Cenakelkerk (Heilig Landstichting)

In 1911 besloot de Waalwijkse kapelaan Arnold Suys, die acht jaar daarvoor een pelgrimstocht had ondernomen naar het Heilige Land (Palestina), dat er in het te bouwen Heilig Landstichting ook een eigen kerk en klooster moesten komen voor de zusterorde Dochters van het Heilig Hart.

Hoewel de kerk de naam cenakel (eetzaal, dat wil zeggen die van het Laatste Avondmaal) zou krijgen, is de kerk om financiële redenen gewijd aan de Heilige Antonius. De Rotterdamse effectenhandelaar Grewen, een bekende van architect Jos Margry, was een groot vereerder van deze heilige en besteedde veel geld aan kerken toegewijd aan Sint Antonius. Grewen liet zijn geld ook na aan het bisdom 's-Hertogenbosch voor de bouw van een dergelijke kerk in Heilig Landstichting. Uiteindelijk werd er op initiatief van Suys een afzonderlijke kapel ingericht voor de verering van Antonius, zodat het priesterkoor de Zaal van het Laatste Avondmaal kon blijven.^[2]

De kerk zelf werd ontworpen door Jan Stuyt. Jos Margry, Jan Wiebenga en Jules Bilmeyer werkten ook mee aan het ontwerp en de bouw. De decoraties zijn van de hand van Piet Gerrits.

Op 2 juni 1912 werden de plannen voor het ontwerp van de kerk goedgekeurd. Op 24 februari 1913 werd de Ursuleberg, een kleine heuvelrug tussen Nijmegen en Groesbeek, uitgekozen als de plek waar de Cenakelkerk moest komen.^[3] Op 30 mei van dat jaar werd in het Groesbeekse gebied De Meerwijk de eerste steen gelegd door de hiervoor genoemde Suys. Jan Wiebenga berekende de betonnen constructie voor het koepelgewelf. Op 7 september werd er over de bouw van de kerk een contract met de aannemer en architect Jacques van Groenendael gesloten.^[4]

Op 6 januari 1915 werd, op initiatief van bisschop Wilhelmus van de Ven, ook de parochie De Meerwijk opgericht waar de Cenakelkerk bij hoorde.^[2]

De bouw van deze kerk was de aanzet tot een groots bedevaartsoord waar het leven van Jezus uitgebeeld zou worden, tegenwoordig het gebied van de Cenakelkerk, de begraafplaats en het Bijbels Openluchtmuseum (het huidige Museumpark Orientalis).

In december 2010 werd een ingrijpende restauratie voltooid. Op zondag 27 februari 2011, een eeuw na de datering van de stichtingsakte, vond in de kerk een viering plaats speciaal ter gelegenheid hiervan.

De kerk had oorspronkelijk vier luidklokken, de parochieklok Antonius, de pelgrimsklok Jacobus, de Angelusklok Maria en de feestklok Paulus, waarbij de toonhoogtes werden gebaseerd op Edvard Griegs Morgenstimmung. Deze hingen vanaf 1929 in de torens. Drie jaar later volgde de grootste klok, genaamd Margaretha-Maria Alacoque, vernoemd naar de vormgeefster van de devotie aan het Heilig Hart. Deze 1800 kilo zware klok was bedoeld voor de nabijgelegen, nog te bouwen Heilig Hartbasiliek. Reeds in 1936 verhuisde deze klok naar een tijdelijke toren bij de aanbouw van de basiliek. De basiliek werd door geldgebrek niet verder gebouwd dan het atrium en het voorportaal.

Nadat in 1942 de inname van bronzen klokken begon op bevel van de Duitsers, probeerde men de klokken van deze kerk tevergeefs te behouden. De maker van de klokken, Koninklijke Eijsbouts, probeerde de bezetter te overtuigen van muzikale en ambachtelijke bijzonderheden. Na de oorlog zijn de vijf klokken opnieuw gemaakt. In 1949 gingen de vier kleinere klokken naar de Cenakelkerk en de Margaretha-Maria Alacoque werd tot 1970 ter aankondiging van rondleidingen door het park gebruikt. De klok bleek nadien te zwaar van toon en werd voorlopig buiten gebruik genomen vanaf 1976, totdat hij vanaf 2004 een plaats kreeg op de nabijgelegen begraafplaats om ter begeleiding een overledene de laatste eer te bewijzen.