Tsogtopteryx

Tsogtopteryx is een geslacht van pterosauriërs, behorend tot de Pterodactyloidea, dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Mongolië. De enige benoemde soort is Tsogtopteryx mongoliensis.

In de jaren negentig voerden het Hayashibara Museum of Natural Sciences en het Mongolian Paleontological Center een Joint Paleontological Expedition naar de Gobiwoestijn uit waarbij twee pterosauriërs werden gevonden, een uiterste zeldzaamheid voor dat gebied. Een ervan werd in 1993 aangetroffen bij Bayshin Tsav. De vondst werd in 2009 beschreven maar niet benoemd door Mahito Watabe e.a.

In 2025 werd de typesoort Tsogtopteryx mongoliensis benoemd door Rodrigo Vargas Pêgas, Zhou Xuanyu en Yoshitsugu Kobayashi. De geslachtsnaam komt van het Mongools tsogtbataar, "machtige held" en het Grieks pteryx, "vleugel". De soortaanduiding verwijst naar de herkomst uit Mongolië. Omdat de naam gepubliceerd is in een elektronisch tijdschrift zijn Life Science Identifiers nodig voor de geldigheid. Deze zijn A724E4E3-A6EA-415E-9A12-0B8F0636FEF0 voor het geslacht en 3F218EE5 2CB8-469D-A252-C5194C7C6911 voor de soort. De andere soort is Gobiazhdarcho.

Het holotype, MPC−Nd 100/303, is gevonden in een laag van de bovenste Bayan Shireh-formatie waarvan de ouderdom onzeker is maar die volgens de beschrijvers vermoedelijk dateert uit het Coniacien-Santonien, ruwweg zesentachtig miljoen jaar oud. Het bestaat uit een bijna volledige zesde halswervel. Het betreft vermoedelijk een volwassen exemplaar.

De vleugelspanwijdte van Tsogtopteryx is geschat op 1,6 à 1,9 meter. Dat maakte hem in 2025 de kleinste benoemde azhdarchide. De zesde halswervel is zevenzeventig millimeter lang.

De beschrijvers stelden enkele onderscheidende kenmerken vast. Twee daarvan zijn autapomorfieën, unieke afgeleide eigenschappen, alle van de zesde halswervel. Het voetstuk van het voorste gewrichtsuitsteeksel heeft een scherpe kiel op de onderzijde. Het wervellichaam van de zesde halswervel draagt een paar lengterichels op de onderste buitenzijden.

Daarnaast is er een unieke combinatie van op zich niet unieke kenmerken. De dwarsrichels liggen meer aan de buitenzijde. Bij het doornuitsteeksel is de voorste punt groter dan de achterste.

Tsogtopteryx is in de Azhdarchidae geplaatst, basaal in de Hatzegopterygia.

• Watabe M., Tsuihiji T., Suzuki S. & Tsogtbaatar K. 2009. "The first discovery of pterosaurs from the Upper Cretaceous of Mongolia". Acta Palaeontologica Polonica 54(2): 231–242
• (en) Pêgas, R. V., Zhou, Xuanyu, Kobayashi, Yoshitsugu (16 september 2025). Azhdarchid pterosaur diversity in the Bayanshiree Formation, Upper Cretaceous of the Gobi Desert, Mongolia. PeerJ 13: e19711. ISSN:2167-8359. DOI:10.7717/peerj.19711.