Homoseksualiteit in Japan

Een klant met een Kagema (陰間), een mannelijke prostituee, die worden bespied door een derde man. Door de kunstenaar Kitagawa Utamaro in de late 18e eeuw.

Homoseksualiteit in Japan kent een lange geschiedenis. In de premoderne Japanse samenleving bestond geen concept voor een vaste homoseksuele identiteit; seksuele relaties tussen personen van hetzelfde geslacht werden doorgaans niet als bepalend voor iemands sociale rol beschouwd. Doch homoseksuele relaties werden algemeen geaccepteerd.[1] Deze acceptatie stond in scherp contrast met latere opvattingen uit de moderne periode en met de historische ontwikkeling in veel westerse samenlevingen. Gedurende meer dan duizend jaar werden relaties tussen mannen niet alleen getolereerd, maar in bepaalde contexten zelfs als cultureel en moreel ideaal beschouwd. De acceptatie van homoseksualiteit in Japan was geen afzonderlijk fenomeen, maar maakte deel uit van bredere religieuze, sociale en feodale structuren, met name binnen het shintoïsme, het boeddhisme en de samoeraiklasse.[2]

Homoseksualiteit in het oude Japan

Binnen het shintoïsme en het boeddhisme bestond geen expliciete morele veroordeling van seksuele relaties tussen mannen. In religieuze en militaire contexten waren relaties tussen oudere mannen en jongere leerlingen of krijgers wijdverbreid. Deze praktijken stonden bekend als nanshoku (男色) en ontwikkelden zich later in de 12e eeuw tot wakashudō (若衆道), een sociaal gereguleerde vorm van relaties tussen volwassen mannen en adolescenten, die doorgaans eindigde bij het bereiken van volwassenheid.[1][3][2]

Twee historische tradities vormden deze homoseksuele cultuur. De eerste was het monastieke boeddhisme, waarin seksuele onthouding met vrouwen werd voorgeschreven, terwijl seks met jongens als een minder kwaad werd beschouwd en algemeen werd beoefend. De tweede was de cultuur van de samoerai, waarin mannen in krijgersgroepen intieme en langdurige relaties konden vormen, vooral door de afwezigheid van vrouwen in militaire kampen. De meest opvallende relaties waren die tussen heren en vazallen, waarbij de loyaliteit van de ondergeschikte soms homoerotische trekken aannam. Zelfs beroemde krijgers, zoals Tokugawa Ieyasu, zouden jonge pages hebben bemind.[3]

Edo-periode tot en met de Meiji-periode

Tijdens de Edo-periode (1603–1868) waren homoseksuele relaties zichtbaar in stedelijke cultuur, literatuur en theater. Mannelijke prostitutie en kabuki-theater speelden hierbij een belangrijke rol, en relaties tussen mannen werden in deze periode breed gedocumenteerd in kunst en literatuur. Vanaf de Meiji-periode (vanaf 1868) veranderden maatschappelijke opvattingen onder invloed van westerse normen.[1] In tegenstelling tot veel Westerse landen heeft Japan nooit een sodomiewet gehad of homoseksuelen actief vervolgd. Japan heeft enkel de zogenaamde Keikanritsu jōrei (鶏姦律条例) (1872-1882) ingevoerd, een wet die enkel anaal geslachtsverkeer verbood.[4][5][6]

Religie in Japan

Shintoïsme

Het shintoïsme, de oudste religieuze traditie van Japan, bevat geen expliciete morele veroordeling van homoseksualiteit. Seksualiteit wordt in shintoïstische scheppingsmythen niet als zondig voorgesteld, maar als een scheppende kracht die voorafgaat aan het ontstaan van het land en zijn volk. Hoewel het shintoïsme het concept van rituele ‘verontreiniging’ kent, werd man-manseksualiteit niet als theologisch problematisch beschouwd en ontbreekt elke expliciete afkeuring in de canonieke teksten.[2]

Boeddhisme

Het boeddhisme, geïntroduceerd in de zevende eeuw, benadrukte in theorie onthouding van seks als onderdeel van spirituele discipline. In de praktijk werd echter onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van seksuele activiteit. Heteroseksuele relaties golden als ernstigere overtredingen dan homoseksuele relaties, mede door boeddhistische opvattingen over vrouwen als spiritueel bezoedelend. Seks tussen mannen werd doorgaans gezien als een tijdelijke zwakte, niet als een zware morele misstap. Boeddhistische regelgeving bleef vaag over wat als ‘juist’ of ‘onjuist’ seksueel gedrag moest worden beschouwd en hanteerde eerder een pragmatische dan dogmatische benadering. Binnen bepaalde esoterische stromingen werd seks zelfs opgevat als een middel tot spirituele verlichting, los van voortplanting.[2]

Homoseksualiteit in het Boeddhistische Japan

In het Boeddhistische Japan was homoseksualiteit geen expliciet taboe, maar eveneens geen moreel ideaal. De dominante houding was pragmatisch-neutraal.[3]

Diverse auteurs, waaronder de Portugese Jezuïet Gaspar Vilela schreef over de openlijke biseksualiteit en homoseksualiteit binnen mannelijke boeddhistische kloostergemeenschappen in Japan en noemde het pecado nefando (gruwelijke zonde).[7] Toen de Japanse tendai-priester Genshin (源信) homoseksualiteit als immoreel veroordeelde, werd die kritiek foutief geïnterpreteerd als zijnde kritiek op het hebben van seksuele contacten met acolieten die aan anderen toebehoorden.[3]

Sinds de 16e eeuw merkten Westerse christelijke reizigers, tijdens hun bezoek aan Japan, de prevalentie en acceptatie van vormen van homoseksualiteit onder Japanse boeddhisten op, vaak met afkeuring. Zo schreef de Portugese jezuïet Francis Cabral (1529-1609) in 1596 dat bepaalde seksuele handelingen en praktijken in Japan “Als geheel eervol werden beschouwd; mannen van aanzien vertrouwden hun zonen toe aan Bhikkhu om door hen onderwezen te worden en tegelijkertijd hun lust te dienen”.

Een zeventiende-eeuwse Japanse boeddhistische geleerde, Kitamura Kigin (北村季吟), noteerde dat Boeddha het nastreven van homoseksualiteit boven heteroseksualiteit onder geestelijken toelichtte.

Het is van oudsher in de aard van mannen om plezier te scheppen in een mooie vrouw sinds het tijdperk van de mannelijke en vrouwelijke goden. Maar om bedwelmd te raken door de bloesem van een knappe jongeling… zou zowel verkeerd als ongewoon lijken. Desalniettemin predikte de Boeddha dat de berg Imose een te vermijden plek was. Toch gebruikten de priesters van de wet deze plaats als een uitlaatklep voor hun gevoelens, aangezien hun harten tenslotte noch van steen noch van hout waren. Zoals water dat van de top van de Tsukubane-esdoorn neerstort om de diepe poelen van een woelige rivier te vormen, heeft deze liefde, in deze laatste dagen, de liefde tussen mannen en vrouwen, in diepte overtroffen. Zij kwelt het hart niet alleen van hovelingen en aristocraten, maar ook van dappere krijgers. Zelfs de bergbewoners die brandhout snijden, hebben geleerd plezier te scheppen in de schaduw van jonge boompjes.

— Vertaalde passage uit de Japanse bloemlezing: 岩津々志 [iwatsutsuji] (Wilde Azalea's) (1676), van dichter Kitamura Kigin (北村季吟) (1625–1705)[8]
* De berg Imose werd geassocieerd met een plek alwaar liefde ontstond of werd bedreven.

Nanshoku en monastieke relaties

Binnen boeddhistische instellingen ontwikkelden zich de traditie van nanshoku (Nederlands: '‘mannelijke kleuren'’), een sociaal gereguleerde relatie-vorm tussen een volwassen man en een adolescente jongen. Deze relaties werden gekenmerkt door duidelijke rollen, rituelen en morele verwachtingen. Het seksuele aspect was tijdelijk en eindigde bij het bereiken van volwassenheid, waarna de relatie idealiter overging in een levenslange spirituele vriendschap. Hoewel deze relaties vanuit hedendaags perspectief problematisch worden beoordeeld, waren zij in hun historische context wijdverbreid en maatschappelijk aanvaard, zowel binnen kloosters als daarbuiten.[2]

Literatuur en cultuur

Van de 17e eeuw tot de 18e eeuw kende Japan een bloeiperiode waarin homoseksualiteit een prominent thema was in literatuur, theater en beeldende kunst. Er verschenen geschriften, poëzie en fictie waarin homoliefde openlijk werd besproken. In deze werken werd homoseksualiteit niet gepathologiseerd, maar behandeld als een esthetisch, emotioneel en sociaal fenomeen. De grote steden kende daarnaast een bloeiende markt voor mannelijke prostitutie, mede als gevolg van verstedelijking, demografische scheefgroei en de commercialisering van seksuele diensten.[2]

Neergang en modernisering

Vanaf de 18e eeuw leidde strengere regelgeving tot een afname van openlijke homoseksuele praktijken. De definitieve breuk kwam echter in de 19e eeuw, tijdens de modernisering van Japan. Onder invloed van Westerse normen en medische theorieën werd homoseksualiteit geleidelijk herdefinieerd als afwijkend en onnatuurlijk. Tegelijkertijd stortte het feodale systeem in dat de sociale structuren had voortgebracht waarin man-mansrelaties functioneerden. Met het verdwijnen van deze structuren verdween ook de culturele legitimatie van nanshoku en wakashudō. Homoseksualiteit werd gemarginaliseerd en later geassocieerd met psychologische aandoeningen.[2]

Homoseksualiteit in het moderne Japan

In het hedendaagse Japan is homoseksualiteit legaal, maar het huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht is nationaal nog niet erkend. Diverse rechtbanken hebben geoordeeld dat het verbod hierop strijdig is met de grondwet. Publieke steun voor gelijke rechten is toegenomen, met name onder jongere generaties. Lokale overheden hebben in sommige gevallen partnerschapsregelingen en antidiscriminatiemaatregelen ingevoerd. Het Japanse Lagerhuis heeft op 23 juni 2023, na maandenlange debatten, een wet tegen discriminatie van seksuele minderheden in procedure gebracht.[9][10] Tokio, met name de wijk Ni-chōme in Shinjuku, geldt als het belangrijkste centrum van homo-cultuur in Japan.[1]

Namen voor homoseksuelen in Japan

Namen die worden gebruikt voor homoseksuelen in Japan zijn:

Japanse termHepburnIPAMoraeVocabulairRegisterVertaling en/of toelichting
同性愛者dōseiaishado̞ːse̞aiɕa̠6KangoNeutraalPersoon met gelijkgeslachtelijke liefde.
お釜okamao̞kama̠4WagoPejoratiefKetel (slang), vooral gebruikt voor effeminate of gender non-conformistische homoseksuele mannen. Vergelijkbaar met "nicht".
ゲイgeiɡe̞ː2GairaigoNeutraalDirect ontleend aan het Engelse 'gay'.
ホモセクシャルhomosekusharuho̞mo̞se̞kɯ̥ɕa̠ɾɯ̠7GairaigoFormeelDirect ontleend aan het Engelse 'homosexual'. Verouderd, werd vooral in medische contexten gebruikt.
ビアンbianbʲa̠ɴ3GairaigoInformeelAfgekorte vorm van het Engelse 'Lesbian' en dan de suffix: '-bian'.
レズrezuɾe̞zɯ̠3GairaigoPejoratiefAfgekorte vorm van het Engelse 'Lesbian' en dan de prefix: 'les-', vergelijkbaar met "lesbo". Vaak gebruikt in de context van porno.
レズビアンrezubianɾe̞zɯ̠bʲa̠ɴ5GairaigoNeutraalDirect ontleend aan het Engelse 'lesbian'.

Zie ook

  • (en) Equaldex - Japan - Profiel van Japan op Equaldex.
  • (en) Tofugu - The Gay of the Samurai - Informatief artikel over homoseksualiteit in Japan
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.