Tuinstraat 137-141

Tuinstraat 137-141
Tuinstraat 137-141, Amsterdam (september 2025)
Locatie
Plaats	Amsterdam-Centrum Tuinstraat
Adres	Tuinstraat 137-141
Status en tijdlijn
Start ontwerp	1897
Start bouw	1897
Gereed	1897
Huidig gebruik	woningen
Architectuur
Bouwmateriaal	baksteen, natuursteen
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Pieter Smitt
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	gemeentelijk monument
Gemeentelijke monumenten Jordaan
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Tuinstraat 137-141 te Amsterdam is een gebouw aan de Tuinstraat, Jordaan, Amsterdam-Centrum.

De Tuinstraat ligt in de Jordaan, een wijk tussen de Prinsengracht en Lijnbaansgracht die begin 17e eeuw werd volgebouwd. De naamgever van de straat, de stadstimmertuinen waren hier al vroeg in de 17e eeuw gevestigd. Dat betekent dat gedurende de eeuwen heen er gesloopt en herbouwd werd; de straat geeft dan ook een wisselend beeld in de toegepaste architectuur. Toch zijn er zat gebouwen die minimaal twee grote saneringen (jaren dertig en zestig 20e eeuw) hebben overleefd. Een daarvan is een blokje Tuinstraat 137-141.

Al aan het eind van de 19e eeuw waren sommige gebouwen opgebruikt. Er kwamen toen diverse filantropische instellingen, die de woonomstandigheden probeerden te verbeteren. Een van die instellingen was Vereeniging Oud Amsterdam van Johanna ter Meulen, die in ieder geval een jaar eerder (vermoedelijk) Tuinstraat 166-172 en een paar jaar later (zeker) Tuinstraat 99-101 liet bouwen. Dat is van het blokje woningen Tuinstraat 137-141 ook niet helemaal zeker. Wat er wel op wijst is dat voor de handhaving (arbeiders moesten leren om met de luxe om te gaan) mevrouw E.A. Pijnappel werd ingeschakeld, een leerlinge van Ter Meulen. Een ander punt dat die richting op wijst is de naam van de architect Pieter Smitt ^[1] (ook van Tuinstraat 99-101). Ook bij 137-141 rijst het gebouw nogal recht en steil omhoog. Het heeft vier verdiepingen met daarboven nog een zolder. Bijzonder in de ogen van Bureau Monumenten en Archeologie is dat die vierde verdieping teruggetrokken is, waardoor vanzelf een terrasje is ontstaan. Deze bouwmethode zou later binnen de stadsvernieuwing toegepast worden bij panden die hoger dan hun omgeving werden. Door de teruggetrokken bovenste etage blijft voldoende lichtval het maaiveld bereiken. Wat tevens opviel is dat het gebouw niet symmetrisch is neergezet. Panden 137-139 zijn smaller dan 141, bovendien is de toegang bij de eersten centraal geplaatst, bij de laatste rechts. Die toegangen zijn uitgevoerd in natuursteen, verder alleen te vinden in de plint en een lijst onder de ramen op de begane grond. In die toegangen is boven de deur enigszins weggesleten 1897 te lezen. Andere bijzonderheden zijn de lisenen, waterlijsten, banden en gietijzeren gevelankers, die regelmatig over het baksteen oppervlak zijn verdeeld.

Ondanks dat het gebouw vermoedelijk bij een renovatie (men sprak toen van rehabilitatie) in de jaren tachtig veel van haar oorspronkelijke vensters verloor, werd het gebouw toch tot gemeentelijk monument (215025) benoemd. BMA vond de historische achtergrond en de gaafheid van het overige gebouw zwaarder wegen.

Zie de categorie Tuinstraat 137-141, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.