Regenboogtrui

De regenboogtrui is de trui (wielrennersshirt) die de wereldkampioen in elk van de disciplines van de wielersport tot aan het volgende wereldkampioenschap mag dragen. Het is een witte trui met horizontale strepen in de kleuren blauw, rood, zwart, geel en groen, waarop overigens nog wel de naam van de sponsor(s) van het team kan worden geplaatst. De kleuren verwijzen, net als de vijf ringen op de Olympische vlag, naar de vijf werelddelen.^[1] Tegenwoordig kiezen veel renners er om esthetische redenen voor een bijpassende broek te dragen, maar dat is niet verplicht. De regenboogstrepen worden ook vaak aangebracht op de helm, de sokken, de schoenen en op de fiets.

De eerste regenboogtrui werd uitgereikt tijdens de wereldkampioenschappen baanwielrennen 1922, die werden gehouden in Liverpool, maar vanwege de aanhoudende regen op de (open) wielerbaan werden de finales pas zes weken later in Parijs verreden.^[2] Léon Vanderstuyft won in Parijs de 100 km stayeren en werd zo de eerste Belg die de regenboogtrui kreeg. De regenboogtrui kreeg al snel navolging in andere disciplines. De Italiaan Libero Ferrario ontving de regenboogtrui tijdens het WK op de weg in 1923, waar toen nog alleen amateurs aan mochten deelnemen. Zijn landgenoot Alfredo Binda ontving in 1927 de regenboogtrui tijdens het eerste WK op de weg voor beroepsrenners.^[3] Later werd de regenboogtrui in alle wielerdisciplines ingevoerd.

Voor alle onderdelen waarin wereldkampioenschappen worden georganiseerd (weg, tijdrit, veld, mountainbike, BMX, kunstfietsen, gravel, achtervolging, sprint, keirin, etc.) wordt een trui uitgereikt. De dragers zijn evenwel slechts gerechtigd die te dragen in het soort wedstrijden waarin de trui verdiend is. Een wereldkampioen tijdrijden kan de trui bijvoorbeeld wél in een tijdrit, maar niet in een gewone wegwedstrijd dragen.

In de periode 1995 tot 2015 had elke discipline een eigen logo in de regenboog verwerkt, maar vanaf 2016 krijgt elke discipline de standaard regenboogtrui uitgereikt. Wereldkampioenen bij de masters krijgen per leeftijdsklasse (bijv. 50-54 jaar) een regenboogtrui met dunne streepjes uitgereikt.

Het dragen van de regenboogtrui is naast een recht, ook een plicht. Op het niet dragen, of het verkeerd dragen, van de regenboogtrui staan boetes. Zo kreeg Tony Martin tijdens de Ronde van Frankrijk 2013 een boete van € 1.600,- vanwege de regenboogstrepen op zijn fiets tijdens een ploegentijdrit.^[5] Hoewel hij regerend wereldkampioen was in de individuele én ploegentijdrit, mocht hij de kleuren enkel dragen tijdens individuele tijdritten. Wereldkampioenen in de ploegentijdrit krijgen weliswaar een regenboogtrui tijdens de huldiging, maar ze mogen er niet in rijden.

Als de regerend wereldkampioen de leiding heeft in een klassement tijdens een etappekoers, dan moet hij de bijbehorende klassementstrui dragen. Bij het doorschuiven heeft echter de regenboogtrui voorrang. Als de leider in het algemeen klassement (gele trui) ook de leiding heeft in het puntenklassement (groene trui), dan schuift de groene trui door naar de nummer twee in het puntenklassement. Draagt deze nummer twee de regenboogtrui, dan schuift de groene trui door naar de nummer drie in dat klassement. Ook heef de regenboogtrui voorrang op een nationale of continentale kampioenstrui.

Verder is het zo dat de trui nooit gedragen wordt tijdens het wereldkampioenschap zelf. Ex-wereldkampioenen zijn herkenbaar aan de regenboogstrepen op de uiteinden van de mouwtjes en de kraag.

Er wordt wel eens gesproken van de vloek van de regenboogtrui.^[6][7] Deze mythe is ook al vaak ontkracht.^[8][9][10] Met de vloek wordt bedoeld dat een regerend wereldkampioen niet vaak wint of veel pech kent in het jaar dat hij de regenboogtrui draagt.^[11] Recente voorbeelden als Tadej Pogačar bewijzen dat een wereldkampioen net zo vaak kan winnen in zijn regenboogtrui dan ervoor.^[12] Zo zijn er ook voorbeelden van renners die wel pech kennen: zo overleed de broer van Paolo Bettini een week na zijn WK-zege en verongelukte Jean-Pierre Monseré in koers als regerend wereldkampioen. En er zijn natuurlijk voorbeelden van wereldkampioenen die niet of niet vaak winnen in de regenboogtrui. Dit kan verschillende oorzaken hebben. De drager van de regenboogtrui valt erg op (marked man effect); hij zal dus vaak geviseerd worden door andere renners en niet snel de mogelijkheid krijgen om ongezien te demarreren. Ook de ogen van het publiek zijn vaker op hem gericht nu hij de trui draagt (spotlight effect) en zijn prestaties worden onder een vergrootglas gelegd. Bijna elke wielrenner verliest vaker dan dat ie wint en daar wordt bij een wereldkampioen meer nadruk op gelegd. Deze druk kan de oorzaak zijn dat een renner minder presteert, omdat ie zichzelf overtraint of meer risico's neemt en eerder ten val komt. Of de renner keert na een succesvol jaar simpelweg terug op zijn oude niveau (regression to mean).^[13]

• 
  Ellen van Dijk in de trui met stopwatch als wereldkampioene tijdrijden
• 
  Stefan Nimke in de regenboogtrui in het baanwielrennen
• 
  Hanka Kupfernagel in de trui van het veldrijden
• 
  Nino Schurter in de trui van het mountainbiken
• 
  Mariana Pajón in de trui van het BMX
• 
  Katrin Schultheis in de trui van het kunstfietsen
• 
  Regenboogtruien in het para-cycling op de tandem
• 
  Regenboogtrui bij de masters
• 
  Leiderstrui wereldbeker met verticale regenboog
• 
  Rui Costa met strepen van de helm tot en met de fiets
• 
  Tadej Pogačar in de regenboogtrui en Remco Evenepoel met regenboogmouwtjes
• 
  Sanne Cant met regenboogmuts

Op het wereldkampioenschap schaatsen allround in 1983, in het Bislettstadion in Oslo, verscheen de kampioen van het voorgaande jaar, Hilbert van der Duim, in een wit schaatspak voorzien van regenboogstrepen. Na zijn falen op de 5000 meter ("pap in de benen") heeft hij het opzichtige kostuum op de volgende afstand niet meer gedragen. Van der Duim verklaarde zelf dat hij het pak op de laatste wedstrijddag niet meer droeg (toen hij uitsluitend de 1500 meter mocht schaatsen), omdat het ook in het wielrennen niet gebruikelijk is om de regenboogtrui te dragen op de dag waarop de nieuwe wereldkampioen bekend wordt.

Onder andere in het seizoen 2009/10 had de TVM-schaatsploeg ook een regenboogaanduiding voor de regerend en voor een voormalig wereldkampioen op de mouw en handschoen. Ook hadden ze het sterrensysteem op de borst uit het voetbal overgenomen. Een ster staat voor 5 wereldkampioenschappen (sprint, allround of afstanden). Als extra werden de gouden medailles, behaald op de Olympische Spelen, ook per stuk op de borst afgebeeld.

Zie de categorie Rainbow cycling jerseys van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.