Tamarasjeni

De nederzetting bleef ondanks de vernietiging bestaan en was sinds de 15e eeuw eigendom van de Matsjabeli-dynastie die heerste over de regio Samatsjablo in het koninkrijk Kartlië. Tamarasjeni stond in de 18e eeuw als kleine stad te boek.^[1] De Matsjabeli trokken zich terug in Tamarasjeni, toen het koninkrijk Kartli-Kachetië ophield te bestaan door de Russische annexatie in 1801 en ze de heerschappij kwijtraakten over Samatsjablo.

De bekende Georgische schrijver, publicist en activist in de Nationale Bevrijdingsbeweging Ivane Matsjabeli werd in Tamarasjeni geboren. Het huismuseum in Tamarasjeni ter ere van hem in zijn ouderlijk landhuis raakte in 1997 beschadigd door een aanslag van Zuid-Osseetse militanten.^[2] Het werd in 2003-2004 gerenoveerd, maar een bombardement op het dorp tijdens de oorlog van 2008 betekende het einde van het huismuseum.^[3] In het vluchtelingen-dorp Tserovani ten noorden van Tbilisi leeft het museum voort.^[4]

Tijdens de vorming van de Zuid-Ossetische Autonome Oblast in 1921-1922 en het bepalen van de grens van de beoogde autonome regio protesteerden tientallen Georgische dorpen waaronder Tamarasjeni en Georgiërs in Tschinvali tegen de voorgenomen inclusie in Zuid-Ossetië.^[5][6] De Liachvivallei ten noorden van Tschinvali kende voornamelijk Georgisch bewoonde dorpen. De dorpelingen schreven "het is beter om te sterven, om ons vanaf hier volledig te hervestigen dan ons te laten onderwerpen aan Ossetië".

Dit mocht niet baten: de meeste dorpen belandden toch in de autonome regio, inclusief Tamarasjeni. Door de ligging aan de noordelijke toegangsweg voor Tschinvali, de latere Transkam, en de hoofdweg naar Oni in Ratsja groeide Tamarasjeni uit tot een van de grotere dorpen in Zuid-Ossetië met een betrekkelijk gemengde bevolking. Na het intrekken van de Zuid-Ossetische autonomie in december 1990 door de Georgische Sovjetautoriteiten, werd in april 1991 het district Tschinvali, waar Tamarasjeni onder viel, opgeheven en aan het district Gori toegevoegd.^[7]

Tijdens de burgeroorlog in 1991-1992 vond er van twee zijden etnische zuivering plaats, waaronder ook in Tamarasjeni. Volgens rapporten werd Tamarasjeni vanaf januari 1991 systematisch door informele Georgische milities vrijwel geheel gezuiverd van Osseten, die ongeveer een derde van de bevolking waren. Dit was een reactie op het verjagen van de Georgische bevolking uit het nabijgelegen Tschinvali. Tegelijkertijd lag het dorp gedurende 1991 onder Osseetse beschietingen.^[8]

In juni 1992 werd een door Rusland geleide vredesmacht ingesteld, waarna het dorp onder Georgische controle stond. In 2004 vonden rond het dorp gewapende schermutselingen plaats tussen Georgische vredestroepen en Zuid-Osseetse milities.^[9] Tamarasjeni werd in 2006 ingedeeld bij de nieuwe gemeente Koerta, die opgericht was ten behoeve van het bestuur van de Georgisch gecontroleerde dorpen in de Liachvivallei ten noorden van Tschinvali. In het nabijgelegen Koerta zetelde de Zuid-Ossetische Administratie, het bestuur over de door Georgië ingestelde Provisionele Territoriale Eenheid Zuid-Ossetië. Deze tijdelijke territoriale eenheid werd met ingang van 2026 afgeschaft.

Zie Russisch-Georgische Oorlog voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de periode voorafgaand aan de oorlog in 2008 was Tamarasjeni tezamen met een aantal andere dorpen zoals Avnevi verschillende keren doelwit van zware Osseetse beschietingen.^[11] De aanhoudende beschietingen op de avond van 7 augustus 2008 op een aantal Georgische dorpen, waaronder Tamarasjeni,^[12] na de Georgische oproep tot staakt-het-vuren waren de uiteindelijke aanleiding tot het Georgische grondoffensief dat als start van de oorlog wordt gezien. Het dorp was de volgende dag ook doelwit van Russische bombardementen.^[14]

Onderzoekers van Human Rights Watch constateerden op 12 augustus 2008 ter plekke plunderingen en brandstichting in Tamarasjeni en andere etnisch Georgische dorpen langs de weg naar Dzjava in het noorden.^[15] Tussen 10 en 22 augustus 2008 werden op basis van satellietanalyses naar schatting 177 gebouwen in Tamarasjeni in brand gestoken en vernield, wat op bijna het gehele dorp neerkwam.^[16] Volgens getuigenissen werd er door Russische tanks op huizen geschoten.^[17] Aanklagers van het Internationaal Strafhof documenteerden de stelselmatige vernietiging van huizen in Tamarasjeni en elders "met als doel de etnische Georgiërs met geweld van het grondgebied van Zuid-Ossetië te verdrijven".^[18]

In oktober 2008 werd met steun van de stad Moskou door de Zuid-Osseetse autoriteiten begonnen met de bouw van de 'Moskovski'-wijk van Tschinvali,^[19] dat direct aan de westkant van Tamarasjeni kwam te liggen. Deze wijk werd rond 2011 opgeleverd.^[20] In de periode 2017-2020 zijn alle restanten van Tamarasjeni verwijderd.