Cedille

Een cedille (via Frans cédille uit Spaans cedilla, verkleinwoord van ceta, de letter 'z') is een Latijns diakritisch teken dat onder andere in de spelling van het Albanees, het Catalaans, het Frans, het Portugees en het Turks wordt gebruikt. De cedille is een haakje dat onder een letter wordt geplaatst, vaak een medeklinker.

Van oorsprong was de cedille een z die achter de c werd geschreven. De z leek meer op een ʒ. Deze ʒ werd later onder de c gezet, waarbij deze het bovenste streepje verloor. In het Nederlands wordt de cedille gebruikt in leenwoorden zoals de zelfstandige naamwoorden façade en reçu, persoonsnamen zoals François en plaatsnamen zoals Curaçao.

Een verwant diakritisch teken is de komma, deze wordt vaak verward met een cedille. In het Roemeens komt een komma onder de s en t voor. Het Lets kent een komma onder k, l en n en het Lijfs ook onder d, g, r en t. Er zijn codes in Unicode opgenomen voor deze Baltische letters, maar om historische redenen is "cedille" (Engels: cedilla) gebruikt in de naamgeving.

In het Frans, het Catalaans en het Portugees komt de cedille alleen voor onder een c die gevolgd wordt door een a, o of u, en geeft dan aan dat deze c niet als een k maar als een s moet worden uitgesproken. Voorbeelden uit het Frans zijn:

• ca = /ka/ (cadeau)
  ça = /sa/ (ça va?)
• co = /ko/ (comédie)
  ço = /so/ (garçon)
• cu = /ku/ (culture)
  çu = /su/ (reçu)

In het Turks en Azerbeidzjaans wordt de cedille gebruikt onder de c en de s. De ç staat voor de [tsj] zoals in Tsjechië (IPA: tʃ) en de ş voor de [sj] in sjouwen (IPA: ʃ). Een c zonder cedille geeft de klank [dzj] zoals in jeans (IPA: ʤ) aan en de s zonder cedille de sisklank zoals die ook in sissen voorkomt. In de Turkse en Azerbeidzjaanse alfabetten nemen ç en ş een eigen plaats in.

Losse cedilletekens in Unicode:

Letters met cedille in Unicode: