Zeeburgerdijk 19-23

Zeeburgerdijk 19-23
Zeeburgerdijk 19-23, Amsterdam met links Suriname Museum (oktober 2025)
Locatie
Plaats	Amsterdam-Oost Zeeburgerdijk
Adres	Zeeburgerdijk 19-23, Amsterdam
Bijbehorend	Suriname Museum
Status en tijdlijn
Start ontwerp	1881
Gereed	1882
Verbouwing	diverse verbouwingen
Oorspr. functie	school
Huidig gebruik	museum, kinderopvang
Eigenaar	Gemeente Amsterdam
Architectuur
Stijlperiode	neorenaissance neogotiek
Bouwmateriaal	baksteen
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Dienst der Publieke Werken
Opdrachtgever(s)	idem
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	gemeentelijk monument
Zeeburgerdijk
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Zeeburgerdijk 19-23 te Amsterdam is een gebouw aan de Zeeburgerdijk in Amsterdam-Oost. Het pand heeft ten opzichte van de overige gebouwen hier een groot bouw volume.

De Zeeburgerdijk is al eeuwenoud. De bijbehorende straat werd in de loop der eeuwen steeds verlengd bij stadsuitbreidingen naar het oosten. In de late 19e eeuw was de strook tussen deze dijk en het Lozingskanaal amper bebouwd; het gold als wandelgebied. Daar kwam rond 1882 verandering in door de bouw van een dubbel schoolgebouw dat later het adres Zeeburgerdijk 19-23 kreeg. Dat het gebouw in open veld stond is terug te vinden in een foto van Jacob Olie uit 1891. Het is ook terug te vinden in het ontwerp van het complex. Aan de (later) zijgevels is net zoveel aandacht besteed als aan voorgevel. Bijzonder is dat ook de achtergevel een soortgelijk ontwerp heeft.

Deze vorm werd door Bureau Monumenten en Archeologie later aangeduid als zijnde dat het gebouw van zowel de dijk als het kanaal en Zeeburgerpad beeldbepalend is. Het is te danken aan het stedenbouwkundige plan van Jan Kalff en het ontwerp van de Dienst der Publieke Werken (PW) onder leiding van stadsarchitect Bastiaan de Greef dat het deze plek en vorm kreeg. Het dubbele gebouw moest onderdak bieden aan twee lagere scholen en een kleuterschool voor de dan nog grotendeels in te richten buurten uit de revolutiebouwtijd (huisje voor huisje). PW kwam met een schoolgebouw van twee verdiepingen onder een schilddak met opslagruimten. De bedoeling was er verdeeld over veertien lokalen (en twee gymnastieklokalen 700 leerlingen op te leiden. Het gebouw met een centrale dubbele toegang heeft al naargelang standpunt de vorm van een C of U. De inrichting werd destijds volgens het model van corridorschool opgetuigd; klaslokalen aan lange gangen. Het koppelgebouwen heeft een symmetrisch uiterlijk. Het gebouw kent allerlei bouwkundige versieringen binnen een plint van rood baksteen en een gevel van roodbruin baksteen. BMA noemt banden, cordonlijsten, hoek- en boogblokken, boogfriezen. Tevens zijn er risalieten met tuitgevels waarbij de nadruk ligt boven de entree, daar waar een pinakel is geplaats.

In de 21e eeuw vindt er al lang geen onderwijs meer plaats al is er nog wel een kinderdagverblijf gevestigd. Een groot deel van het gebouw is dan in gebruik bij de Vereniging Ons Huis, latere Vereniging Ons Suriname. Dit liet hun deel intern verbouwen om er het Suriname Museum in te vestigen, dat in september 2025 haar deuren opende. Alhoewel er dus groots verbouwd werd, zag BMA nog steeds originele delen in het interieur terug. Het gebouw kreeg mede door haar plaats, haar uiterlijk (versieringen en bouwstijl), haar architectuur en haar gebruik een benoeming tot gemeentelijk monument (200698). Ook het kenmerkende corridortype en de grootse vorm uit de 19e eeuw droegen daar aan bij.

De buurt was kinderrijk, rond 1900 was er een uitbreiding nodig; die kwam in de vorm van Zeeburgerdijk 25. Net als 19-23 staat zijn los van andere gebouwen. Daar waar 19-23 in de breedte is gebouwd is 25 met drie bouwlagen in de hoogte gebouwd. Het gebouw kijkt uit over het wijkje Roomtuintjes.

• 
  Zeeburgerdijk 19-21 in 1891; rechts zou rond 1900 nr 25 komen
• 
  Gebouw in 2017
• 
  Gebouw vanaf Zeeburgerpad (oktober 2025)

Zie de categorie Zeeburgerdijk 19-23, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.