Roomtuintjes

Roomtuintjes
Roomtuintjes (2021)
Geografische informatie
Locatie	Amsterdam
Stadsdeel	Amsterdam-Oost
Wijk	Dapperbuurt
Algemene informatie
Aangelegd in	1971-1974
Genoemd naar	Herberg Roomtuintjes
Naam sinds	1973
Opvallende gebouwen	indeling bebouwing

Roomtuintjes in Amsterdam is een straat in de Dapperbuurt, Amsterdam-Oost. De meeste oorspronkelijke bebouwing in deze buurt stamt uit het eind van de 19e eeuw. Roomtuintjes werd in de jaren zeventig aangelegd. De straatnaam die pas in 1973 werd vastgelegd verwijst naar Herberg De Roomtuintjes en bijbehorende roomtuintjes. De vorm van de straat komt vanuit de geschiedenis.

Hier lagen eeuwenlang landerijen en kades waarop flink gewandeld werd op en langs de verhoogde Zeeburgerdijk. Eind 19e eeuw groeide Amsterdam richting oosten en er kwam bebouwing langs het begin van die Zeeburgerdijk. Ten zuiden van die dijk volgde bebouwing van straten als Commelinstraat etc. Langs die Zeeburgerdijk kwamen drie scholen waaronder die op Zeeburgerdijk 19-23, ook in de 21e eeuw nog een herkenningspunt. Daartegenover kwam een blok woningen 16-28 met daarachter onbestemde terreinen die toch al snel volgebouwd werden tot het dijklichaam van Spoorlijn Amsterdam - Zutphen en Spoorlijn Amsterdam - Utrecht. De voormalige laaggelegen goederenverbindingsbaan naar de Doklijn verdween en daardoor kon de Pontanusstraat worden doorgetrokken naar de Zeeburgerdijk waarvan het bochtige verloop een herinnering is. Rond 1938 werd de situatie op foto vastgelegd.^[1] Het blokje dat er in 1938 nog stond was al in 1956 dermate slecht dat het afgebroken werd, nog voordat een grootscheepse sanering begon in de jaren zeventig. In de jaren vijftig was er overigens wel nog een speeltuin aangelegd met toestellen van Aldo van Eyck. Na sloop van de woningen kwam er een bodecentrum (centraal expeditiepunt), dat in 1970 vertrok naar de Gyroscoopweg in het Westelijk Havengebied.

Tot begin jaren zeventig stonden in de Dapperbuurt sterk verouderde woningen en in het kader van de stadsvernieuwing werd in 1971 een plan ontwikkeld voor nieuwbouw. (Tweede Nota Stadsvernieuwing). De plannen voor veertien gebouwen kwamen in dit geval van Stichting Onze Woning naar ontwerp van architect Jacob Dunnebier. Er kwam een nieuwe verkaveling met vier woonlagen in maisonettevorm met een parkeerkelder, rond kleinschalige hoven. Het moest een stedelijk stempel krijgen maar net als in bijvoorbeeld de Westelijke Tuinsteden wel met het principe "lucht, licht en ruimte." Men begon met de bouw op het braakliggend terrein naast de spoorbaan. In totaal werden er slechts negen blokken (229 woningen), verschillend in vorm en omvang, opgeleverd.^[2]

De nieuwgebouwde woonblokken hadden geen duidelijke voor- en achterkant, en lagen niet met de gevels evenwijdig aan de straat. Naast de openbare straatruimte kwamen kleinschalige rustige binnenhoven tussen de bouwblokken. In november 1972 ging de eerste heipaal de grond in voor de bebouwing van het terrein ten zuiden van de Zeeburgerdijk, ten westen van die spoordijk van de spoorlijn Amsterdam - Amersfoort/Utrecht en ten oosten van de Pontanusstraat (deel van het voormalige rangeerterrein). Door die ligging ontstond als vanzelf een apart liggend wijkje, dat zowel voor wat betreft indeling als bouw sterk afweek van de rest van de Dapperbuurt. Die Dapperbuurt kent sinds de aanleg langgerekte smalle straten met hier en daar open ruimte tussen revolutiebouw. De Roomtuintjes werd rond april 1974 opgeleverd. In 1974/75 volgde dan nog een gemeenschapshuis, dan ontworpen door Dunnebier en collega Cees Ronstadt (Dunnebier & Ronstadt). Verdere realisatie vond niet meer plaats doordat het te duur was, maar er was ook veel tegenstand omdat het een kaalslagplan zou zijn voor de buurt en het een beeld van een tuinstad zou opleveren in de 19e-eeuwse-gordel.

In de Dapperbuurt vond in de jaren daarna wel verdere stadsvernieuwing plaats, maar dan in een vorm die meer leek op de bestaande bebouwing. Na bijna 35 jaar kwamen er voor de Roomtuintjes plannen voor een grondige renovatie, zowel van de woningen, de omgeving, als het openbaar groen, voornamelijk wegens gebrek aan onderhoud.

In 1989 waren de woningen door een fusie van Stichting Onze Woning opgegaan in het bezit van De Key.^[3] Tegen de woningen hangen twee artistieke kunstwerken, ontwerper vooralsnog onbekend.

Het wijkje en de straat zijn bij een raadsbesluit van 8 augustus 1973 vernoemd naar een oude uitspanning en herberg die vroeger in de nabijheid van Oetewaal stond en lag langs de Mauritskade waar nu de Pieter Vlamingstraat begint. Tussen 1880 en 1884 werd deze uitspanning gesloopt voor de bouw van de Dapperbuurt.^[4] In vroeger tijd werd deze herberg vooral gebruikt door bezoekers aan de stad die na de sluiting van de Muiderpoort niet meer in de stad werden toegelaten en daarom in de herberg konden overnachten. Op zonnige zondagen bestond het publiek voornamelijk uit gezinnen met kinderen die van de faciliteiten van de uitspanning gebruik konden maken. Voorts had de herberg stallen voor vee van veehandelaren die er overnachtten. Als vergoeding mocht de herbergier dan de gestalde koeien melken en de room aan gasten verkopen waar de naam Roomtuintjes naar verwijst.^[5]

• 
  Roomtuintjes in 1870 volgens Johan Rieke
• 
  Zeeburgerdijk 16-28 (circa 1920)
• 
  Bodecentrum in 1957
• 
  Plattegrond Roomtuintjes (oktober 2025)
• 
  Beschadigd kunstwerk wordt nieuw kunstwerk (oktober 2025)