Oosterpark (Amsterdam)

Oosterpark
Eendenvoerplaats in het park (2007)
Type	stadspark
Locatie	Amsterdam-Oost Nederland
Coördinaten	52° 22′ NB, 4° 55′ OL
Oppervlakte	12 ha
Opening	1891

Het Oosterpark is een stadspark en straat in de Oosterparkbuurt in Amsterdam-Oost. Het park is circa 12 ha groot. De straat Oosterpark loopt langs de west- en zuidzijde van het park. De Eerste, Tweede en Derde Oosterparkstraat liggen parallel aan deze straat, verder naar het zuiden. Langs de oostkant van het park loopt de Linnaeusstraat.

Langs de noordkant van het park is de achterkant van bebouwing aan de Mauritskade en 's-Gravesandestraat. Hier staan onder andere het Koninklijk Instituut voor de Tropen en Wereldmuseum Amsterdam, het Metis Montessori Lyceum en meerdere hotels, waaronder het voormalige Sint Elisabeth Gesticht (Hotel Arena).

In het Oosterpark bevindt zich een slingerend aangelegde vijver, een restant van een molenwetering, met daarin een klein eiland. Aan de noordzijde van het park is een pierenbad ontworpen door Aldo van Eyck. In het park staat het Nationaal Monument Slavernijverleden en een reeks kunstwerken.

Er worden regelmatig kunstmanifestaties en festivals gehouden, zoals Roots Open Air (onderdeel van het Amsterdam Roots Festival), Food & Faces, Appelsap, Keti Koti Festival en Loveland van Oranje (tot en met 2013 Loveland Queensday). Tijdens het Holland Festival worden soms op een groot scherm videobeelden getoond van een opera die in de Stopera wordt uitgevoerd.

In het park staan drie bouwsels: de Muziekkoepel Oosterpark in het midden (een gemeentelijk monument), een elektriciteitshuisje op het zuidwestpunt en een poldergemaal aan de Linnaeusstraat. Het uit 1967 stammende Amsterdam Tropen Hotel ontworpen door Tjeerd Dijkstra lijkt zich in het park te bevinden, maar werd gebouwd op het terrein van het Wereldmuseum.

Aan de noordrand van het park staat een aantal gebouwen en bouwsels met adressen aan de Mauritskade of de 's-Gravesandestraat die al dan niet uitkomen op het park. Daaronder bevinden zich als gemeentelijk of rijksmonument:

• de erfscheiding van het Sint Elisabeth Gesticht aan de 's-Gravesandestraat, hoek Mauritskade (rijksmonument vanaf 2003)
• de Schoorsteen van het Sint Elisabeth Gesticht aan de 's-Gravesandestraat 55 (rijksmonument vanaf 2003)
• de Lourdesgrot van het Sint Elisabeth Gesticht aan de Mauritskade 26a (rijksmonument vanaf 2003)
• Mauritskade 56, Amsterdam, een voormalige openluchtschool (gemeentelijk monument sinds 2001)
• het Koninklijk Instituut voor de Tropen (rijksmonument sinds 2003)

Aan de westrand staat de Pastorie van het Sint Elisabeth Gesticht (rijksmonument sinds 2004) aan de rand van het park. Ook staat hier ziekenhuis OLVG locatie Oost.

Buiten het park staat een aantal monumentale gebouwen aan de straat Oosterpark. Van deze gebouwen zijn ongeveer 25 panden bekeken of zij in aanmerking komen voor monumentstatus. Er kwam maar een handvol gebouwen/gebouwencomplexen in aanmerking. Onderzoek werd gedaan naar bijvoorbeeld:

• huisnummers 4 en 5: gemeentelijk monument sinds 2013: Oosterparkkerk of wel het Kerkgebouw der Vereenigde Doopsgezinde Gemeente; een gebouw uit 1904, aldus de gevelsteen
• huisnummer 6: een gebouw uit 1896-1897 ontworpen door Gerrit Willem Vixseboxse; gebouwd voor de Sandrina Louisa Geertruida Holthuysen Stichting met naamgeefster Louisa Holthuysen; hofje voor oude dames, het zou eerste aan de Amstelstraat gebouwd worden, maar het terrein bleek te klein; de stichting ruilde die grond postuum voor een terrein aan het Oosterpark; Holthuysen en Vixseboxse waren beiden actief binnen de Hervormde Gemeente;
• huisnummers 7 en 8: gemeentelijk monument sinds 2013, samengesteld hoekblok dat doorloopt aan het 's Gravesandeplein; Het deel aan de Oosterpark is ontworpen door P.H.M. Kuyper; dat aan het plein met huisnummer 25 is ontworpen door J.L. Bom; beiden aannemer en architect. Nummer 7 heeft een klassieke gevel, nummer 8 een torenachtige opbouw; beide voorzien van een erker; aan het 's-Gravesandeplein is er juist geen erker
• huisnummer 13-16, het enige nieuwbouwblok aan de zuidkant; gebouw uit 1997
• Oosterpark 50-58; bouwblok doorlopend tot in de Eikenweg; op nummer 58 woonde enige tijd Adrianus Bleijs, architect van het oorspronkelijke Onze Lieve Vrouwe Gasthuis en in een andere periode wethouder Monne de Miranda
• Oosterpark 77-78, Amsterdam; rijksmonument sinds 2004, gebouw uit 1881 dat in 1922 verbouwd werd onder leiding van Harry Elte, het pand kreeg tussen bouwsels uit de 19e eeuw een opmerkelijk art-deco-uiterlijk mee
• huisnummer 79 uit 1887; een door Adriaan Willem Weissman ontworpen gebouw voor kunstenaar Hendrik Valkenburg in eclectische stijl
• huisnummer 82/82; het Witsenhuis, rijksmonument sinds 2003
• huisnummer 87-88; dubbel woonhuis/atelier ontworpen door aannemer Coenraad Wiegand, eclectische stijl; gebouwd met ateliers voor kunstenaars Theo Hanrath en Hein Kever; later omgebouwd tot woon/winkelpand

Aan de oostzijde van het park staan de restanten van in de 1989 grotendeels afgebrande Muiderkerk aan de Linnaeusstraat en een gebouw op de hoek Wijttenbachstraat en Linnaeusstraat.

Het park biedt plaats aan een aantal monumenten, waaronder het Nationaal Monument Slavernijverleden ontworpen door Erwin de Vries en De schreeuw van Jeroen Henneman ter nagedachtenis van de moord op Theo van Gogh.

Ongeveer midden in het park bevindt zicht een tekststeen gemaakt in 1948 ter gelegenheid van de kroningfeesten voor koningin Juliana in 1948, waarbij een boom in het park geplant werd.

In het park komen een aantal bekende stadsbroedvogels voor, zoals koolmees, pimpelmees, heggenmus, roodborst en winterkoning. In wintermaanden zijn de grote bonte specht en de boomkruiper met regelmaat in het park te zien, zo ook bekende wintergasten als de koperwiek. In 2008 en 2009 hebben knobbelzwanen in het park gebroed. Het park wordt ook gefrequenteerd door honderden halsbandparkieten. Bovendien is het de enige plaats in Nederland waar verwilderde grote alexanderparkieten broeden.^[1]

Het in 1891 aangelegde Oosterpark was het eerste grote openbare park dat door de gemeente Amsterdam werd aangelegd. Eerdere parken in de stad waren kleiner (Sarphatipark en Wertheimpark) of privé-initiatief (Vondelpark). Het ontwerp in Engelse landschapsstijl was van de landschapsarchitect Leonard Springer.

Voor de aanleg van het Oosterpark moest de uit 1866 daterende oude Oosterbegraafplaats worden verplaatst. De begraafplaats lag vlak achter de plek waar het Koninklijk Instituut voor de Tropen is. Er was aanvankelijk veel protest van nabestaanden tegen deze verplaatsing, maar uiteindelijk ging men akkoord met de nieuwe locatie, de in 1894 geopende Nieuwe Oosterbegraafplaats in de Watergraafsmeer.

Het sanatorium Beatrixoord stond tussen de jaren twintig en zeventig van de 20e eeuw aan het park met toegang daartoe.

De straat Oosterpark heette eerst Eerste Parkstraat maar werd in 1895 hernoemd naar Oosterpark.

• Het Oosterpark op de website van de gemeente
• Vrienden van het Oosterpark
• Ons Oosterpark (gearchiveerd)

Zie de categorie Oosterpark (Amsterdam) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.