Reclaim the Night

Vrouwen marcheren in Centraal-Londen in november 2014.

Reclaim the Night (RTN, "Eis de nacht terug") is een beweging die eind 1977 in de Britse stad Leeds begon als onderdeel van de internationale vrouwenbeweging. Er werden vanaf toen regelmatig marsen gehouden die eisten dat vrouwen 's nachts veilig over straat en andere publieke ruimten konden gaan. In de jaren 1972–1977 waren er in landen zoals de Verenigde Staten (Take Back the Night), België en Duitsland (Heksennacht) ook al soortgelijke eenmalige optochten georganiseerd.[1][2] Tot in de jaren 1990 werden er in heel Engeland terugkerende Reclaim the Night-marsen gehouden.[3] De organisatie werd later opnieuw opgestart en ondersteunt sindsdien jaarlijks landelijke marsen tegen seksueel geweld en geweld tegen vrouwen.

In verscheidene landen over de wereld zijn gelijksoortige terugkerende protestmarsen en evenementen gehouden, soms onder dezelfde naam of een daarvan afgeleide of vertaalde noemer. In augustus 2025 begon er in Nederland een nieuwe beweging bekend als 'Recht op de Nacht' en 'Wij Eisen de Nacht Op', in navolging van Reclaim the Night.

Ontstaansgeschiedenis

Ontstaan in de Verenigde Staten (vroege jaren 1970)

Zie ook het artikel Heksennacht voor meer informatie.

De inspiratie voor "Reclaim the Night" in het Verenigd Koninkrijk kwam onder meer van marsen die vanaf begin jaren zeventig in de Verenigde Staten plaatsvonden onder de vergelijkbare noemer "Take Back the Night" ("Neem de nacht terug").[2] Zo organiseerden vrouwen gekleed met zwarte capes en heksenbezems een mars op de campus van de University of South Florida, waarbij zij veiligheid en middelen voor vrouwen opeisten.[2] In Philadelphia in 1975, toen microbiologe Susan 'Sue' Alexander Speeth werd vermoord door steekwonden toen ze van haar werk naar huis liep, hielden inwoners van Philadelphia een groot protest, volgens The Philadelphia Inquirer met als slogan "Take Back the Night".[2][4] Later, in San Francisco in 1978, was er een mars na een conferentie die was georganiseerd door de radicaal-feministische groep Women Against Violence in Pornography and Media.[2]

Ontstaan in België (1976)

Zie Internationaal tribunaal voor misdaden tegen vrouwen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ondertussen werd er van 4 tot 8 maart 1976 te Brussel in België een Internationaal tribunaal voor misdaden tegen vrouwen gehouden, een opinietribunaal (conferentie) over geweld door mannen tegen vrouwen, bijgewoond door deelnemers uit meer dan 40 landen.[1][2] Op de laatste avond van dit tribunaal werd er een grootschalige mars gehouden door de straten van Brussel om te protesteren tegen alle vormen van geweld tegen vrouwen en de veiligheid van vrouwen op straat te eisen.[1][2]

Ontstaan in Duitsland (1977)

Zie Heksennacht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 30 april 1977 vonden er in West-Duitsland in verschillende steden gelijktijdige marsen plaats, om te protesteren tegen verkrachting en geweld tegen vrouwen.[1][5] Het evenement vond plaats onder het motto "Vrouwen heroveren de nacht". Veel vrouwen trokken verkleed als heksen door de steden en maakten lawaai met keukengerei om aandacht te vragen voor geweld tegen vrouwen en om symbolisch de straten terug te veroveren.[6] De naam 'heksennacht' is een van de varianten waaronder de demonstraties worden gehouden. Deze term grijpt terug op de Duitse en wicca-traditie Walpurgisnacht, die op 30 april in Duitsland wordt gehouden en tijdens de Tweede feministische golf door feministen opnieuw werd gedefinieerd.[7] De demonstratie vond plaats in de rosse buurt en verstoorde en belaagde opzettelijk locaties waar vrouwen normaal gesproken geen toegang toe hebben.[8][9] In Berlijn vond de eerste demonstratie tegen seksueel geweld plaats op 1 maart 1977. De protesten ontstonden na de verkrachting van Susanne Schmidtke in Charlottenburg. Drie weken later overleed ze aan de gevolgen van de mishandeling. In de oproep tot de demonstratie stond: "In West-Duitsland worden jaarlijks 35.000 vrouwen verkracht. Dat betekent dat er elke vijftien minuten een vrouw wordt verkracht. Hiervan worden 7.000 verkrachtingen gemeld en slechts 700 verkrachters veroordeeld (0,5%). Het zwijgen over verkrachting moet worden doorbroken!"[10] In Duitsland vinden de Reclaim the Night-demonstraties vaak plaats op 25 november, de Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen, of op 8 maart, Internationale Vrouwendag.[11][12]

Ontstaan in het Verenigd Koninkrijk (1977)

Een Reclaim the Night-badge in de Cultural Collections van de Universiteit van Leeds.

In juli 1977 werd het idee van marsen in het Verenigd Koninkrijk besproken op een conferentie over radicaal feminisme in Edinburgh.[1] Feministen uit Leeds waren aanwezig op de conferentie en de Leeds Revolutionary Feminist Group organiseerde de eerste Reclaim the Night-marsen.[13] Een van de medeoprichters van de mars van 1977 was Al Garthwaite, die later gemeenteraadslid van Leeds werd.[14] De Reclaim the Night-marsen die eind 1977 in Leeds begonnen werden onderdeel van de vrouwenbevrijdingsbeweging in Engeland.[15][16]

De eerste Britse Reclaim the Night-protesten vonden op 12 november 1977 plaats in Leeds.[3][17] De marsen waren deels een reactie op de moorden gepleegd door de "Yorkshire Ripper" en de daaropvolgende reactie van de politie, die vrouwen opdroeg om na zonsondergang uit de openbare ruimte te blijven. De demonstranten eisten hun "recht op de nacht" terug; het kon volgens hen niet zo zijn dat vrouwen zich 's avonds en 's nachts niet meer op straat mochten begeven omdat bepaalde mannen zich misdroegen.[3] Diezelfde nacht vonden er in andere steden nog een tiental marsen plaats, aangemoedigd door de inspanningen van vrouwen in Leeds.[17] Deze steden waren onder andere York, Bristol, Brighton, Newcastle, Bradford, Manchester, Lancaster en Londen.[1] In Leeds begonnen de marsen op twee locaties: één in Chapeltown en één op Woodhouse Moor.[1][17] De Chapeltown-mars bestond uit ongeveer 30 vrouwen, de Woodhouse-mars uit 85. De marsen kwamen samen op City Square (het Stadsplein).[1] Vrouwen droegen borden met daarop teksten zoals "No Curfew on Women – Curfew on Men" ("Geen Avondklok voor Vrouwen – Avondklok voor Mannen").[18]

Volgens wetenschapper Finn Mackay (2014) werden er kort na de eerste gebeurtenissen in 1977 beschuldigingen van racisme geuit tegen Reclaim the Night. Er werd beweerd dat de originele marsen "doelbewust en onnadenkend routes kozen door stedelijke gebieden met een hoog percentage zwarte en etnische minderheidsgroepen (Black and Minority Ethnic, BME), wat meer politietoezicht vereiste en zodoende verbanden legde tussen zwarte mannen en verkrachtingsmisdrijven." Uit onderzoek naar de eerste Reclaim the Night-protesten is echter geen bewijs naar voren gekomen dat deze beweringen ondersteunt.[1]

De mars inspireerde een theaterstuk genaamd The Darkest Corners, dat deel uitmaakte van het Transform 17-festival. De voorstelling vond plaats op een parkeerplaats aan de rand van de door Leeds beheerde rosse buurt.[5]

Australië en Nieuw-Zeeland

In 1978 werden de Reclaim the Night-marsen voor het eerst in Australië gehouden. Dat jaar vonden ze voor het eerst plaats in Perth en Sydney. In 1979 volgde ook Melbourne.[19]

In Nieuw-Zeeland dateert het eerste Reclaim the Night-evenement mogelijk tot 22 september 1979, toen in hoofdstad Wellington Women Reclaim the Night: A Women's Celebration werd gehouden door vanaf het Women's Resource Centre te marcheren naar het Central Park.[2]

Canada

De organisatie "Vancouver Rape Relief" organiseerde van 1980 tot 1985 "Take Back The Night"-marsen. In 1981 riep de "Canadian Association of Sexual Assault Centers" de derde vrijdag van september uit tot een landelijke dag voor protestmarsen, genaamd "Take Back The Night".[2]

In 1989 vermoordde de zogenaamde "Montreal Antifeminist Mass Murderer" 14 vrouwen en verwondde er 10 anderen, wat leidde tot protesten in heel Canada.[20]

India

Reclaim the Night-protest op 4 september 2024 bij het R. G. Kar-Ziekenhuis in Kolkata.

In India vonden evenementen plaats die erop gericht waren om 'de nacht terug te eisen' als reactie op de groepsverkrachting in Delhi in 2012.[1][21]

In 2017 protesteerden honderden vrouwen uit twintig Indiase steden tegen de massale vrouwenmishandeling in Bangalore tijdens de jaarswisseling 2016–2017.[22]

In 2024 marcheerden duizenden vrouwen en mannen in West-Bengalen gedurende verschillende evenementen van "মেয়েরা রাত দখল করা" (Meyera Raat Dokhol Koro, Bengaals voor "Meiden nemen de nacht over") als protest tegen het verkrachten en vermoorden van een 31-jarige vrouwelijke arts in het R. G. Kar-Ziekenhuis in Kolkata.[23][24][25]

Nederland

Heksennacht (sinds 1978)

Zie Heksennacht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In navolging van de eerdere marsen in de VS, België en Duitsland, zijn er sinds 1978 jaarlijks op 19 mei zogenaamden Heksennachten gehouden in Nederland. Aanvankelijk bestond het idee om naar het voorbeeld van de West-Duitse steden van 30 april 1977 deze Heksennacht te laten samenvallen met Walpurgisnacht op 30 april. Omdat in Nederland op 30 april Koninginnedag was, koos de initiatiefgroep een andere dichtbijgelegen datum die niet met een christelijke feestdag samenviel, en kwam uit bij 19 mei, de verjaardag van een van de actievoersters.[26] In Nederland organiseerde feministische actiegroep Vrouwen tegen Seksueel Geweld uit Amsterdam de eerste "Reclaim the night"-demonstratie in 1978 naar een voorbeeld uit Londen, waar een van de actievoersters ten tijde van die mars was. Deze eerste demonstratie werd in meer dan tien steden tegelijkertijd gehouden, waaronder in Amsterdam, Utrecht, Nijmegen, Groningen en Den Haag, met in totaal meer dan 8.000 deelneemsters.[27]

Recht op de Nacht (2025)

"Het rode handtasje. Ik denk steeds aan het rode handtasje. Hoe het bungelde aan haar stuur, terwijl ze de nacht doorreed. Een nacht die ook aan haar toebehoorde, want we hebben allemaal 24 uur in onze dag. 24 uur die we mogen benutten hoe en waar we willen. (...)
Ik eis de nacht op.
Ik eis de straten op.
Ik eis dat de angst wordt verlegd.
Ik eis dat meisjes van 17 veilig thuiskomen.
#rechtopdenacht"
fragmenten uit Recht op de Nacht van
Nienke 's Gravemade (augustus 2025)[28]

In augustus 2025 werd Nederland opgeschrikt door een reeks nieuwsberichten over geweld tegen meisjes en vrouwen.[29] Met name het bericht over hoe de 17-jarige Lisa uit Abcoude, die in de nacht van dinsdag 19 augustus op woensdag 20 augustus naar huis fietste, maar onderweg door een man van haar fiets gesleurd, met veel geweld seksueel misbruikt en vermoord,[30] maakte veel los in de Nederlandse samenleving.[29][30] Lisa had zodra ze door de man werd aangevallen zelf nog gebeld met de politie via noodnummer 112, maar die kon niet meer tijdig ingrijpen.[31] Andere vrouwen en meiden die soortgelijke fysieke of seksuele mishandelingen of intimidatie hadden meegemaakt maar overleefd, deelden massaal hun eigen verhaal om de samenleving bewust te maken van het feit dat dit veel vaker voorkomt dan soms wordt gedacht.[30] De hieruit ontstane maatschappelijke discussie ging onder meer over de vraag welke maatregelen er konden worden genomen zodat vrouwen en meiden zowel veiliger zouden zijn als zich veiliger konden voelen in de openbare ruimte, met name als het buiten donker is en er minder sociale controle is dan overdag.[30]

Schrijver Nienke 's Gravemade wijdde aan Lisa het gedicht "Recht op de nacht", dat massaal werd gedeeld op sociale media en ook in traditionele media uitgebreid werd besproken.[32][28] Ze legde uit dat het schokkende nieuws vrouwen zoals haar verdrietig en boos maakte: "We zijn allemaal wel eens Lisa geweest"; iets wat tienduizenden vrouwen online beaamden.[28] Bovendien zou Lisa alle maatregelen voor haar veiligheid hebben genomen die van haar verwacht kunnen worden en zou slachtofferbeschuldiging volkomen onterecht zijn: "Zij heeft alles goed gedaan. Ze dacht: ik ben 17, ik ga lekker naar huis fietsen, ik heb een snelle fiets en het vertrouwen van mijn ouders. En zij moet het terechte gevoel hebben gehad dat ze het recht had daar te fietsen, en dat is haar ontnomen. Het is verschrikkelijk."[33] De in 's Gravemades gedicht gebruikte hashtag #rechtopdenacht ging viraal, eerst in Nederland en vervolgens ook in België en het Verenigd Koninkrijk, toen andere vrouwen en meisjes ook hun nare ervaringen deelden van onveiligheid, lastigvallerij, seksuele intimidatie en geweld door mannen in het nachtleven.[34]

Danique de Jong (die van beroep campagnestrateeg was) nam vervolgens contact op met Nienke 's Gravemade en besloot samen met haar een nieuwe actiegroep te starten genaamd "Wij Eisen de Nacht Op" (Engels: We Claim the Night, in navolging van het Britse Reclaim the Night), te beginnen met een bewustmakingscampagne.[29] Binnen drie dagen haalde de campagne onverwacht een half miljoen euro op; de initiatiefneemsters besloten zorgvuldig plannen te maken hoe het geld diende te worden besteed om de nachtelijke vrijheid en veiligheid van meisjes en vrouwen duurzaam te verbeteren.[35] Ook Danique vond dat Lisa niets te verwijten viel: "Lisa was een meisje dat alles juist deed, belde 112 nog. Diezelfde week waren er drie andere slachtoffers. Die week ervoor ook. Ieder slachtoffer is er een te veel. En het is genoeg. Het is klaar."[35]

Na een reeks moorden op meisjes en vrouwen in Nederland in augustus 2025 werd deze boodschap verspreid door de #rechtopdenacht-beweging.[29]

Als eerste actie verspreidden ze boodschap "Wij eisen de nacht op, laat vrouwen veilig thuiskomen" zo veel mogelijk in de openbare ruimte in plaatsen door heel Nederland.[29] Verschillende mannen op straat zeiden desgevraagd dat ze de campagne Wij Eisen de Nacht op een goed initiatief vonden omdat er meer aandacht moet naar de onveiligheid van vrouwen op straat, want 'je moet gewoon van elkaar afblijven.'[36] Tegelijk gaven sommige mannen aan dat het bystander-effect hen eventueel zou tegenhouden als ze zagen hoe (een) andere man(nen) 's avonds een vrouw lastig viel, vanwege angst dat dader(s) agressief naar hen zou(den) worden als ze tussenbeide zouden komen.[36] Op 3 oktober 2025 werd bekend dat Wij Eisen de Nacht Op een stichting zou worden en samen met toonaangevende landelijke organisaties en experts samenwerkte voor het uitwerken van toekomstplannen om de veiligheid van vrouwen en meisjes 's avonds en 's nachts structureel te verbeteren.[37]

Er waren ook veel andere initiatieven, zoals de tekst 'Recht op de nacht' die reeds op donderdag na de moord op Lisa was toegevoegd op de gevel van nachtclub Chicago Social Club aan het Leidseplein in Amsterdam.[32] Op vrijdagavond 22 augustus werd er een fietstocht met 150 deelnemers gehouden door Middelburg en omliggende Zeeuwse plaatsen om het recht op de nacht voor meisjes en vrouwen te eisen.[38] Op zondag 24 augustus werd tijdens de voetbalwedstrijd Ajax-Heracles in de Johan Cruijff Arena op de 17e minuut het spel 1 minuut stilgelegd om de 17-jarige Lisa te herdenken; supporters gaven haar de gehele minuut applaus als eerbetoon.[39] Een week na Lisa's dood werden op initiatief van nachtburgemeester Freek Wallagh en het Overleg Amsterdamse Clubs de gevels van clubs en kroegen (waaronder de A'DAM Toren) in heel Amsterdam in de nacht van dinsdag op woensdag (26–27 augustus 2025) verlicht met oranje licht, de kleur die de Verenigde Naties gebruiken om aandacht te vragen voor geweld tegen vrouwen.[40] Ook het Station Amsterdam Centraal, het Stadhuis van Amsterdam en het Provinciehuis van Noord-Holland in Haarlem kleurden oranje,[41] evenals nachtclubs in Rotterdam, de Erasmusbrug, Wereldmuseum Rotterdam en andere gebouwen in de Maasstad.[42]

Ook verscheidene bekende Nederlanders en influencers voegden zich bij de discussie, waaronder mannen.[43] Presentator Défano Holwijn riep andere mannen op om 'in hun omgeving het gesprek aan te gaan over geweld tegen vrouwen, benadrukte dat niet elke man een dader is, maar dat dat nooit een excuus mag zijn om weg te kijken van het probleem. "De kreet 'niet alle mannen' is een dooddoener voor de discussie."[43] Holwijn kreeg verschillende berichten van jongens die hem vroegen wat zij konden doen om de manieren van denken en doen ten opzichte van vrouwen te verbeteren en ook stichting Emancipator stimuleerde het gesprek onder jongens en mannen om tot oplossingen te komen.[43] Ondertussen werd een fragment van een voorstelling van cabaretier Peter Pannekoek uit 2021 massaal gedeeld en bekeken (meer dan 1,5 miljoen keer in 5 dagen tijd), waarin Pannekoek zei: 'Wij mannen denken vrouwen te moeten beschermen, [maar] wij zijn het gevaar.'[43] Hij daagde mannen uit om als gedachte-experiment zich een samenleving in te beelden met alleen mannen en grote sterke Orks die op mannen vallen: 'De meeste Orks zijn lief, maar er zitten ook Orks bij die pakken wat ze pakken kunnen.' Zo zouden vrouwen zich in de echte wereld voelen.[43][44]

Slovenië

Op 24 november 2017 werd er een Reclaim the Night-protest gehouden in Ljubljana.[45]

Verenigd Koninkrijk

Reclaim the Night-mars in Leeds, 25 oktober 2025

In oktober 1978 raakten tijdens een mars door Soho in Londen verscheidene vrouwen gewond en werden er 13 vrouwen gearresteerd nadat zij een "opstootje" hadden met de politie.[46][47] Een latere mars in Soho in januari 1979 trok 2.000 vrouwen.[46] Sommige deelnemers waren het niet eens met de radicale tactieken van andere demonstranten. Enkele radicale deelneemsters gingen "naar onschuldige mannelijke omstanders sissen en vloeken" en ze riepen "Avondklok voor mannen", "Dood aan verkrachters" en "Castrateer mannen".[48] Anderen benadrukten hoe belangrijk het is dat vrouwen samenkomen om geweld en verkrachting aan de kaak te stellen en de openbare ruimte weer voor zichzelf op te eisen.[49]

In 1987 vond er in Belfast een 'Reclaim the Night'-protest plaats. De mars ging richting het stadhuis en bestond uit vrouwen van verschillende organisaties, waaronder het Belfast Rape Centre en Stranmillis College.[50]

Uiteindelijk stopten de marsen begin jaren negentig.[3][5] Al Garthwaite schreef de afname van de activiteit toe aan twee zaken: "geleidelijk aan kregen de oorspronkelijke activisten werk en hadden ze minder tijd, en er heerste ook een algemeen klimaat van repressie toen het thatcherisme begon te bijten."[51]

In 2004 besloten vrouwen de organisatie nieuw leven in te blazen.[5] Dat jaar kwamen er in Londen slechts 30 vrouwen opdagen, maar in 2005 protesteerden er alweer ongeveer 1.000 vrouwen.[3] In 2006, na de moorden op vijf sekswerkers in Suffolk, werd er een Reclaim the Night-protest georganiseerd in Ipswich, waar tussen de 200 en 300 demonstranten aan deelnamen.[52] De eerste Reclaim the Night-mars in Birmingham vond plaats in oktober 2009.[53]

In november 2010 vonden er weer marsen plaats in Londen en Leeds. In Londen marcheerden meer dan 2500 vrouwen door de stad en de week daarop protesteerden er meer dan 200 vrouwen in Leeds.[51]

De eerste Reclaim the Night-mars in Northampton vond plaats in 2013 en was toegankelijk voor zowel mannen als vrouwen. De mars was ook bedoeld om aandacht te vragen voor het Northamptonshire Rape and Incest Centre (NRICC).[54]

Op 25 november 2017 marcheerden honderden vrouwen – geïnspireerd door de MeToo-beweging — in heel het Verenigd Koninkrijk in onder meer Londen, Bristol en Newcastle.[18][55][56]

Op 13 maart 2021 probeerde Reclaim the Night Leeds een wake te organiseren als reactie op de dood van Sarah Everard, een 33-jarige vrouw die begin maart 2021 was ontvoerd en vermoord, maar dit werd door de politie gestopt vanwege de lockdown ten tijde van de coronapandemie; het werd daarom een virtueel protest en vond online plaats.[57] Meer dan 28.000 mensen bezochten het online evenement, dat werd gestreamd via Facebook, Twitter en Instagram.[58] In het park Clapham Common in de Britse hoofdstad Londen kwamen ook honderden mensen bijeen voor een wake voor Sarah Everard; de politie had vanwege de volksgezondheid gewaarschuwd niet bijeen te komen en greep in.[59] Er kwam kritiek op het optreden van de politie tijdens de bijeenkomst.[60]

Op 26 oktober 2025 werden er in West Yorkshire verschillende 'Reclaim the Night'-marsen gehouden in Leeds, Wakefield, Bradford, Huddersfield en Halifax, verspreid over de middag en avond. Het programma was zo gepland dat het samenviel met het einde van de Britse zomertijd (BST) en het terugzetten van de klok, omdat vrouwen aangeven zich onveiliger te voelen naarmate de nachten donkerder worden.[61]

Verenigde Staten

In 1978 werden in de Verenigde Staten voor het eerst grootschalige Take Back the Night-marsen gehouden. 5.000 vrouwen uit 50 staten marcheerden door de rosse buurt van San Francisco.[19]

Zie ook

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.