Tafelstuk

Onder een tafelstuk verstaat men een decoratief en vaak ook functioneel object of een verzameling van objecten die in het midden van een tafel staat.

Tafelstukken ontwikkelden zich vanaf de vroegmoderne tijd. Deze kostbare voorwerpen werden vaak vervaardigd uit zilver, soms verguld of versierd met email, waarbij ook zeldzame en als exotisch beschouwde materialen zoals ivoor, nautilusschelpen, kokosnoten of versteende haaientanden werden verwerkt. Populaire vormen waren fonteinen, forten, fantastische of tropische dieren en schepen. Die schepen staan bekend onder de naam nef.

Tafelstukken waren pronkstukken, maar konden ook drank, zout, specerijen of etenswaren bevatten. Het samengestelde tafelstuk, dat uit meerdere bij elkaar behorende stukken bestaat, was een Franse uitvinding uit de jaren 1690 die zich al snel verspreide^[1]. In de 18e en 19e eeuw werden ook porselein^[2] en gegalvaniseerd metaal^[3] gebruikt. In deze laatste eeuw konden tafelstukken een aanzienlijke omvang bereiken en monumentale, torenhoge constructies vormen. Ze waren populair voor de presentatie van fruit en bloemen.

Tafelstukken hadden vaak een representatief karakter en werden niet zelden voor een specifieke gelegenheid gemaakt of gebruikt. Pas rond 1900 werd het monumentale tafelstuk vervangen door de jardinière, een langwerpige of ovale bak die alleen nog maar verse bloemen en groen bevat en bijzonder goed aansloot bij de voorliefde voor bloemmotieven in die jaren.

• 
  De zogenaamde Merkelsche Tafelaufsatz, van Wenzel Jamnitzer uit Neurenberg, 1549. Rijksmuseum, Amsterdam.
• 
  Tafelstuk van verguld zilver in de vorm van een krijgsolifant, van Wolff Christof Ritter uit Neurenberg, circa 1615. Rijksmuseum, Amsterdam.
• 
  Ontwerp voor tafelstuk, toegeschreven aan Jacques Roëttiers, circa 1735. Marseille, Musée Grobet-Labadié.
• 
  Tafelstuk met allegorie van de vier seizoenen, circa 1775. Museum Wieliczka, Polen.