Tuinstraat 99-101

Tuinstraat 99-101
Tuinstraat 99-101, Amsterdam (september 2025)
Locatie
Plaats	Amsterdam-Centrum Tuinstraat
Adres	Tuinstraat 99-101
Status en tijdlijn
Start ontwerp	circa 1902
Start bouw	1902
Gereed	1902
Verbouwing	1986
Huidig gebruik	woningen
Eigenaar	Vereeniging Oud Amsterdam Woningbedrijf West
Architectuur
Bouwmateriaal	baksteen
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Pieter Smitt
Opdrachtgever(s)	Vereeniging Oud Amsterdam
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	gemeentelijk monument
Gemeentelijke monumenten Jordaan
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Tuinstraat 99-101 is een gebouw aan de Tuinstraat, Jordaan, Amsterdam-Centrum.

De Tuinstraat ligt in de Jordaan, een wijk tussen de Prinsengracht en Lijnbaansgracht. De naamgever van de straat, de stadstimmertuinen waren hier al vroeg in de 17e eeuw gevestigd. Dat betekent dat gedurende de eeuwen heen er gesloopt en herbouwd werd; de straat geeft dan ook een wisselend beeld in de toegepast architectuur. Toch zijn er zat gebouwen die minimaal twee grote saneringen (jaren dertig en zestig 20e eeuw) hebben overleefd. Een daarvan is een blokje Tuinstraat 99-101.

Al aan het eind van de 19e eeuw waren sommige gebouwen opgebruikt. De Vereeniging Oud Amsterdam liet hier in het laatste decennium van de 19e eeuw een dubbel pand neerzetten. Onderzoek door het Bureau Monumenten en Archeologie zag dat het oorspronkelijk ontwerp van Willem Spakler zou zijn; uiteindelijk werd als architect Pieter Smitt genoteerd.^[1] De ontwerpen verschillen nauwelijks van elkaar. Het gebouw valt op vanwege haar steile gevelwand aan de straat. Het trekt over vier woonetages steil omhoog, daarboven is onder een lessenaarsdak een zolderetage; herkenbaar aan de hijsbalk. Die gevel is strikt symmetrisch met een naar voren risalerende entree. Er is veel rood baksteen dat in band en sluitstenen van anderskleurige bakstenen enige variatie biedt. Ook gevelankers (ook strikt symmetrisch geplaatst) breken het grote baksteen oppervlak. De woningen werden in laat 20e eeuw alleen nog geschikt gevonden voor hoogstens twee personen; je kreeg dan een woonkamer (4,5 bij 5,25 m), keuken, slaapkamer en een sanitair blokje.

Tijdens de bouw in 1902/1903 zijn boven de entree drie gevelstenen ingezet. De een is duidelijk toe te wijzen aan de bouw, omdat het het jaartal van bouw (1902) meldt met de tekst en de reden van de bouw weergeeft:

Druk verlichten is ieders plicht, dat geeft in duisternis wat licht

Daarboven komt een kleinere steen van onbekende datum; BMA vermoedt dat het is meegekomen uit de gebouwen die voor dit gebouw afgebroken werden; Gevelstenen van Amsterdam weet het zeker; het komt uit afgebroken huisnummer 101:

Druk is in d’werelt veel, elk heeft zijn eigen deel

De derde steen is veel kleiner dan de andere twee. Het laat een kroon en drie nagels/spijkers zien. Ook hier wist Gevelstenen van Amsterdam de geschiedenis te achterhalen; die omschrijven het als drie naalden met een kroon. Er werkten in en vanuit de Jordaan veel naaisters.

Ondanks dat de ramen (kunststof kozijnen uit een renovatie in 1986) en de entree niet meer origineel zijn, is het gebouw in 2007 benoemd tot gemeentelijk monument (215023). De reden vond men in de typische bouwstijl uit een periode van gestapelde arbeiderswoninkjes rond 1900. Bovendien werd het mede een monument omdat de aanpalende gebouwen van veel jongere datum zijn. Het gebouw stak een aantal jaren flink naar boven uit de rest; gebouwen in de omgeving ging tegen de vlakte en werden soms alleen vervangen door een terreinafscheiding. Ook de cultuurhistorische waarde telde mee, als ook dat het (achteraf) gezien wordt als eerste tekenen van sociale woningbouw dan nog verricht door filantropen en/of filantropische instellingen. De bouwers zijn ook diep in de 21e eeuw nog werkzaam: Hillen & Roosen.

Voor bovenstaand gebouw werden de huisnummer 99 tot en met 103 gesloopt, voor drie smalle woningen kwamen twee (iets) bredere woningen. In 1985 kwam huisnummer 103 terug op de kaart voor een gebouw dat veel moderner is dan 99-101. Het is ontworpen door Margreet Duinker en Machiel van der Torre, specialisten in stadsvernieuwing, maar hier een ontwerp voor een braakliggend terrein achter een muurtje.

Zie de categorie Tuinstraat 99-101, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.