Duinsterretjes-associatie

Duinsterretjes-associatie
Duinsterretjes-associatie met groot duinsterretje
Syntaxonomische indeling
Klasse: Koelerio-Corynephoretea (klasse van droge graslanden op zandgrond) Orde: Cladonio-Koelerietalia (fakkelgras-orde) Verbond: Tortulo-Koelerion (duinsterretjes-verbond)
Associatie
Phleo-Tortuletum ruraliformis (Mass. 1908) Br.-Bl. & De Leeuw 1938

De duinsterretjes-associatie (Phleo-Tortuletum ruraliformis) is een associatie uit het duinsterretjes-verbond (Tortulo-Koelerion). Het is een pioniervegetatie van droge, zonnige, voedselarme maar kalkrijke zeeduinen, een plantengemeenschap met dominantie van blad- en korstmossen. Deze associatie is te vinden langs de Noordzeekust van het noorden van Frankrijk over België en Nederland tot het noorden van Duitsland.

• Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r14Ca01
• BWK-karteringscode: hd
• Natura2000-habitattypecode: H2130
• Corine biotope: 16.22 - Dunes grises
• Eunis Habitat Types: B1.4 - Coastal stable dune grassland (grey dunes)

De wetenschappelijke naam Phleo-Tortuletum ruraliformis is afgeleid van de botanische naam van het zanddoddegras (Phleum arenarium) en van het mos groot duinsterretje (Syntrichia ruralis var. ruraliformis, synoniem Tortula ruraliformis), beide kensoorten van het bovenliggende verbond.

De duinsterretjes-associatie is een door bladmossen en/of korstmossen gedomineerde, open pioniervegetatie, waarin de kruidlaag een eerder ondergeschikte rol speelt en slechts uitzonderlijke een grote mate van bedekking bereikt. De boom- en struiklaag zijn volledig afwezig.

Deze plantengemeenschap komt voor op droge, humusloze tot humusarme, kalkrijke duinen die in de zomer sterk opwarmen, wat men meestal aantreft op de lijzijde van de zeereep tot in de buitenste strook van de middenduinen. In kalkrijke duingebieden kunnen we ze zelfs tot in de binnenduinen op open plekken terugvinden. Op koeler duinhellingen kunnen we de duinsterretjes-associatie ook lokaal vinden op afgespoeld zand onderaan het duin of op opgeworpen zand bij konijnenholen.

Deze vegetatie heeft behoefte aan een zekere dynamiek van aan- en afvoer van duinzand, en kan onder de juiste omstandigheden lang blijven bestaan. Verstarring van het duinlandschap vormt een bedreiging voor de associatie.

Van de duinsterretjes-associatie worden in Nederland en Vlaanderen drie subassociaties onderscheiden.

De duinsterretjes-associatie heeft een vrij uitgebreid verspreidingsgebied, van Noord-Frankrijk tot Noord-Duitsland.

In Nederland is ze beperkt tot de duinstreek, vooral in het Renodunaal district waar ze voorkomt buiten de zeedorpenlandschap, minder in het Waddendistrict en in de Zeeuwse duinen. Ook langs de kust van Flevoland en de IJsselmeerkust is de gemeenschap gevonden.

In Vlaanderen is deze assocatie de laatste decennia sterk achteruitgegaan, maar mooie voorbeelden zijn nog te vinden in de natuurgebieden De Westhoek, Ter Yde en de Zwinbosjes, en in de IJzermonding.

De duinsterretjes-associatie heeft als kensoorten onder de hoger planten vooral de kleverige reigersbek. Andere kensoorten als gegroefde veldsla en de mossoorten duindaalder en het zeldzame saucijsbaardmos zijn slechts uitzonderlijk aanwezig.

Verder telt de gemeenschap een aantal overblijvende kruiden als zandhoornbloem, muurpeper, geel walstro, jakobskruiskruid en veldhondstong, eenjarigen als kandelaartje, ruw vergeet-mij-nietje, vroegeling en veldereprijs en grassen en grasachtige planten als het zanddoddegras, smal fakkelgras, zandzegge, rood zwenkgras en buntgras.

In de dominerende moslaag vinden we verder een aantal bladmossen als het naamgevende groot duinsterretje, gewoon klauwtjesmos, gewoon purpersteeltje en bleek dikkopmos, en de korstmossen zomersneeuw, gevorkt heidestaartje en vals rendiermos. Al deze soorten zijn bestand tegen uitdroging.

Kruidlaag

Kentaxon	Diff.soort	Presentie	Triviale naam	Botanische naam	Opmerking	Afbeelding
kA	-	> 30%	kleverige reigersbek	Erodium lebelii
kA	-	< 10%	gegroefde veldsla	Valerianella carinata
kV	-	> 80%	zanddoddegras	Phleum arenarium
kV	-	> 20%	kandelaartje	Saxifraga tridactylites
kO	-	> 40%	smal fakkelgras	Koeleria macrantha
kO	-	> 40%	ruw vergeet-mij-nietje	Myosotis ramosissima
kO	-	> 10%	kruipend stalkruid	Ononis spinosa subsp. repens
kO	-	> 10%	duinviooltje	Viola curtisii
kO	-	< 10%	kleine steentijm	Clinopodium acinos
kK	-	> 80%	zandhoornbloem	Cerastium semidecandrum
kK	-	> 70%	zandzegge	Carex arenaria
kK	-	> 50%	geel walstro	Galium verum
kK	-	> 20%	vroege haver	Aira praecox
bg	-	> 70%	muurpeper	Sedum acre
bg	-	> 50%	rood zwenkgras	Festuca rubra
bg	-	> 40%	buntgras	Corynephorus canescens
bg	-	> 40%	vroegeling	Erophila verna
bg	-	> 30%	veldereprijs	Veronica arvensis
bg	-	> 30%	helm	Ammophila arenaria
bg	-	> 20%	reigersbek	Erodium cicutarium
bg	-	> 20%	jakobskruiskruid	Jacobaea vulgaris
bg	-	-	veldhondstong	Cynoglossum officinale

Moslaag

Kentaxon	Diff.soort	Presentie	Triviale naam	Botanische naam	Opmerking	Afbeelding
kA	-	< 10%	duindaalder	Diploschistes muscorum
kA	-	< 10%	saucijsbaardmos	Usnea articulata
kV	-	> 60%	groot duinsterretje	Syntrichia ruralis var. ruraliformis
kV	-	> 10%	klein duinsterretje	Syntrichia ruralis var. calcicola
kV	-	> 10%	kalksmaltandmos	Ditrichum flexicaule
kV	-	< 10%	hakig kronkelbladmos	Pleurochaete squarrosa
kK	-	> 70%	gewoon klauwtjesmos	Hypnum cupressiforme
kK	-	> 50%	gewoon purpersteeltje	Ceratodon purpureus
kK	-	> 10%	klein leermos	Peltigera rufescens
-	dS	> 50%	zomersneeuw	Cladonia foliacea	subassociatie met korstmossen
-	dS	> 40%	gevorkt heidestaartje	Cladonia furcata	subassociatie met korstmossen
-	dS	> 40%	vals rendiermos	Cladonia rangiformis	subassociatie met korstmossen
-	dS	> 30%	bleek dikkopmos	Brachythecium albicans	subassociatie met bleek dikkopmos

• Droog kalkrijk duingrasland

• Duinsterretjes-associatie op Flora van Nederland