Zuidelijke Overgangsraad

De Democratische Volksrepubliek Jemen of Zuid-Jemen was vanaf 1964 de enige Arabische staat met een marxistische oriëntatie. In reactie op de ineenstorting van de Sovjet-Unie en het Oostblok besloot de republiek in 1990 samen te gaan met de conservatieve Jemenitische Arabische Republiek of Noord-Jemen. In 1994 probeerden Zuid-Jemenitische politici in reactie op politieke en economische problemen Zuid-Jemen weer onafhankelijk te verklaren als de Democratische Republiek Jemen. Deze poging mislukte echter: in de daaropvolgende Jemenitische Burgeroorlog werd het land binnen een jaar ingenomen. Na de oorlog werden honderdduizenden Zuid-Jemenieten ontslagen uit het ambtenarenapparaat en het leger. In 2007 vormden zij de basis van de Zuidelijke Beweging (al-Hirak), de onafhankelijkheidsbeweging in Zuid-Jemen, die de staat wil herstellen binnen de grenzen van vóór 1990.

De aanleiding voor de oprichting van de Zuidelijke Overgangsraad ligt in een conflict met de Jemenitische regering over de aanwezigheid van Emiratische troepen in de stad Aden tijdens de Jemenitische Burgeroorlog vanaf 2015. Deze troepen dienden ter ondersteuning van de militaire interventie van de Emirati, die voor het beheersen van de havens (tegen invallen van AQAS en IS) die daarvoor nodig waren, banden aanging met lokale milities, waaronder steeds meer milities die voorstander waren van een nieuw onafhankelijk Zuid-Jemen.^[1] De Emiraten waren op hun beurt boos op de Jemenitische regering, die banden aangegaan was met de islamistische groepering Al-Islah. Deze partij, die gesteund wordt door Saoedi-Arabië en ervan verdacht wordt ideologisch sterk verbonden te zijn aan de Moslimbroederschap, een vijand van de Emiraten en de Zuidelijke Beweging. President al-Hadi vond ondertussen dat de Emirati optraden als 'bezetters' en vond dat majoor-generaal en gouverneur Aidarus al-Zoubaidi te nauwe banden met hen onderhield. Daarom zette hij hem af als gouverneur per presidentieel decreet op 27 april 2017.^[2] Dit bevel leidde tot grote protesten in de stad als steun voor de populaire gouverneur.^[3] Al-Zoubaidi hield daarop op 4 mei in het district Khormaksar op het 'Vrijheidsplein' van Aden (daarvoor bekend als 'Tentoonstellingsplein') een toespraak die de 'Historische verklaring van Aden' werd gedoopt. Op 11 mei werd daarop met hulp en steun van de Emiraten uit met name elementen van de Zuidelijke Beweging de Zuidelijke Overgangsraad opgericht met al-Zoubaidi als leider. Al-Hadi verklaarde de raad meteen 'onwettig'.^[4]

Op 10 juli 2017 erkende de raad het gezag van al-Hadi en beloofde hem te vervangen als hij er niet in zou slagen het land te besturen. In oktober 2017 werd de Nationale Vergadering van de Raad opgericht met 303 leden. Op 23 december 2017 vond de openingssessie van de Nationale Vergadering plaats, waarbij voormalig Minister van Staat Hani Bin Breik tot president werd gekozen.

Op 21 januari 2018 stelde de Zuidelijke Overgangsraad een zevendaags ultimatum aan president al-Hadi om de van corruptie beschuldigde regering van premier Ahmed Bin Dagher te ontslaan en deze te vervangen door een regering van technocraten.

Op 28 januari 2018, kort nadat het ultimatum was verstreken, namen Zuid-Jemenitische troepen de controle over de regeringszetel over, het begin van de Slag om Aden. Troepen van de Zuidelijke Overgangsraad en hun elite-eenheid de al-Hizambrigade ('veiligheidsgordel') pleegden daarmee een staatsgreep in de stad.^[5] Op 30 januari controleerden de troepen bijna de hele stad Aden. Aan het eind van de dag stopten de gevechten na bemiddeling door de Arabische militaire coalitie. Aan het einde van deze onderhandelingen droegen de Zuid-Jemenitische troepen drie militaire bases over en hieven de belegering op van het presidentiële al-Maachiqpaleis. Al-Zoubaidi verklaarde dat daarmee een proces in gang was gezet om de heerschappij van Hadi over het zuiden omver te werpen.

In augustus 2019 brak er een nieuwe Slag om Aden uit tussen Zuid-Jemenitische troepen en regeringstroepen na een Houthi-aanval op een militaire parade van de Zuid-Jemenitische al-Hizambrigade. Na twee dagen van gevechten namen Zuid-Jemenitische troepen op 10 augustus de controle over drie militaire kazernes en het presidentiële paleis over. De volgende dag voerde Saoedi-Arabië een luchtaanval uit om de separatisten te dwingen zich terug te trekken uit een positie die de dag ervoor was ingenomen. De Zuidelijke Overgangsraad stemde in met een staakt-het-vuren en toonde zich bereid om onderhandelingen aan te gaan onder leiding van Saoedi-Arabië. Op 28 augustus trokken regeringstroepen Aden weer binnen. Daarbij werden ze nu echter zelf bestookt door de Emiratische Luchtmacht om hun opmars te verhinderen. Op 29 augustus heroverden Zuid-Jemenitische troepen daarop Aden weer. Ook in de gouvernementen Shabwah en Abyan werd gevochten.

In november 2019 werd na ruim twee maanden onderhandelen onder druk van de bedreiging door de Houthi's onder begeleiding van de Saoedi's de Overeenkomst van Riaad getekend, waarbij de Jemenitische regering de Zuidelijke Overgangsraad erkende als onderdeel van de regering in ruil voor het opgeven van de militaire posities en integratie van de troepen in het Jemenitische leger. Deze overeenkomst werd in de praktijk echter grotendeels genegeerd en leidde alleen tot het handhaven van de de facto-situatie.

In januari 2020 stapte de Zuidelijke Overgangsraad uit de overleggen met de Jemenitische regering en op 26 april 2020 riep zij -omdat zij vond dat de regering van Hadi er niet in geslaagd was de Riaad-akkoorden tot uitvoering te brengen- vervolgens zelfbestuur uit over de door haar beheerste gebieden. Aanvankelijk alleen in Aden, maar in juni ook op Socotra.

Eind juli werd het zelfbestuur formeel weer ingetrokken in verband met nieuwe gesprekken over het vormen van een gezamenlijke regering. In december 2020 werd in een nieuwe poging om weer 1 front tegen de Houthi's te kunnen vormen met steun van Saoudi-Arabië een nieuw Jeminitisch kabinet van nationale eenheid met een gelijk aantal afgevaardigden van de noordelijke en zuidelijke regio's gevormd. In april 2022 trad al-Hadi af als president en werd de Zuidelijke Overgangsraad formeel onderdeel van de nieuwe Presidentiële Leiderschapsraad met al-Zoubaidi als vice-president onder de nieuwe leider Rashad al-Alimi. In augustus 2022 werd echter het Zuid-Jemenitisch Offensief gelanceerd door de Zuidelijke Overgangsraad tegen zowel de Presidentiële Leiderschapsraad (echter met name tegen elementen van al-Islah) en vervolgens vooral de AQAS als de Houthi's. Daarbij wisten de zuidelijke troepen veel terrein te winnen in Shabwah, Abyan en Hadramaut.

Desondanks bleef de Overgangsraad onderdeel van de Presidentiële Leiderschapsraad. In mei 2023 werd op een congres van de Zuidelijke Overgangsraad besloten dat deelname van de Zuidelijke Overgangsraad aan het al jaren lopende Jemenitische vredesproces alleen kan geschieden binnen een 'onafhankelijk kader'.^[6] Al-Zoubaidi benoemde daarbij nog twee sympathisanten in de Presidentiële Leiderschapsraad, waardoor deze vanaf dat moment 3 van de 8 zetels daarbinnen bekleed.

In september 2025 riep Al-Zoubaidi op tot een 'twee statenoplossing' voor de Jemenitische Burgeroorlog aangezien er volgens hem geen uitzicht meer was op het verdrijven van de Houti's en het land effectief toch al onderverdeeld was in twee staten.^[7]

Eind oktober 2025 zette de door de Saoedi's gesteunde en aan al-Hadi geallieerde Stammenalliantie van Hadhramaut de militaire tak Beschermingstroepen van Hadhramaut op. Op 30 november bezetten deze troepen olievelden en gebouwen van oliebedrijf PetroMasila "om de veiligheid te vergroten en om de nationale hulpbronnen te beschermen tegen elke mogelijke vorm van aggressie of externe invloeden".^[8] De olieproductie werd hierdoor stopgezet, wat energietekorten deed ontstaan in de omliggende regio, met name in de gebieden waar de Zuidelijke Overgangsraad het voor het zeggen had.

De overgangsraad zag dit als een bedreiging en begon daarop onder leiding van haar Hadhramitische elitetroepen op 2 december een blitzkrieg richting het noorden. Ze ontmoette daarbij weinig noemenswaardige weerstand en een week later hadden ze de hele zuidelijke kuststrook en de grensregio bij Oman in handen. Een gebied bijna ter grootte van het vroegere Zuid-Jemen. De Saoudi's, de leider van de Presidentiële Leiderschapsraad Rashad al-Alimi en premier Salem Saleh bin Braik verlieten daarop hun hoofdkwartier in Aden en vertrokken naar de Saoedische hoofdstad RIaad voor overleg.

De Saoedi's bereidden daarop een tegenoffensief voor. Volgens een Jemenitische zegspersoon werden 15.000 man Jemenitische troepen verzameld ten noorden van de grens.^[9] Op 30 december voerde de Saoedische Luchtmacht een luchtaanval uit op de haven van Mukalla waar schepen uit de Emiratische havenstad Fujairah militaire voertuigen aan land hadden gebracht ter ondersteuning van de Zuidelijke Overgangsraad. Tegelijkertijd eiste zij dat de Emiraten zich terug zouden trekken uit heel Jemen. De Jemenitische troepen vielen ondertussen vanuit het noorden het land binnen. De Emiraten gingen op 31 december 2025 akkoord met terugtrekking uit Jemen, die ze naar eigen zeggen binnen enkele dagen voltooiden.

Op 2 januari publiceerde de overgangsraad een grondwettelijke verklaring voor een nieuwe staat 'Zuid-Arabië' met dezelfde grenzen als het vroegere Zuid-Jemen. Volgens al-Zoubaidi zou deze grondwet twee jaar van kracht zijn, waarna een referendum zou worden gehouden over "het uitoefenen van het recht op zelfbeschikking voor het volk van het Zuiden". Hij riep daarbij op tot een dialoog tussen de betrokken partijen in Noord- en Zuid-Jemen en dreigde tegelijkertijd dat de onafhankelijkheid 'onmiddellijk' zou worden uitgeroepen als zijn oproep tot dialoog zou worden genegeerd of als de strijdkrachten van de overgangsraad militair zouden worden aangevallen.^[10] Verschillende zuidelijke leiders verwierpen de eenzijdige acties van al-Zoubaidi en verklaarden dat deze een 'externe agenda' dienden en de 'zuidelijke zaak schaadden'. Zij riepen op tot een door de Saoed's gesteunde 'inclusieve conferentie' in Riaad.^[11]

Tussen 31 december 2025 en 7 januari 2026 wisten de door de Saoedi's gesteunde Jemenitische troepen vervolgens al snel weer het oosten van het land (Hadramaut, Al Mahrah en Shabwah) te heroveren.^[12][13] Vervolgens viel ook Aden. Al-Zoubaidi werd uitgenodigd voor onderhandelingen in Riaad, maar vluchtte op 7 januari via Berbera (Somaliland) naar de Emiraten. Hij werd daarop aangeklaagd wegens hoogverraad.

Volgens de secretaris-generaal van de Zuidelijke Overgangsraad besloten leden van de Zuidelijke Overgangsraad in de Saoedische hoofdstad Riaad daarop op 9 januari de Zuidelijke Overgangsraad op te heffen met de verklaring dat zij niet betrokken waren geweest bij het besluit om een offensief naar Hadhramaut en Al Mahra te lanceren en de Overgangsraad niet 'haar beoogde doelen had bereikt'.^[14] De woordvoerder van de Zuidelijke Overgangsraad Anwar al-Tamimi in de Emiratische hoofdstad Abu Dhabi beschouwde deze uitspraak echter als 'belachelijk' en gaf aan niet meer in contact te staan met de delegatie van de Zuidelijke Overgangsraad in Riaad, waarmee een splitsing in de organisatie leek te zijn ontstaan.^[15]

• 
  Wegversperring van de Zuidelijke Overgangsraad in het zuiden van Socotra ter bewaking van een benzinestation. Dit benzinestation werd bekostigd door de Emiraten, waarvan de vlag op de voorgrond zichtbaar is.