Thulium

Thulium
1 18 1 H 2 Periodiek systeem 13 14 15 16 17 He 2 Li Be B C N O F Ne 3 Na Mg 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Al Si P S Cl Ar 4 K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr 5 Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe 6 Cs Ba ↓ Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn 7 Fr Ra ↓↓ Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og   Lanthanoïden La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu Actinoïden Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Thulium
Algemeen
Naam	Thulium
Symbool	Tm
Atoomnummer	69
Groep	Scandiumgroep
Periode	Periode 6
Blok	f-blok
Reeks	Lanthanoïden
Kleur	Zilverwit
Chemische eigenschappen
Atoommassa	168,9342 u
Elektronenconfiguratie	[Xe]4f13 6s2
Oxidatietoestanden	+3
Elektronegativiteit (Pauling)	1,25
Atoomstraal	173 pm
1e ionisatiepotentiaal	596,70 kJ·mol−1
2e ionisatiepotentiaal	1162,66 kJ·mol−1
3e ionisatiepotentiaal	2284,79 kJ·mol−1
Fysische eigenschappen
Dichtheid	9321 kg.m-3
Smeltpunt	1838 K
Kookpunt	2223 K
Aggregatietoestand	Vast
Smeltwarmte	18,4 kJ.mol-1
Verdampingswarmte	247 kJ.mol-1
Kristalstructuur	Hex
Molair volume	18,12 · 10−6 m3.mol-1
Specifieke warmte	160 kJ.kg-1.K-1
Elektrische weerstand	79 μΩ.cm
Warmtegeleiding	16,8 W.m-1.K-1
Naslag
CAS-nummer	7440-30-4
PubChem	23961
Wikidata	Q1853
SI-eenheden en standaardtemperatuur en -druk worden gebruikt, tenzij anders aangegeven
Portaal    Scheikunde

Thulium is een scheikundig element met symbool Tm en atoomnummer 69. Het is een zilverwit lanthanoïde.

In 1879 is thulium ontdekt door de Zweedse chemicus Per Teodor Cleve tijdens het bestuderen van onzuiverheden in lanthanoïdeoxiden. Eén voor één verwijderde hij alle bekende bestanddelen uit erbiumoxide, waarbij uiteindelijk twee onbekende substanties overbleven. De ene was een bruinkleurig oxide van het gelijktijdig door Marc Delafontaine ontdekte holmium, de andere was een groen oxide van een toen nog niet eerder ontdekt element dat hij thulium noemde.

De naam thulium is afkomstig van Thule, de oude Romeinse naam voor een mythisch land in het verre noorden, vermoedelijk Scandinavië of mogelijk IJsland.

Thulium kan worden gebruikt om lasers te maken, maar door de hoge kosten van dit metaal zijn de toepassingsmogelijkheden gering. Enkele andere zeldzame toepassingen zijn:

• Na een bombardement met neutronen kan thulium worden gebruikt als bron van röntgenstraling.
• Er zijn aanwijzingen dat thulium kan worden gebruikt in magnetische keramische materialen.

Het instabiele ¹⁷¹Tm kan in de toekomst mogelijk als beperkt inzetbare energiebron worden gebruikt.

Van alle lanthanoïden komt thulium op aarde het minst voor. Het is een buigzaam en helder glanzend metaal, dat redelijk corrosiebestendig is tegen lucht.

In zeer lage concentraties (ongeveer 0,007%) wordt thulium aangetroffen in mineralen waarin ook veel andere lanthanoïden voorkomen, zoals monaziet. Met behulp van ionenwisselaars kan thulium hieruit worden geïsoleerd. Een andere methode is door reductie met calcium.

Zie Isotopen van thulium voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de natuur komt er één stabiele thulium isotoop voor. Er zijn 31 radioactieve thulium isotopen bekend, waarvan het meest stabiele isotoop ¹⁷¹Tm is met een halveringstijd van 1,92 jaar. De overige isotopen hebben halveringstijden van minder dan 64 uur.

Over de toxische eigenschappen van thulium is weinig bekend, daarom moet het met grote zorgvuldigheid worden behandeld. Van poedervormig thulium is bekend dat het brand- en explosiegevaar kan opleveren.

• Lenntech.nl - thulium
• (en) EnvironmentalChemistry.com - thulium
• (en) WebElements.com - thulium

Zie de categorie Thulium van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Zoek thulium op in het WikiWoordenboek.