Tramlijn H (NMVB)/Mechelen

Totale lengte	22 km
Spoorwijdte Mechelen - Heist-op-den-Berg: kaapspoor (1887-1917) Mechelen - Heist-op-den-Berg: meterspoor (1919-1957)
Aangelegd door S.A. pour l'Exploitation des Chemins de Fer Vicinaux (1887-1890) Kempische Stoomtram Maatschappij (1890-1920) NMVB (1920-1957)
Geopend Mechelen - Heist-op-den-Berg: 24 juni 1887
Gesloten Mechelen - Heist-op-den-Berg: 30 april 1957
Huidige status	opgebroken
Geëlektrificeerd Mechelen Station - Sint-Katelijne-Waver Pasbrug: 18 november 1913 Sint-Katelijne-Waver Pasbrug - Heist-op-den-Berg: 13 juli 1932
Traject
tramlijn 284 naar Turnhout tramlijn 279 naar Zandhoven Heist-op-den-Berg-Dorp Heist-op-den-Berg-Bergstraat lijn 16, Y Nazareth - Oost driehoek Aarschot Heist-op-den-Berg-Station Heist-op-den-Berg-Kruispunt Beerzel-Kroon Beerzel-Berg Beerzel-Dorp Beerzel-Dries Putte-Molen Tramlijn 253 van Werchter Putte-Dorp Putte-Markt Tramlijn 253 naar Lier Putte-Transvaal Onze-Lieve-Vrouwe-Waver-Tinnen-Pot Onze-Lieve-Vrouwe-Waver-Dorp Onze-Lieve-Vrouwe-Waver-Dijk Onze-Lieve-Vrouwe-Waver-Bergstraat Onze-Lieve-Vrouwe-Waver-Notre-Dame-Quatre Verres Sint-Katelijne-Waver-Dorp Sint-Katelijne-Waver-St-Josef-Seminarie Tramlijn M naar Brussel Sint-Katelijne-Waver-Pasbrug Mechelen-Lakenmakerstraat Mechelen-Pomp Mechelen-Nekkerspoel naar Goederenstation lijn 27B, Y Weerde - Antwerpen-Zuid lijn 25, Brussel-Noord - Antwerpen-Luchtbal lijn 27, Brussel-Noord - Antwerpen-Cenraal Afleidingsdijle tramlijn 52 naar Antwerpen tramlijn 1 naar Waterloo tramlijn 52 van Antwerpen Mechelen-Neckerspoelpoort Mechelen-Zandpoort Mechelen-Botermarkt Mechelen-Raghenoplaats Binnendijle Mechelen-Vijfhoek Mechelen-Station tramlijnen 1, 2, 3

Tramlijn H is een voormalige tramlijn die Mechelen via Putte met Heist-op-den-Berg verbond.

Op 25 september 1885 werd de vergunning gevraagd van een lijn Mechelen -Itegem via Heist-op-den-Berg. Deze werd goedgekeurd op 11 januari 1887. Het kapitaal bedroeg 816.000 BEF, waarvan 25% voor de rekening kwam voor de staat, 25% voor de provincie en 50% voor de gemeenten.

De feestelijkheden voor de opening van de lijn hadden plaats op 24 juni 1887. Aanwezig waren de minister van openbare werken de Moreau, minister van spoorwegen Vandenpeereboom en de burgermeesters van de gemeentes langs het traject. 3 dagen later opende de lijn voor het grote publiek op 27 juni 1887.

Vanaf 1 januari werd exploitatie overgenomen door de Kempische Stoomtram Maatschappij. Door een Koninklijk Besluit werden de kapitalen van de lijnen Mechelen - Itegem en Heist-op-den-Berg - Westerlo samengesmolten op 23 maart 1892.

In Mechelen eindigden de trams oorspronkelijk aan de overweg van de spoorlijn Antwerpen - Brussel naast de Lakenmakersstraat. In 1890 werd er een overeenkomst gesloten tussen de Belgische Staatsspoorwegen, NMVB en de stad Mechelen om de spoorlijn bij Nekkerspoel op te hogen en de tramlijn door te trekken tot het station Mechelen. De vergunning werd afgeleverd op 23 maart 1892. Pas op 11 januari 1911 kon de tram doorrijden naar het station.

Op 13 december verkrijgt de NVMB de vergunning voor het aanleggen van een elektrisch stadstramnet in Mechelen. De werken begonnen op 25 maart 1912 en op 18 november 1913 kwam de elektrische tramlijn 2 in dienst tussen het station en Pasbrug.

Eind 1914 werd het tramverkeer gestaakt door de Eerste Wereldoorlog. Op 1 januari 1915 was het verkeer hersteld, maar vanaf 1 oktober 1917 begon de Duitse bezettingsmacht met de opbraak van de lijn.

Na de oorlog werd de tramlijn heraangelegd op meterspoor. Eerst tussen Heist-op-den-Berg en Putte op 4 augustus 1919, dan volgde het baanvak Putte - Onze-Lieve-Vrouwe-Waver op 17 augustus en de trams bereikten opnieuw Mechelen vanaf 31 augustus.

De tram kreeg concurrentie van de bussen van L. Cannaerts. Daarop werd besloten de lijn te elektrificeren en deze werken waren voltooid op 31 juli 1932.

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werden de tramdiensten gestaakt op 15 mei 1940. Vanaf 26 mei reden trams terug, eerst met stoom en vanaf 17 juli terug elektrisch. Door de nakende bevrijding werd het tramverkeer wederom stilgelegd op 3 september 1944. Twee dagen later rijden enkele trams opnieuw en op 6 september is het reguliere verkeer hersteld.

Zowel in Putte als Onze-Lieve-Vrouwe-Waver kwamen in 1945 nieuwe uitwijksporen. Vanaf 15 februari 1953 reden de trams definitief langs de vesten en niet langer door het centrum in Mechelen. In 1954 kwam er een lus in dienst om de trams te doen keren in Mechelen via het Raghenoplein H. Speecqvest, Arsenaalstraat, Stationstraat, Albertplein, H. Consciencepstraat, H. Speecqvest en zo via het Raghenoplein naar Heist-op-den-Berg. Op 30 april 1957 werd lijn H afgeschaft.

• Heist-op-Den-Berg: Naast het station lag een stelplaats met woning voor de stelplaats overste, loodsen, een werkplaats voor rijtuigen en een waterpomp met magazijn. Aan de overkant van de N15 lag de hoofdzetel van de Kempische Stoomtram Maatschappij, thans het café De Kosmonaut (2026). Na de stopzetting van de tram exploitatie werd het een bus stelplaats, waarbij enkel 2 loodsen zijn bewaard. De rest is gesloopt voor de brug van de Boudwijnlaan te kunnen bouwen.
• Mechelen Nekkerspoel: In 1912 kwam een goederenstation voor de spoorwegen in dienst tussen de Binnendile, Afleidingsdijle en de spoorlijn Antwerpen - Brussel met een aansluiting voor de buurtspoorwegen.
• Mechelen Nekkerspoelpoort: aan de Zandpoortvest en het Hoogstratenplein lag er een station aan de vertakking met de lijnen richting Pasburg en verder. Het gebouw werd in 1965 afgebroken.

Vanaf de elektrificatie werd de benaming H gebruikt. De koersborden en de lijnfilms waren altijd geel. De H stond meestal op een witte achtergrond, met uitzondering van de laatste lijnfilms die een zwarte achtergrond had.

• Buurtspoorwegen van de provincie Antwerpen