Witsenhuis

Witsenhuis
Locatie
Plaats	Oosterpark 82, Amsterdam
Adres	Oosterpark 82
Coördinaten	52° 22′ NB, 4° 55′ OL
Vernoemd naar	Willem Witsen
Status en tijdlijn
Gereed	1884
Oorspr. functie	atelier woonhuis
Huidig gebruik	museum, woonhuis, ateliers
Huisvest	Marga Minco, Gerrit Kamphuis, Anton Valens,[1] Jan Kal, Thomas Rosenboom, Willem Witsen, George Hendrik Breitner, Augusta Maria Agnes Witsen-Schorr, J.C. Bloem
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Eduard Cuypers
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	rijksmonument
Monumentnummer	526984
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde Amsterdam

Het Witsenhuis is het voormalige atelier van Willem Witsen op Oosterpark 82 in Amsterdam. De eerste verdieping van het naar hem vernoemde Witsenhuis^[2] verkeert in oorspronkelijke staat.^[3] De overige verdiepingen worden aan schrijvers ter beschikking gesteld als tijdelijke woonruimte.

De Amsterdamse architect Eduard Cuypers (1859-1927) ontwierp in 1883 deze atelierwoning voor de beeldhouwer Willem Eduard Roskam (1854-1919) in de gangbare ‘nieuwe renaissance’. Het pand verrees in opdracht van Marinus Leembruggen, een telg van een familie uit Hillegom die rijk was geworden door de bloembollenkweek. De zesendertigjarige Marinus was ongehuwd, rentenierde in Amsterdam en wierp zich op als mecenas voor Roskam, die onder meer beeldhouwwerk leverde voor de koninklijke wachtkamer van het Station Amsterdam Centraal. Cuypers tekende een symmetrisch pand bestaande uit twee bouwlagen onder een toen nog steile kap, met op de begane grond twee toegangsdeuren aan weerszijden van een groot venster dat het daarachter gelegen atelier van daglicht voorzag. De rechterdeur leidde via een trap naar de bovenwoning. De linker deur ontsloot het atelier, met een tussenverdieping (entresol), met daarachter een gietplaats en een berging. Cuypers was terughoudend in geveldecoraties met als reden dat de beeldhouwer daar, beter dan hij, voor kon zorgen. Hij bracht in de gevel boven beide entrees grote stukken onbewerkt zandsteen aan. Roskam verhuisde echter naar België nog voordat hij het huis betrok. Het pand stond sindsdien bekend als ‘het huis met de onvoltooide ingangen’. ^[4] Het huis werd vervolgens door George Hendrik Breitner gebruikt. In 1891 betrok Witsen een atelier in een ingebouwde tussenverdieping. Ten tijde van Willem Witsen troffen leden van de beweging Tachtigers elkaar vaak in dit huis. Van 7 tot 11 november 1892 logeerde de Franse dichter Paul Verlaine er toen hij in Amsterdam een serie lezingen hield.

In september 1905 betrok Augusta Maria Schorr de tweede verdieping. In mei 1906 vestigde ook Willem Witsen zich hier en in april 1907 trouwden zij. Witsen stierf 13 april 1923. In december 1924 kocht Maria Witsen-Schorr als weduwe het hele pand. Schorr vervulde een rol schatbewaarder van haar overleden echtgenoot. In 1940 vermaakte zij het pand aan de Nederlandse staat, de overige etages bestemd als onderkomen voor schrijvers. De inrichting van de eerste verdieping met het atelier van Witsen en de Verlaine-kamer blijft als eerbetoon aan de kunstenaar onveranderd.

J.C. Bloem betrok in 1947 het atelier op de begane grond en verhuisde later naar de tweede etage, waar inmiddels een appartement was ingericht. Hij had een contract voor vijf jaar maar woonde er tot 1959.^[5] Zijn bovenbuurvrouw was Marga Minco; zij woonde er van 1949 tot 1970 met haar echtgenoot Bert Voeten,^[6] van 1950 tot 1954 tegelijk met Gerrit Kamphuis. Latere bewoners waren onder anderen Jan Kal, Thomas Rosenboom en Anton Valens.^[7]

De laat-romantische schrijver Nescio liet in zijn verhaal Verliefdheid uit 1919 de hoofdpersoon in dit huis wonen.^[8]

• 
  Plaquette aan het Witsenhuis
• 
  Interieur met zelfportret
• 
  Interieur Witsenhuis
• 
  Maria Witsen-Schorr

Het Witsenhuis is beperkt voor het publiek toegankelijk en uitsluitend op schriftelijk verzoek te bezoeken.

• Schrijvers onderdak. Wonen in het Witsenhuis. Samenst. en redactie Saskia de Bodt en Leo Jansen. Amsterdam, Van Oorschot, 2023. ISBN 9789028231160
• Jessica Voeten: Het Witsenhuis. Amsterdam, Atlas, 2003. ISBN 9789045009087
• Obbe H. Norbruis: Eduard Cuypers, Leven & Werk en hoe hij verdween uit onze architectuurgeschiedenis, oeuvrecatalogus, Edam LM Publishers, 2025. ISBN 9789460229527

• Het Witsenhuis
• Vrienden van het Oosterpark - Het Witsenhuis
• amsterdam.nl Herrie in de stad met een anekdote over een burenruzie in 1892 tussen bewoners in dit huis als schilder Isaac Israels en enkele Tachtigers als Willem Kloos, Pet Tideman en Hein Boeken

Zie de categorie Willem Witsenhuis (Amsterdam) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.