Bartel Leendert van der Waerden

Bartel Leendert van der Waerden
Bartel Leendert van der Waerden in 1930.
Persoonlijke gegevens
Volledige naam	Bartel Leendert van der Waerden
Geboortedatum	2 februari 1903
Geboorteplaats	Amsterdam
Overlijdensdatum	12 januari 1996
Overlijdensplaats	Zürich
Beroep	wiskundige,[1] academisch docent, wiskundig historicus, historicus[2]
Lid van	Saksische Academie van Wetenschappen, Duitse Academie der Wetenschappen Leopoldina, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Heidelberg Academie voor Wetenschappen en Geesteswetenschappen, Saksische Academie van Wetenschappen, Saksische Academie van Wetenschappen, Beierse Academie van Wetenschappen en Geesteswetenschappen, Instituut voor Wiskundige Statistieken,[3] Göttinger Academie van Wetenschappen
Academische achtergrond
Alma mater	Universiteit van Amsterdam (1919; 1924),[4] Georg-August-Universität Göttingen (1924; 1925),[5] Universiteit Hamburg (1926; 1927)[6]
Proefschrift	De algebraiese grondslagen der meetkunde van het aantal
Promotor(s)	Hendrik de Vries[7]
Archieflocatie(s)	Universiteitsarchief van ETH Zürich,[8] Universiteitsarchief van ETH Zürich[9]
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en)	algebra, combinatoriek, wiskunde, geschiedenis van de wiskunde
Bekend van	Moderne Algebra, Stelling van Van der Waerden, Van der Waerden test, van der Waerden Permanent Conjecture, Van der Waerden notation, Van der Waerden number, Infeld–Van der Waerden symbols
Prijzen en erkenningen	Orde van Verdienste voor Kunst en Wetenschap (1973),[10] honorary doctor of the University of Athens (1961),[10] honorary doctor of the Leipzig University (1985),[10] Cothenius-medaille (1969), Fellow of the Institute of Mathematical Statistics (1961)[3]
Dbnl-profiel

Bartel Leendert van der Waerden (Amsterdam, 2 februari 1903 – Zürich 12 januari 1996) was een Nederlands wiskundige.

Van der Waerden studeerde wiskunde aan de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit van Göttingen van 1919 tot 1926. Hij werd sterk beïnvloed door Emmy Noether in Göttingen. Amsterdam verleende hem de doctorstitel voor zijn proefschrift over algebraïsche meetkunde getiteld De algebraiese grondslagen der meetkunde van het aantal met als promotor Hendrik de Vries. Göttingen verleende hem de Habilitation in 1928. Van 1928 tot 1931 was hij hoogleraar Wiskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Op zijn 27e publiceerde Van der Waerden zijn Algebra, een invloedrijke verhandeling in twee delen over abstracte algebra, die nog steeds geciteerd wordt en mogelijk het eerste boek was dat de abstracte algebra als één geheel behandelde. Het bracht veel onderzoek systematisch bij elkaar van Emmy Noether, David Hilbert, Richard Dedekind en Emil Artin. In 1931 werd Van der Waerden aangesteld als hoogleraar aan de Universiteit van Leipzig. Deze functie vervulde hij tot 1948. De aanwezigheid van Werner Heisenberg daar en interesse voor de kwantummechanica hadden hem aangetrokken. Het boek over de groepentheoretische methode in de kwantummechanica ontstond in Leipzig uit gemeenschappelijke seminaria.

Tijdens het Derde Rijk was het moeilijk om als buitenlandse hoogleraar te functioneren, maar Van der Waerden gaf zijn Nederlanderschap niet op. Na de oorlog werkte hij voor Shell in Amsterdam en ging hij naar de VS, waar hij werkte bij de Johns Hopkins University. Hij was hoogleraar en vakgroepvoorzitter aan de Universiteit van Amsterdam in de jaren 1948–1951. Eerst als bijzonder hoogleraar en na 1950 als gewoon hoogleraar. Daarna verhuisde hij naar de Universiteit van Zürich, waar hij tot en met 1972 bleef en meer dan 40 promovendi begeleidde.

Tegelijkertijd met Kurt Schütte bewees Van der Waerden in 1953 het kusgetalprobleem in drie dimensies, dat een centrale bol tegelijkertijd door maximaal twaalf extra bollen van gelijke grootte kan worden geraakt. Dit werd aan het einde van de 17e eeuw reeds door Isaac Newton vermoed, terwijl Newtons discussiepartner, de Schotse wiskundige David Gregory, de mogelijkheid openhield dat het ook 13 bollen konden zijn.^[11]

In 1949 werd Van der Waerden lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en in 1951 buitenlands lid. Daarnaast ontving hij twee eredoctoraten, in 1961 van de Universiteit van Athene en in 1985 van de Karl-Marx universiteit.

Van der Waerden wordt vooral gewaardeerd vanwege zijn werk in de abstracte algebra, maar hij publiceerde ook over algebraïsche meetkunde, topologie, getaltheorie, meetkunde, combinatoriek, analyse, kansrekening, statistiek en kwantummechanica (hij was een collega van Werner Heisenberg geweest in Leipzig). Later werkte hij aan de geschiedenis van de wiskunde en wetenschapsgeschiedenis in het algemeen, onder meer Ontwakende wetenschap (1950), in het Engels vertaald als Science Awakening (1954), verder Geometry and Algebra in Ancient Civilizations (1983) en A History of Algebra (1985).

• Stelling van Van der Waerden
• Getal van Van der Waerden
• Test van Van der Waerden

• (en) Schlote, K.-H., 2005, "Moderne Algebra" in Ivor Grattan-Guinness, ed., Landmark Writings in Western Mathematics. Elsevier: 901-16.
• (de) Rüdiger Thiele, Van der Waerdens Leipziger Jahre, 1931-1945, Mitteilungen der DMV Bd. 12, 2004, Nr.1, S. 8-20

• (en) Leermeester en leerlingen in het MathGenealogy project
• (en) MacTutor Biography Van_der_Waerden
• (en) Interview met van der Waerden, na zijn dood gepubliceerd.
• (en) A Review of B. L. van der Waerden, Science awakening, by Hans Freudenthal in Bull. Amer. Math. Soc., Vol. 68, Number 6 (1962), 543-545.
• (de) Werk van Van der Waerden in de Duitse Nationale Bibliotheek
• (en) Notices AMS, Interview mit van der Waerden, Saunders MacLane zu seinem Algebra Lehrbuch, van der Waerden zur Geschichte der Quantenmechanik
• (en) Uitleg Getal van Van der Waerden, Wolfram