet. Het district riep de inwoners op om zelf reuzen te bouwen, wat resulteerde in ongeveer zestig nieuwe reuzen, gemaakt door scholen, verenigingen en kunstenaars. Wel 45 reuzen (alsook draken) hebben zich ingeschreven in het Grote Vriendenboek van de Reuskens.^[24] Enkele voorbeelden zijn: Catrina Gigante De Borgerhout (2018), Giraff (2021) en De Poortreus (2023).

Deurne heeft verschillende eigen reuzen, stuk voor stuk geïnspireerd op bekende Deurnse volksmensen. Ze worden meestal beheerd door de reuzengilde De Reuzen van Deurne. In 2018 ontving de reuzengilde de Carrièreprijs als onderdeel van Cultuurprijs Deurne 2018. De lijvige reuzenfamilie paradeert elk jaar in september tijdens de Bevrijdingsfeesten onder grote belangstelling door de straten van Deurne.^[25]

In 2019 ontving Deurne de officiële oorkonde ‘Reusvriendelijke gemeente’ van Reuzen in Vlaanderen vzw.^[26]

• De Preutelmadamme (3,80 m, 55 kg) is de allereerste reus van Deurne (1977). Ze stelt een café-uitbaatster voor waar de preutelclub — een groep vrijgezellen — samenkwam. Haar naam verwijst naar het “preutelen” (schrobben van zand) op de vloer van het café.
• Jeanette (2,70 m, 40 kg) is de dochter van de Preutelmadamme. Ze wordt gedragen en verteld de verhalen van haar moeder verder. Het personage verwijst naar het sociale leven van Deurne toen.

• Fredje den Tokkelaar (3,20 m) werd vernoemd naar een mindervalide jongen die actief was in de radioclub De Berrekens. Hij kreeg de bijnaam “tokkelaar” vanwege zijn amateur-zendactiviteiten.
• De Rode Ridder (5,40 m): Ontworpen ter ere van Leopold Vermeiren (1914–2005), de schrijver van de Rode Ridder-stripverhalen. De kop werd getekend door de striptekenaar Karel Biddeloo.
• De Rosse Garde (2,60 m): Verbeeldt Pieter De Smet, een plaatselijke veldwachter uit Deurne/Borsbeek. Hij stond bekend om zijn kordate optredens en dagelijkse wandelingen met arrestanten.
• Vake Viool (2,65 m): Stelt John Lundström voor, een volkszanger en muzikant uit een groot gezin. Zijn bijnaam (“Viool”) verwijst naar zijn talent voor muziek en sociale betrokkenheid.
• Joske Knip (2,60 m): Een lokale kapper uit Deurne die bekend werd als wereldkampioen haarsnijden.
• Theo van den Bosch (4,30 m): Grootste van de klassieke Deurnse reuzen. Hij was een bekende komiek, zanger en presentator op de vroegere BRT en speelde ook in film.
• René van de volkstuinen (4,35 m, 50 kg): De reus werd in 2012 gebouwd als vertegenwoordiger van Deurne, een district met een sterke volkstuintraditie. Hij is gebaseerd op René, die 25 jaar toezichter was van de volkstuinen en mee aan de wieg stond van de vzw Vrienden van de Volkstuinen (de beheerder van de reus). De reus bestaat uit een piepschuimen hoofd, een polyester lichaam en een metalen geraamte. René werd officieel gedoopt, heeft een meter en een peter, en is ingeschreven in het geboorteregister. In 2015 trouwde hij met reuzin Mieke Van De Groenenhoek uit Wilrijk, na een publieksstemming tijdens hun verloving. De huwelijksplechtigheid vond plaats in de volkstuinen Drakenhof in Deurne, in aanwezigheid van zo’n 400 gasten.^[27]
• Den Burger (4 m 25) is gebaseerd op Maurice Dequeecker (1905-1985), de laatste burgemeester van de gemeente Deurne voor de fusie met Antwerpen. Hij was erg sociaal en betrokken bij de ontwikkeling van de gemeente.
• Mira & Milo, de reuzin en haar kleine compagnon, zijn reuzen van de vzw De Vijver (een organisatie die mensen met een verstandelijke of fysieke beperking ondersteunt. Mira werd teruggevonden in een garage en kreeg een nieuw leven dankzij het vakmanschap van de cliënten van De Vijver. Haar kleine compagnon Nilo werd volledig nieuw gebouwd.^{[28] [29]} Mira draagt een groot puzzelstuk dat staat voor diversiteit. Zo benadrukt ze dat iedereen, met of zonder beperking, een onmisbare plaats heeft in de samenleving.

De Ekerse reuzen worden beheerd door de Ekerse carnavalsvereniging "De Bierpruvers". De reus Bierpruverke (2,50 m) heeft een houten skelet rond fietsvelgen en wordt gedragen met riemen en handvaten. De kledij bestaat uit een rode tuniek met bruine overgooier, en het jongenshoofd draagt een herkenbaar hoedje met veer. Opvallend is dat de reus twee hoofden heeft: dat van een jongen en dat van een clown, beide gemaakt van kippengaas en papier-maché. Het clownshoofd bevat een speels mechanisme waarmee de drager water uit de ogen naar het publiek kan spuiten. Het reusje werd in het geheim gemaakt door Roger Custers en verscheen onverwacht voor het eerst op 7 september 1985 in de Reuzenstoet van Deurne, tien jaar na de doop van Mathieu en Mathilde. Hoewel de reus andere kleuren draagt dan het district Ekeren, sluiten die wel aan bij de traditie van de vereniging van de Bierpruvers.^[30]

Mathieu, met de volledige naam Mathieu Paulus Lambertus Arnoldus Leo Rogier Frans van Steenstraet, draagt de titel Baron op de Oude Gracht te Hoogboom. De reus werd gedoopt op 1 februari 1975 en verwijst naar lokale erfgoedlocaties. Zijn vrouw, de reuzin Mathilde, is geboren op 31 december 1974 en gedoopt op 1 februari 1975. Ze heeft een officiële bijnaam Jonkvrouw van “De Kroon” . De twee reuzen Mathieu en Mathilde kregen in 2022 nieuwe kledij.^[31]

Merksem heeft twee reuzen beheerd door de Folkloregroep Den Deugeniet.^[32] De reus Den Deugniet werd gemaakt in 2014 ter ere van het 30 jarig bestaan van de vereniging.^[33] Nadien, op 26 april 2015 volgde Modest, 4 meter groot. Modest is ook de verpersoonlijking van de ereprijs de grote stroboer die jaarlijks wordt uitgereikt aan de verdienstelijke Merksemenaar. Bij elke grote Merksemse manifestatie wordt hij tentoongesteld.^[34]

Het district Wilrijk bezit zes reuzen die elk jaar te zien zijn op jaarmarktdag in de omgeving van het districtshuis.^[35] Ze lopen ook mee in de Wilrijkse Geitestoet.^[36] De reus Lange Wapper gaat enkel elke vijf jaar mee in de stoet.

• John Van Het Geleeg of ook Den John werd geboren op een boerderij aan de Neerlandweg. Hij vond werk als steenvormer (modelleerder) in een van de steenbakkerijen. Hij kneedde de klei, vormde de stenen en legde ze in de zon te drogen vooraleer ze in de oven tot volwaardige bakstenen werden gebakken. Daarom draagt hij een schort. De kledij heeft den John gekregen van Jos Tyck van het Berchems Sinterklaascomité.
• Mieke Van De Groenenhoek: In de Groenenhoek woonde een gezin dat voor de kasteelheren van het Hof Klaverblad werkte. Moeder was dienstmeid en vader werkte als tuinman. Zij kregen een kindje dat uitgroeide tot een mooi meisje en luisterde naar de naam Mieke. Vooreerst werd gedacht dat Mieke van de Berchemse Groenenhoek afkomstig was maar onderzoek leidde naar het gelijknamige gehucht in Wilrijk. In 2014 werd reus René van de Volkstuintjes Deurne verliefd op Mieke en vroeg haar hand. Het huwelijk werd voltrokken op 20 juni 2015 in Deurne.
• Cécile was in de eerste helft van de 20ste eeuw een bekende Wilrijkse vroedvrouw die talloze vrouwen bijstond tijdens bevallingen. Ter ere van alle Wilrijkse vroedvrouwen liet regisseur Frans Van Immerseel voor de Geitestoet van 1965 een reuzenpop maken naar haar voorbeeld. Hoewel deze oorspronkelijke reuzin verloren ging, maakte een archieffoto van Wilrica het mogelijk voor reuzenbouwer Hugo Berckmoes en het technisch comité van de Geitestoet om later een nieuwe reuzin Cécile te ontwerpen.^[35]
• De reus Etienne, geboren naar aanleiding van de zesde Geitestoet in Wilrijk in 2010, stelt Etienne Mommerency (1939-2023) voor. Etienne was in 2010 voor de vijfde maal regisseur van de Wilrijkse Geitestoet.
• Reus Hugo stelt Hugo Berckmoes voor. Berckmoes was in 2010 voor de vijfde maal leidende figuur van het Techniisch Comité van de Wilrijkse Geitestoet.
• Reus Ferre werd gedoopt op 30 maart 2019^[37] en ingewijd bij het Vlaamse reuzenbestand. De reus is gebouwd door Hugo Berckmoes en is een eerbetoon aan Ferre Grignard (1939-1982), Antwerpse protestzanger, en symboliseert de Antwerpse muziek- en cultuurtraditie. Reus Ferre was voor het eerst te zien op de jaarmarkt op 12 augustus 2019.^[37] In 2022 nam de reus voor de eerste keer deel aan de Wilrijkse Geitestoet.
• Lange Wapper: Volgens de legende werd Lange Wapper geboren in het Wilrijkse gehucht de Nachtegaal, waar pachter Peer-Jan in zijn peterseliebed geen kool, maar een reuzenbaby vond. Omdat hij al zeven monden te voeden had, werd het kind geadopteerd door een Antwerps echtpaar aan de Brouwersvliet. De jongen groeide op tot een hulpvaardige figuur die zwakken beschermde. Als beloning voor een goede daad kreeg hij de gave om zichzelf groter en kleiner te maken, al verscheen hij het liefst in zijn lange gedaante, wat hem de naam Lange Wapper opleverde. Hoewel hij officieel bekendstond als beschermer, joeg zijn plots lachende verschijning velen schrik aan. De Wilrijkenaars beschouwen hem echter als een vriend. Wilrijk draagt sinds enkele jaren de titel Reuzenvriendelijk District en toont op jaarmarktdag verschillende reuzen, maar Lange Wapper verschijnt enkel om de vijf jaar tijdens de Geitestoet. De reus werd plechtig gedoopt op 8 augustus 1964 op de Bist in Wilrijk, waar hij met bier werd ingezegend en officieel werd ingeschreven als ereburger van het district.^[35]

Zie Lange Wapper (reus) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

• 
  Wilrijkse Reuzen, Geitestoet 2022
• 
  Reuzen Hugo en Etienne (2010)
• 
  Lange Wapper (1965)