Tramlijn 52 (NMVB)/Antwerpen

Voor 1932 was er geen sprake van lijn 52. Er liep een tramlijn van Antwerpen naar Mechelen via Reet en Rumst. Vanuit Rumst liep er een zijlijn naar Boom. Pas in 1932 opende het rechtstreekse tracé van Aartselaar naar Boom. De verbinding via Reet werd dan lijn 54.

Op 10 december 1891 verklaarde de regering zich akkoord met de inoverwegingneming van een lijn van Boom naar Duffel met een aftakking van Rumst naar Mechelen. Na een overleg met het provinciaal bestuur en de geïnteresseerde gemeenten werd op 20 februari 1892 een verlenging aangevraagd naar Lier. De betrokken gemeente onderschreven hun aandeel in het kapitaal. De vergunningsaanvraag werd overgemaakt aan de regering op 22 mei 1895, maar op verzoek van het ministerie van spoorwegen werden verschillende wijzigingen aangebracht wat een kapitaalsverhoging noodzaakte van 100.000 BEF. Het kapitaal van deze lijnen bedroeg uiteindelijk op 25 mei 1895 1.476.000 BEF, waarvan 25% voor de rekening kwam van de staat, 33% voor de provincie en 42% voor de gemeenten.

Na een geschil tussen voorstanders van de exploitatie over te dragen Kempische Stoomtram Maatschappij en zij die openbare aanbesteding wensten, waarbij de eerste groep won, konden de exploitatievoorwaarden getekend worden op 11 mei 1896. Het ministerie van oorlog eiste eveneens dat de NMVB op eigen kosten, installaties zou aanleggen en de nodige draagwagens zou aanschaffen voor het vervoer van spoorwagens om zo legermateriaal zoals kanonnen te kunnen verplaatsen. Dit werd door de NMVB verworpen.

Ondertussen werden er ook plannen gesmeed voor een lijn van Rumst over Reet naar Antwerpen. Op 16 november 1893 gaf het ministerie van spoorwegen een gunstig advies. Er kwam een kapitaal van 800.000 BEF waarvan 25% onderschreven door de staat, 33% door de provincie en 42% door de gemeenten. Op 11 april 1895 werd vergunning aangevraagd en deze werd op 18 maart 1899 goedgekeurd.

De kapitalen van de lijnen Antwerpen - Rumst, Mechelen - Rumst en Rumst - Lier (latere lijn 53) werden samengevoegd op 18 maart 1899. Op 19 oktober 1898 werd aanbesteding de van het baanvak Mechelen - Rumst uitgeschreven en op 6 september 1899 was het baanvak Boom - Rumst - Lier aan de beurt.

In 1900 konden dan de eerste baanvakken geopend worden, eerst Mechelen St. Katelijnepoort - Boom St. Annakapel op 6 mei. Daarna werd op 14 oktober de lijn Boom doorgetrokken tot de Tuyaertstraat. Op 1 oktober 1901 kwam de lijn tussen Reet en Rumst in dienst. Op 15 september 1901 bereikte de tram Antwerpen vanuit Reet. Vanaf 22 juni 1902 kon de tram in Mechelen doorrijden tot het station. Als laatste uitbreiding voor de oorlog werd het baanvak Antwerpen Viadukt Kiel - Antwerpen Zwemdok geopend op 15 september 1903 na een lange onderhandeling met de Compagnie générale des tramways d'Anvers (CGTA).

In 1914 werden de bruggen over de Kielsevest in Antwerpen en de Nete in Walem verwoest. Vanaf 1 januari 1915 kon de tram opnieuw van Antwerpen naar Rumst rijden. Hoewel de brug over de Nete reeds in mei 1915 was hersteld reed de tram pas vanaf 1 oktober 1915 opnieuw tot Mechelen.

Na de oorlog werden alle buurtspoorwegen in de provincie omgebouwd van kaapspoor en normaalspoor tot meterspoor. Vanaf 1 april 1920 kwamen de lijnen in eigen beheer van de NMVB. Op 11 december 1931 reed de eerst elektrische tram tussen Rumst en Boom.

Op 6 maart 1932 opende een nieuwe elektrische lijn van Aartselaar naar Boom. Het bestaande baanvak Antwerpen - Aartselaar werd ook geëlektrificeerd. Om de dertig minuten reed er een tram van Antwerpen naar Boom bareel. Daar kon men overstappen aan de overkant van spoorlijn 61 op een tram naar Boom Tuyaertstraat. Vanaf 9 april kon er elektrisch gespoord worden van Rumst naar Mechelen. Een spoorkruising in Boom kwam in dienst op 24 september 1933 waardoor het overstappen werd afgeschaft.

Vanaf 4 november 1935 hadden de trams hun eindpunt niet langer aan het zwemdok in Antwerpen maar aan de Komedieplaats. Vanaf hun oorspronkelijk eindpunt in de Brederodestraat reden de trams via de Montignystraat, de Leien, Mechelsesteenweg, Leopoldstraat en Leopoldstraat naar hun nieuw eindpunt. De terugweg verliep via de Huidevettersraat, Lange Gasthuisstraat, St Jorispoort en vanaf het Leopoldsplein verder zoals de heenweg.

Na de opheffing van het baanvak Y Wilrijk - Antwerpen Zuid van spoorlijn 27B begon men vanaf 1 februari 1937 het verplaatsen van het spoor met het afbreken van viaduct Kiel. Vanaf 9 maart 1937 reden de trams naast en onder het viaduct. Op 18 mei 1937 begonnen de afbraakwerken.

De tramdiensten werden gestaakt op 15 mei 1940 wegens de Duitse inval. Op 24 mei 1940 reden de trams terug.

Lijn 52 werd op 15 juli 1940 verlengd naar het Victorieplein (huidige Franklin Rooseveltplaats) via de Frankrijklei. Om terug te keren werd er een lus gereden via de Vondelstraat, het St Jansplein, de Lange Dijkstraat, Viaduct Dam, Bredastraat, IJzerlaan, Noorderlaan en de Italiëlei. Eerst lag het eindpunt aan de oostkant van het St Jansplein. Dit bracht te veel hinder voor stadstram lijn 18, dus werd het eindpunt in oktober verlegd naar de boog Bredastraat - IJzerlaan. Op een onbekende datum werd het eindpunt verlegd naar de Noorderplaats maar tegen 1 februari 1941 lag het alweer bij de boog Bredastraat - IJzerlaan. In de periode 1943 - 1944 werd het eindpunt verplaatst naar het definitieve eindpunt Noorderplaats.

Op 4 september 1944 werden rond het middaguur alle trams naar de stelplaatsen geroepen vanwege het naderende bevrijdingsleger. Vanaf 6 september reden er opnieuw trams tussen Mechelen en Antwerpen Kiel volgens een uurdienst. Het stadscentrum was nog niet bereikbaar. Op 8 konden de trams terug naar het centrum maar wegens de beschieting vanuit Merksem werd al vlug besloten om het eindpunt terug te leggen aan het Kiel. Na de bevrijding op 4 oktober konden de trams opnieuw tot het eindpunt Noorderplaats rijden.

Het spoorwegverkeer tussen Antwerpen en Brussel bleef een tijdje gestremd. De NVMB legde tussen 16 september en 16 oktober om de twee uur speciale trams in van Antwerpen naar Mechelen. Deze trams stopten enkel in Rumst, Mechelen Grote Markt en Mechelen Station, en reden via Reet.

In 1946 werd de lijn uitgerust met elektrische seinen. In 1947 reden de trams in Mechelen tijdelijk in beide richtingen via Nekkerspoel en het Raghenoplein. Vanaf 15 februari 1953 reden de trams definitief langs de vesten en niet langer door het centrum in Mechelen. In 1954 kwam er een lus in dienst om de trams te doen keren in Mechelen via het Raghenoplein H. Speecqvest, Arsenaalstraat, Stationstraat, Albertplein, H. Consciencepstraat, H. Speecqvest en zo via het Raghenoplein naar Antwerpen.

Op kruispunt met de Antwerpsestraat in Boom kwamen in 1954 rode knipperlichten in dienst om de kruising tussen trams en het wegverkeer te beveiligen. Vanaf 22 mei 1955 reden er alleen nog maar trams tijdens de spits. Tijdens de daluren reden bussen. Op 10 november 1956 reed de laatste tram van lijn 52 tussen Antwerpen en Mechelen. Tussen Antwerpen en Rumst bleven er onder het nummer 50 nog trams rijden tot 21 mei 1966.

• https://www.branchline.uk/jfpdf/belgiumvicinalrlys1.pdf
• https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/01/08/rumst-wil-oude-tramgebouw-tweede-leven-geven/

• NEYENS, J., De Buurtspoorwegen In De Provincie Antwerpen 1885-1968, uitgeverij VAN IN Lier, 1969.
• KEUTGENS, E., Een eeuw mobiel met tram en bus, uitgeverij N.V. De Vlijt Antwerpen, 1986.
• BASTAENS, R., De Buurtspoorwegen In De Provincie Antwerpen, uitgegeven door VZW De Poldertram, 2009.