Loge Willem Frederik Karel

In het begin van de negentiende eeuw werden er steeds meer departementen van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen opgericht in de Nederlanden. Politiecommissaris van Den Helder Pieter d’Armandville en zijn secretaris Johannes Matthijs Schermerlé richtten met enkele gelijkgestemden op 6 december 1822 een Helders departement op van 't Nut, met als zinspreuk “Zucht tot weldoen”.

Pieter d’Armandville, zelf vrijmetselaar, vond onder de reeds in Den Helder aanwezige vrijmetselaren en de leden van het departement van 't Nut enthousiasme voor het stichten van een eigen loge. In oktober 1825 ging hiertoe een verzoek uit naar het hoofdbestuur van het Grootoosten der Nederlanden in den Haag, opgesteld door d’Armandville. Gevraagd werd om een loge te mogen oprichten, dragende de naam “Willem Frederik Karel” en met als kleuren oranje en wit. Het verzoek werd in de vergadering van het hoofdbestuur op 19 november 1825 behandeld en bij brief van 23 november 1825 werd een positief antwoord gegeven.

De eerste functionarissen van de nieuwe loge waren naast Pieter d’Armandville - welke de eerste Voorzittend Meester werd -, Pieter van der Zanden, Jean Baptist van Meerbeeck, Johannes Schermerlé, Franciscus van Straten, Pieter Ruardi (de eerste plattelandsdokter die zich in 1824 vestigt in Den Helder), Jan de Jong en George Hackett. Voor de bijeenkomsten had het bestuur een achterzaaltje in het logement Concordia aan het einde van de Kanaalweg gehuurd.

Daar de door het hoofdbestuur uitgegeven en namens de grootmeester Prins Frederik ondertekende constitutiebrief gedateerd was op 19 november 1825, wordt dit als datum van oprichting gezien. Het jaargetijde stond echter de installatie van de loge in de weg en uiteindelijk duurde het tot 8 mei 1826 voordat de loge officieel kon worden geïnstalleerd. Na het jaar van installatie raakte Pieter d’Armandville uit beeld. Zijn functie van politiecommissaris kwam te vervallen, de burgemeesters werden belast met het politiebeheer. De eerste burgemeester van Den Helder^[5], Jan in ’t Velt, kreeg ook de titel van directeur van politie in Den Helder en Zijpe, hij was eveneens vrijmetselaar.^[6]

Vanaf het ontstaan van de loges zien veel vrijmetselaren het uitoefenen van weldadigheid als hun voornaamste plicht. Dit loopt dan ook als rode draad door de geschiedenis van de loge Willem Frederik Karel.

In 1838 werden door de loge verschillende giften aan de armen verstrekt en in januari 1839 werd een bedrag van fl. 60,= gegeven aan de weduwen en kinderen van verongelukte sloeplieden - roeiers - te Huisduinen. In 1842 was plaatselijk een commissie tot uitdeling van warme spijzen aan behoeftigen ingesteld, waarvan logelid Janzen (op dat moment de rijkste man van Den Helder) in 1844 tot president was benoemd. De logeleden Crap Hellingman, Lastdrager, Verweij en Bakker richtten in 1846 de werkinrichting "Loon voor Werk" op. Medeondertekenaars van het reglement waren eveneens logeleden, namelijk P.A. Beets en Janzen. Crap Hellingman was tevens president van het Algemeen Armbestuur en controleur van financiën. Ook in de periode hierna bleef de loge, naast financiële ondersteuning aan de gemeente, ook rechtstreeks geld geven aan verarmde broeders of weduwen en kinderen van vrijmetselaren.

De nieuwe Armenwet zorgde in 1854 voor een keerpunt in de armenzorg. Deze wet bepaalde dat de hulp zoveel mogelijk kerkelijke armenzorg moest zijn. Indien dit volstrekt onmogelijk was, dan mocht alleen algemene armenzorg worden verstrekt. Rond 1860 werd het beleid van de loge daarom meer structureel en gemeentegrens overschrijdend met ondersteuning van landelijke initiatieven zoals de Louisa Stichting. Daarnaast bleef de loge echter ook doorgaan met de ondersteuning van de armen in Den Helder.

Na 1875, na de opening van het Noordzeekanaal, kwamen er minder schepen aan in Den Helder en liep het ledenaantal van de loge drastisch terug. Ook de opkomst van serviceclubs had uiteindelijk eveneens gevolgen voor het aantal leden van de loge. Desondanks bleef de loge maatschappelijk betrokken.

In 1908 werd door 12 leden van de loge het Algemeen Militair Tehuis in Den Helder opgericht. Het stak hen dat er in Den Helder wel een Rooms Katholiek en Protestants militair tehuis was, maar geen algemeen tehuis, terwijl er bijvoorbeeld nogal wat Joodse jongens werden opgeroepen voor militaire dienst. In 1915 was er voldoende geld bijeen gebracht om tot de bouw van een nieuw tehuis over te gaan en in 1917 werd er een stuk grond aangekocht in de Spoorstraat waar op 10 juli 1917 het gebouw in gebruik werd genomen. De bestuursleden van de Stichting Algemeen Militair Tehuis waren over het algemeen benoemd uit de leden van de loge Willem Frederik Karel. De stichting kreeg dan wel een jaarlijkse subsidie van de rijksoverheid voor exploitatie van het tehuis, maar verder moesten de financiën komen uit verhuur van de kamers en de omzet van de bar. Deze opbrengsten bleken echter op den duur niet voldoende. Het aantal bezoekers liep terug en militaire tehuizen waren steeds minder nodig. Vanwege het jaarlijks oplopende verlies werd op 1 januari 1984 besloten het gebouw te sluiten en te verkopen aan de Marine Onderofficieren Club (MOOC). Met de opbrengst hiervan werd een pensioenvoorziening voor de beheerder van het tehuis en zijn vrouw gekocht, de rest werd in een fonds gestopt wat nog altijd bestaat onder de naam "Stichting Willem Frederik Karel".