Verstikking
| Verstikking | ||||
|---|---|---|---|---|
| Asfyxie | ||||
 | ||||
| Coderingen | ||||
| ICD-11 | ||||
| MeSH | D001237 | |||
| ||||
Verstikking is de belemmering van het lichaam in zijn ademhalingsfunctie/gaswisseling: de uitwisseling van de gassen zuurstof (O2) en koolstofdioxide (CO2, koolzuurgas) tussen het lichaam en de omgeving. In de geneeskunde spreekt men van asfyxie, wat vanuit het Grieks: a = zonder en sphuxis, sphugmos = hart- of polsslag betekent.
Een vorm van verstikking is verstikking door slikken, waarvoor onmiddellijke eerste hulp tegen verstikking vereist is (zie hieronder).
Oorzaken
Verstikking kan optreden door een veelheid aan oorzaken:
- Een belemmering van de luchtwegen doordat er zich iets in de luchtwegen bevindt dat toe- en afvoer van gassen verhindert, zoals bij ingeslikte voorwerpen, in de luchtpijp terechtgekomen voedsel of braaksel, tumoren in de luchtwegen.
- Verdringing van zuurstof door een ander gas, of in een afgesloten ruimte het ophopen van uitgeademde kooldioxide (zie toxicologie en veiligheid van kooldioxide) en het opraken van zuurstof. Gassen (zoals stikstof, helium, argon) kunnen verstikking veroorzaken doordat ze de zuurstof verdringen. Bewusteloosheid treedt vrijwel ongemerkt op doordat koolstofdioxide zich niet in het bloed ophoopt (dat kan immers gewoon worden uitgeademd) zodat geen voelbare verzuring optreedt. Het laten verdampen van 1 liter vloeibare stikstof produceert 700 liter stikstofgas, wat in een afgesloten ruimte al dodelijk kan zijn. In een pure stikstofatmosfeer verliest men reeds na enkele ademteugen het bewustzijn om enkele minuten later te overlijden. We spreken ook hier over verstikking en niet over vergassing, daar vergassing plaatsvindt door middel van giftige gassen.
- Een bijzondere situatie dient zich aan bij het inademen van koolstofmonoxide. Dit gas bindt zich veel (ongeveer 240 maal) sterker aan hemoglobine dan zuurstof, waardoor het bloed geen zuurstof meer kan vervoeren.
- Uiteraard kan men ook stikken door zuurstofgebrek door een te lage luchtdruk in het algemeen, bijvoorbeeld bij decompressie van een vliegtuig op grote hoogte.
- De vorm van verstikking die optreedt doordat een vloeistof de luchtwegen deels of geheel heeft opgevuld, wordt verdrinking genoemd. Dit kan vocht zijn dat van buitenaf de luchtwegen binnendringt, maar ook overmatig vocht (of slijm) dat in de luchtwegen zelf geproduceerd wordt, zoals bij asthma cardiale en kroep.
- Een afsluiting van de hogere luchtwegen door uitwendige druk wordt wurging genoemd.
- Het verhinderen van de ademfunctie door het uitoefenen van uitwendige druk op de borstkas (compressie) kan eveneens tot de dood leiden. Daarbij is geen sprake van afsluiting van de luchtwegen zelf. In dat geval wordt gesproken over versmachting.
- Het stoppen met ademhalen, bijvoorbeeld door stoornissen in het centrale zenuwstelsel.
- De oorzaak van verstikking kan ook gelegen zijn in het onvoldoende functioneren van de longen zelf, bijvoorbeeld door longemfyseem, silicose of longkanker.
Gevolgen
Aanvankelijk krijgt iemand die stikt door de opeenhoping van koolstofdioxide in de bloedsomloop het bekende benauwde gevoel, tenzij de verstikking door inerte gassen of decompressie geschiedt. Zuurstoftekort in het bloed leidt na enkele minuten tot verlies van het bewustzijn en zeer snel tot het uitvallen van vitale organen, met name de hersenen. Er volgt onherstelbare hersenbeschadiging, en vervolgens de dood.
Veiligheidspositie ter voorkoming van verstikking
Bij EHBO-instructies wordt geleerd om verstikking of de kans daarop te voorkomen door een bewusteloos slachtoffer in de zogenaamde stabiele zijligging te leggen:
De mond wordt gecontroleerd en een loszittend kunstgebit en eventuele etenswaren of kauwgom wordt verwijderd zodat de luchtweg vrij blijft. Bij rugligging bestaat de kans dat de tong de keel afsluit. De ademhaling dient elke minuut gecontroleerd te worden, bij het stilvallen ervan dient zo snel mogelijk met reanimatie te worden begonnen.
Verstikking door slikken
Het gebeurt wanneer voedsel niet goed wordt gekauwd, het op een dwaalspoor terechtkomt en de luchtwegen blokkeert.
EHBO tegen verstikking door slikken
Sommige handtechnieken kunnen verstikking oplossen (lees hieronder).
Daarnaast zijn er enkele "anti-verstikking" apparaten op de markt (LifeVac en Dechoker).
Eerste hulp voor veelvoorkomende slachtoffers
Het eerste deel is hoesten.
Als het slachtoffer niet kan hoesten,[1] gebruik de twee technieken met de hand (zie beide afbeeldingen hieronder).
Voor een beter resultaat, combineer ze om beurten: doe elke techniek ongeveer 5 keer, en schakel over naar de andere techniek, en herhaal deze beurten voortdurend.
Zwangere en enorm zwaarlijvige mensen hebben variaties op deze handtechnieken nodig (lees hieronder).
Baby's (jonger dan 1 jaar) hebben variaties op deze handtechnieken nodig (lees hieronder).
Als de verstikking aanhoudt, bel dan de medische hulpdiensten.
Het slachtoffer kan na een tijd (lees hieronder) het bewustzijn verliezen, waarvoor een "cardiopulmonale reanimatie tegen verstikking" nodig is.
_against_choking_for_adult_people.jpg)
Eerste hulp bij zwangere of te enorm zwaarlijvige mensen
Het eerste deel is ook hoesten.
Als het slachtoffer niet kan hoesten,[2] gebruik de twee technieken met de hand (zie beide afbeeldingen hieronder).
Voor een beter resultaat, combineer ze om beurten: doe elke techniek ongeveer 5 keer, en schakel over naar de andere techniek, en herhaal deze beurten voortdurend.
Als de verstikking aanhoudt, bel dan de medische hulpdiensten.
Het slachtoffer kan na een tijd (lees hieronder) het bewustzijn verliezen, waarvoor een "cardiopulmonale reanimatie tegen verstikking" nodig is.
Eerste hulp bij zuigelingen (jonger dan 1 jaar)
Gebruik[3] deze twee technieken met de hand voor zuigelingen (zie beide afbeeldingen hieronder).
Voor een beter resultaat, combineer ze om beurten: doe elke techniek ongeveer 5 keer, en schakel over naar de andere techniek, en herhaal deze beurten voortdurend.
Als de verstikking aanhoudt, bel dan de medische hulpdiensten.
Het kind kan na een tijdje het bewustzijn verliezen (lees hieronder), waarvoor een "cardiopulmonale reanimatie tegen verstikking voor zuigelingen" nodig is.
Wanneer het slachtoffer bewusteloos is
Het is noodzakelijk[4] een "cardiopulmonale reanimatie tegen verstikking" (normaal, niet voor zuigelingen)
of een "cardiopulmonale reanimatie tegen verstikking voor zuigelingen" (jonger dan 1 jaar). (Lees hieronder).
Cardiopulmonale reanimatie tegen verstikking, normaal
Het is vereist om de medische hulpdiensten te bellen.
Leg het slachtoffer liggend, met het gezicht naar boven.
Doe een reanimatie aan het slachtoffer, voortdurend:
- 30 compressies op de onderste helft van het midden van de borstkas.
- Als het vastgelopen object zichtbaar is, probeer het dan eruit te halen. Het object kan worden geëxtraheerd of niet, maar deze cardiopulmonale reanimatie moet doorgaan totdat het slachtoffer normaal ademt.
- Sluit de neus van het slachtoffer. Introduceer lucht door mond-op-mondbeademing (reddingsademhaling) uit te voeren. Voer opnieuw lucht in door nog een identieke beademing uit te voeren (reddingsademhaling).
- Draai het hoofd van het slachtoffer naar voren en naar achteren, om de positie een beetje te veranderen. Introduceer lucht door mond-op-mondbeademing (reddingsademhaling) uit te voeren. Voer opnieuw lucht in door nog een identieke beademing uit te voeren (reddingsademhaling).
Herhaal al deze stappen voortdurend, beginnend bij de eerste (de 30 compressies).
Cardiopulmonale reanimatie tegen verstikking, voor zuigelingen (jonger dan 1 jaar)
Het is vereist om de medische hulpdiensten te bellen.
Leg het kind liggend, met het gezicht naar boven. Het hoofd van het kind moet altijd frontaal kijken.
Voer voortdurend een reanimatie uit bij het kind:
- Vanaf de zijkant van het kind: 30 compressies, uitgevoerd met twee vingers op de onderste helft van het midden van de borstkas.
- Als het vastgelopen object zichtbaar is, probeer het dan eruit te halen. Het object kan worden geëxtraheerd of niet, maar deze cardiopulmonale reanimatie moet doorgaan totdat de baby normaal ademt.
- Bedek met de mond de mond van de baby en de neus van de baby tegelijkertijd. Voer op die manier lucht in (een reddingsademhaling). Voer opnieuw lucht in (nog een identieke reddingsademhaling).
- Het wordt aanbevolen dat het hoofd van de baby naar voren blijft kijken, niet om het te draaien, omdat de helling van het hoofd de luchtwegen bij zuigelingen kan verkleinen.
Herhaal al deze stappen voortdurend, beginnend bij de eerste (de 30 compressies).
Verstikkingsdood en executies
Er is sprake van verstikkingsdood indien verstikking de doodsoorzaak is. Er zijn ook vormen van executie die van verstikking gebruikmaken, bekend zijn wurging, ophanging en het gebruik van de plastic zak over het hoofd, zoals bekend is geworden door de film The Killing Fields die gaat over de burgeroorlog in Cambodja waarbij vele duizenden met behulp van de plastic zak zijn geëxecuteerd. Stikstofverstikking is in de Verenigde Staten voorgesteld als alternatief voor de nog in gebruik zijnde dodelijke injectie.[5] Verstikking met een plastic zak is ook een methode van euthanasie/zelfmoord.
Verstikking van planten
Verstikking treedt ook op bij planten indien de bladeren belemmerd worden in hun uitwisseling (ademhaling) van gassen (zie: Fotosynthese). Dit vindt bijvoorbeeld plaats als er een dikke laag stof de bladeren bedekt of als een landplant onder water gehouden wordt.
Zie ook
- ↑ American Red Cross, Conscious Choking. redcross.org. Gearchiveerd op 10 februari 2020. Geraadpleegd op 3 november 2025.
- ↑ National Safety Council and Oklahoma State University, Choking and CPR safety talk. ehs.okstate.edu. Gearchiveerd op 30 januari 2020. Geraadpleegd op 3 november 2025.
- ↑ American Heart Association, AHA (2 november 2010). Guidelines for First Aid. Circulation 122. DOI:10.1161/CIR.0b013e3181fdf7aa.
- ↑ American Red Cross, CPR/AED and First Aid ("Unconscious Choking")
- ↑ http://www.nu.nl/buitenland/4027828/oklahoma-staat-executie-vergassing-toe.html De titel van het artikel is enigszins misleidend daar er verstikking en niet vergassing wordt bedoeld.