Vrijmetselarij in Duitsland

Begin achttiende eeuw werden de eerste Duitsers ingewijd in Engelse loges. Op 6 december 1737 werd de eerste loge in Duitsland opgericht in Hamburg. Deze loge had initieel nog geen naam, maar kreeg in 1743 de naam Absalom zu den Drei Nesseln. In 1740 ging de Voorzittend Meester van de loge naar de Premier Grand Lodge in Londen, waar de loge werd geregistreerd onder nummer 108. In deze loge werd in de nacht van 14 op 15 augustus 1738 de kroonprins van Pruisen en latere koning Frederik de Grote ingewijd als vrijmetselaar. De kroonprins richtte daarna in het slot van Rheinsberg een eigen loge op onder naam La loge première/La loge du Roi notre grand maître.

In 1738 werd ook een loge opgericht in Dresden, genaamd Loge aux Trois Aigles Blancs, welke zo succesvol was dat er twee nieuwe loges uit voortkwamen binnen twee jaar. In 1754 waren er in totaal 19 loges opgericht in Duitsland, en geleidelijk ontstonden er ook (provinciale) grootloges, waaronder de Große National-Mutterloge Zu den drei Weltkugeln (1744) en de Große Mutterloge „Zur Sonne“ (1744).

In het midden van de achttiende eeuw ontstond de ritus van de Strikte Observantie in Duitsland. De oprichter ervan was de Saksische edelman Karl Gotthelf von Hund (1722–1776), die beweerde in Parijs ingewijd te zijn door een geheimzinnige "Geheime Overste" (Superieur Inconnu), en daar de opdracht te hebben gekregen om de orde van de tempeliers binnen de vrijmetselarij te herstellen. De Strikte Observantie werd snel de belangrijkste ritus binnen de Duitse vrijmetselarij.

Vanaf de jaren 1770 nam de kritiek op de Strikte Observantie toe, vooral vanwege het uitblijven van bewijs voor de vermeende tempeliersafkomst. Toen vond Hund stierf in 1776 werd de latere koning Karel XIII van Zweden gekozen als zijn opvolger. Tijdens de Conventie van Wilhelmsbad (1782) kwam het tot een breuk: een meerderheid van de vertegenwoordigde loges verwierp de tempelierslegende en aanvaardde hervormingen die leidden tot het ontstaan van de Gerectificeerde Schotse Ritus. Daarna verdween de Strikte Observantie geleidelijk.

Na het tijdperk van de Strikte Observantie werd de vrijmetselarij in Duitsland langdurig bestuurd door verschillende grootloges. Naast de al eerder opgerichte Große National-Mutterloge „Zu den drei Weltkugeln“ en de Große Mutterloge „Zur Sonne“ ontstonden onder meer de Große Landesloge der Freimaurer von Deutschland (1770), de Große Mutterloge des Eklektischen Freimaurerbundes (1783) en de Große Loge von Preußen genannt Royal York zur Freundschaft (1798).

Vanaf 1801 stichtten - op initiatief van Friedrich Ludwig Schröder - verschillende grootloges zogeheten Logenvereine. Een eerste dergelijke vereniging werd opgericht door de Provinzial-Großloge von Hamburg, die Provinzial-Großloge von Hannover en de Große Loge Royal York zur Freundschaft Op dezelfde wiijze werd in 1810 de Freimaurerverein der drei Großen Logen zu Berlin opgericht door de Große National-Mutterloge „Zu den drei Weltkugeln“, de Große Landesloge der Freimaurer von Deutschland en de Großloge „Royal York“.

De eerste landelijke vorm van samenwerking binnen de Duitse vrijmetselarij waren de Deutschen Großmeistertage, die in 1861 door de grootmeester van de Große Landesloge von Sachsen in het leven waren geroepen. Vanuit de eenwording van het land in het Duitse keizerrijk kwam hier de Deutscher Großlogenbund uit voort, welke in 1871 was geïnitieerd en officieel werd opgericht op 19 mei 1872. Deze federatie omvatte de acht Duitse grootloges die op dat moment door de United Grand Lodge of England werden erkend:

• de Große National-Mutterloge „Zu den drei Weltkugeln“
• de Große Mutterloge „Zur Sonne“
• de Große Landesloge der Freimaurer von Deutschland
• de Große Mutterloge des Eklektischen Freimaurerbundes
• de Große Loge von Preußen genannt Royal York zur Freundschaft
• de Große Loge von Hamburg
• de Große Landesloge von Sachsen
• de Große Freimaurerloge „Zur Eintracht“

De Deutscher Großlogenbund was meer gericht op samenwerking dan op besluitvorming, en er werden weinig gemeenschappelijke standpunten ingenomen. Wel werd onder meer in 1874 gezamenlijk gesteld dat ras en huidskleur geen criterium konden zijn om het lidmaatschap van een loge te weigeren, en in 1897 werden de Constituties van Anderson erkend.

Na de Eerste Wereldoorlog bemiddelden de Duitse grootloges bij de distributie van hulpgoederen aan vrouwen en kinderen, vanuit de grootloges van Engeland, de Verenigde Staten en neutrale landen. Bij het vijftigjarig jubileum van de Deutscher Großlogenbund in 1922 verlieten de Große National-Mutterloge „Zu den drei Weltkugeln“, de Große Landesloge der Freimaurer von Deutschland en de Großloge Royal York zur Freundschaft de federatie, omdat er een breuk was ontstaan tussen deze christelijk georiënteerde grootloges en de meer humanistisch ingestelde grootloges. Later verliet ook de Große Landesloge von Sachsen de federatie, welke uiteindelijk werd opgeheven in 1935.

In de Weimarrepubliek waren joden en vrijmetselaars geliefde doelwitten van rechts-nationalistische propaganda. De uit Estland afkomstige journalist en politcus Alfred Rosenberg (1893-1946) verspreidde het anti-maçonnieke geschrift de Protocollen van de wijzen van Sion, en publiceerde over de judeo-maçonnieke samenzwering, een complottheorie die stelt dat joden en vrijmetselaren samenspannen om naties te ondermijnen.^[2] Rosenberg publiceerde een commentaar op de Protocollen in 1923, wat later door Hitler werd aangehaald in Mein Kampf.

Ook de voormalige generaal en politicus Erich Ludendorff (1865-1937) was een groot crititus van de vrijmetselarij. Samen met zijn vrouw Mathilde voerde hij een propaganda-oorlog tegen supranationale machten die uit "Joden, Jezuïeten en vrijmetselaars" bestonden en via een internationaal netwerk macht zouden hebben verkregen. Adolf Hitler en zijn volgelingen namen veel van Ludendorff's anti-maçonnieke gedachtegoed over.

Toen de Machtigingswet in maart 1933 van kracht werd en de macht in handen van Hitler kwam, hieven de meer humanistische ingestelde grootloges - die Joden toelieten en kosmopolitisch van aard waren - zichzelf op. De overige grootloges - christelijk van aard - bleven aanvankelijk nog bestaan, maar staakten hun rituele werkzaamheden en hernoemden zichzelf als Deutsch-christicher Orden. In mei 1935 volgde een totaal verbod op de vrijmetselarij.

Na de Tweede Wereldoorlog richtten Engelse, Amerikaanse en Canadese militairen loges op in West-Duitsland. Duitse vrijmetselaars begonnen met de heropbouw van hun oude loges en en het heroprichten van de Duitse grootloges. In het gedeelte van Duitsland wat door de Sovjet-Unie werd bezet, het latere Oost-Duitsland, was vrijmetselarij verboden.

Op 19 juni 1949 vormden 174 Duitse loges van verschillende grootloges gezamenlijk de Vereinigte Großloge von Deutschland op, wat later de Großloge der Alten Freien und Angenommenen Maurer von Deutschland werd. In een volgende stap ontstond - met hulp van de United Grand Lodge of England - op 27 april 1958 de Vereinigte Großlogen von Deutschland, een samenwerkingsverband van de Großloge der Alten Freien und Angenommenen Maurer von Deutschland en de (heropgerichte) Große Landesloge der Freimaurer von Deutschland.

In 1970 voegden de Große National-Mutterloge Zu den drei Weltkugeln, de German District Grand Lodge of the United Grand Lodge of England en de American Canadian Provincial Grand Lodge zich hierbij en in 1980 werden de laatste twee tot zelfstandige grootloge benoemd. Hiermee vormden vijf onafhankelijke grootloges samen de Vereinigte Großlogen von Deutschland, welke sinds haar oprichting optreedt als de officiële vertegenwoordiger van de Duitse reguliere vrijmetselarij.

In de jaren na de Tweede Wereldoorlog kreeg de liberale vrijmetselarij ook verder voet aan de grond in Duitsland. Vanuit eerder opgerichte Le Droit Humain loges ontstond in 1959 de gemengde obediëntie Humanitas - Freimaurergrossloge für Männer und Frauen in Deutschland. In 1980 werd de Frauen-Großloge von Deutschland opgericht.

Door Amerikaanse militairen werden verschillende Prince Hall loges opgericht in Duitsland

Een opsomming van de zelfstandige obediënties die anno 2025 werken in de basisgraden van leerling, gezel en meester in Duitsland.

Een aantal buitenlandse obediënties dat werkt in de basisgraden heeft een vertegenwoordiging in Duitsland.

Binnen de Vereinigte Großlogen von Deutschland kan in de Große Landesloge der Freimaurer von Deutschland en de Große National-Mutterloge „Zu den drei Weltkugeln“ gewerkt worden in de de hogere graden - of vervolgpaden - van hun respectieve ritus.

Daarnaast wordt in de hogere graden gewerkt van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus binnen de Oberste Rat für Deutschland der Alter und Angenommer Schottischer Ritus^[9], welke ruim honderd werkplaatsen heeft. Zij rekruteert haar leden met name onder de Großloge der Alten Freien und Angenommenen Maurer von Deutschland.

Tevens is er een Supreme Grand Chapter of British Royal Arch Masonry in Germany^[10] en een District Grand Lodge of Mark Master Masons in Germany^[11] (behorend bij de Orde van Merkmeesters), beide met een tiental werkplaatsen.