Verrucano

Verrucano is een soort gesteente in het westelijke Middellandse Zeegebied en de Alpen dat tot het Perm en vroege Trias behoort. Verrucano bestaat uit "redbeds", lagen bontgekleurde zandsteen, conglomeraat en kleisteen. In het verspreidingsgebied is verrucano de oudste afzetting na de Hercynische orogenese. Het zijn de afbraakproducten van het Hercynisch gebergte en vulkanen. Veel verrucano is tijdens de Alpiene orogenese gedeformeerd en licht gemetamorfoseerd.

Kenmerkend is verrucano een compact sediment, dat goed gecementeerd is. Het is erg bont gekleurd, met een paarse, donkerrode, oranje tot geelgroene matrix die scherp contrasteert met lichtgekleurde klasten van kwartsiet. Omdat fossielen in verrucano relatief zeldzaam zijn, is precieze datering van de lagen vaak lastig. Duidelijk is wel dat verrucano-afzettingen uit verschillende gebieden sterk uiteenlopende ouderdom kunnen hebben, van het vroege Perm tot het late Trias.

Normaal gesproken ligt verrucano discordant over gedeformeerde Paleozoïsche sedimenten en Hercynisch metamorf en dieptegesteente. Bovenop de verrucano liggen overwegend mariene gesteentepakketten uit het Mesozoïcum en Kenozoïcum.

Verrucano is in de stratigrafische indeling van veel gebieden een aparte groep, wegens de duidelijk herkenbare terrestrische of continentale facies. Deze facies zou een indicatie kunnen zijn van riftvorming in het westen van Pangea - het eerste teken van het opbreken van het supercontinent. Verrucano is daarmee het equivalent van de Rotliegend die verder naar het noorden in Europa voorkomt. Bij beide is de tektonische context echter niet overal duidelijk. Aan het einde van de Hercynische orogenese vormden zich door heel Europa plaatselijke zijschuivingsbekkens. De riftbekkens waar Pangea opbrak ontstonden pas in een later stadium. In welk type bekken bepaalde lagen verrucano zijn afgezet is niet altijd duidelijk vast te stellen.

Verrucano wordt soms ten onrechte molasse genoemd. Molasse is in enge zin een afzetting uit een voorlandbekken, dat gelijktijdig met de vorming van een gebergte ontstaat - niet erna.

De naam verrucano werd ingevoerd door de Italiaanse natuuronderzoeker Paolo Savi in 1832. Savi noemde het gesteente naar de Monte della Verruca in de Toscaanse Appenijnen. Verrucano komt behalve in de Appenijnen ook in andere Alpiene gebergtes van het westelijke Middellandse Zeegebied voor, zoals de Betische Cordillera en de Alpen.