Marmer

Marmer (Oudgrieks: μάρμαρος, marmaros) is gemetamorfoseerd kalksteen, bestaande uit zeer puur calciumcarbonaat. De verschillende marmersoorten hebben dichtheden die tussen de 2500 en 2800 kg/m³ liggen. Vanwege zijn prachtige, bijna transparante lichtval, vastheid, relatieve isotropie en homogeniteit is marmer zeer gewild als bouwmateriaal en in de beeldhouwkunst, hoewel het een vrij harde steen is om handmatig te bewerken. De temperaturen en drukken die nodig zijn om kalksteen om te vormen tot marmer zijn dermate hoog dat eventueel in de kalksteen aanwezige fossielen vernietigd worden.

De marmersoorten worden onderverdeeld naar kleur, en vernoemd naar de plaats van ontginning. Om de estetische kwaliteiten te onderzoeken legden kunsthistorici vaak een Lithotheek aan.

• Carrara (Italië); erg geschikt voor beeldhouwkunst
• Pentelikon (Griekenland)
• Paros (Grieks eiland)
• Proconnesus (Turkije)
• Belgisch marmer

Sinds de klassieke oudheid wordt wit marmer gebruikt in de beeldhouwkunst. Zowel Griekse als Romeinse beeldhouwers hadden een voorkeur voor dit materiaal, onder meer omdat het licht enkele millimeters in de steen doordringt.

In de bouwwereld wordt de term marmer ook wel gebruikt voor andere bruikbare kalkachtige en niet kalkachtige steensoorten. Het woord "marmer" komt van het Griekse woord marmaros (μάρμαρος) dat "glanzende steen" betekent.

Marmer is een kostbare bouwsteen. Daarom worden er soms geschilderde namaakmarmerpatronen aangebracht op hout, dit wordt marmeren genoemd. Ook het aanbrengen van marmerachtige motieven met waterverf op papier staat als marmeren bekend.

In de folklore wordt marmer geassocieerd met het dierenriemteken Tweelingen. Egaal wit marmer geldt als een teken van puurheid en onsterfelijkheid en van succes met studie.

Marmer kent verschillende kleuren, variërend van grijs, tot roze en wit. Zwart marmer is echter geen marmer, maar een zwarte natuursteen.^[1]

De kleuren van het marmer worden door metaaloxiden en organische stoffen bepaald. Hematiet zorgt bijvoorbeeld voor de rood-roze kleur in marmer.^[2]

Het ontginnen van marmer gebeurt in steengroeven, die de marmerbanken opsporen en uitgraven. Zij zagen het ruwe marmer in grote blokken of platen, die aan kunstenaars en architecten verkocht worden. In België waren in de 19e eeuw tal van marmergroeven en zagerijen actief.^[3]

Het bewerken van ruwe blokken marmer gebeurde door een steenkapper gespecialiseerd in het polijsten en houwen van marmer, onder kunsthistorici bekend als marbrier.^[4] Deze werkte vaak samen met architecten om ornamenten uit marmer te vervaardigen, volgens de instructies van de klant.^[3] Een beroemde 19e-eeuwse marmerhouwer was Léonce Evrard.

• Fabio Barry, Painting in Stone. Architecture and the Poetics of Marble from Antiquity to the Enlightenment, Yale University Press, 2020. ISBN 9780300248173

Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina marmer op Wikimedia Commons.