Heksennacht

De Take Back The Night-mars in Alamogordo

Heksennacht is een jaarlijks op 19 mei terugkerende feministische betoging tegen seksueel geweld, ander geweld tegen vrouwen en femicide, met name in de openbare ruimte. De betoging komt voort uit de "Take Back the Night"-nacht in de Verenigde Staten en "Reclaim the Night"-marsen in Leeds en Londen; en is ook in het Nederlands bekend als "Vrouwen/wij eisen de nacht op" en "Vrouwen/wij eisen de nacht terug".[1][2][3] De naam 'heksennacht' is een van de varianten waaronder de demonstraties worden gehouden. Deze term grijpt terug op de Duitse en wicca-traditie Walpurgisnacht, die op 30 april in Duitsland wordt gehouden en tijdens de Tweede feministische golf door feministen opnieuw werd gedefinieerd.[4] Omdat in Nederland op 30 april Koninginnedag was, koos de initiatiefgroep een andere dichtbijgelegen datum die niet met een christelijke feestdag samenviel, en kwam uit bij 19 mei, de verjaardag van een van de actievoersters.[5]

De in augustus 2025 in Nederland ontstane beweging Recht op de Nacht / Wij Eisen de Nacht Op is nauw verbonden met de in de jaren 1970 ontstane Heksennacht en Reclaim the Night.

Geschiedenis

In 1975 organiseren buurtbewoners in Philadelphia spontaan een betoging tegen de moord op een jonge wetenschapster uit hun wijk en scanderen 'we'll take back the night'.[6][7] De eerste grote demonstratie vond plaats in maart 1976 in Brussel, na het Internationaal tribunaal voor misdaden tegen vrouwen.[8] Daarna waaierden de betogingen snel uit van Leeds, Berlijn en Stockholm, tot San Francisco, Sydney en Bombay.[9][10][11]

In Nederland organiseerde feministische actiegroep Vrouwen tegen Seksueel Geweld uit Amsterdam de eerste "Reclaim the night"-demonstratie in 1978 naar een voorbeeld uit Londen, waar een van de actievoersters ten tijde van die mars was. Deze eerste demonstratie werd in meer dan tien steden tegelijkertijd gehouden, waaronder in Amsterdam, Utrecht, Nijmegen, Groningen en Den Haag, met in totaal meer dan 8.000 deelneemsters.[12] Alle organisatiegroepen werden vooraf voorzien van stencils met doelstellingen, korte theoretische onderbouwing, liedteksten en tips voor een de-escalerende omgang met geweld. Als symbool waren twee vrouwentekens met een vlam erin ontworpen.

Doel van de betogingen was, aandacht te vestigen op de kracht van vrouwen, vrouwen ertoe aan te moedigen letterlijk veel kabaal te maken als er iets tegen haar zin gebeurde, en vrouwen te laten zien dat je samen sterk kunt zijn in bedreigende situaties.[13] De toenmalige doctrine was precies tegenovergesteld: vrouwen werd geleerd de mond te houden om erger te voorkomen, maar feministisch onderzoek wees uit dat verdediging effectief was.

Speciaal voor de openingsdemonstratie werd de feministische carnavalskraker "Als een meisje nee zegt, bedoelt ze nee" geschreven.

Op deze manier probeerden feministen het onderwerp uit de privésfeer van de betroffen vrouw te halen en er een maatschappelijke kwestie van te maken..[14] De wereldwijde collectieve druk leidde tot verschillende internationale verdragen, beleidsmaatregelen en conferenties. De eerste nationale beleidsnota voor de bestrijding van seksueel geweld tegen vrouwen en meisjes verscheen in 1984.[15]

Demonstraties

Jarenlang werd de Nederlandse nacht plaatselijk georganiseerd door radicale feministen en vrouwen uit de krakersscene en de autonomenscene. Tijdens de betoging worden feministische liederen, waaronder het Heksennachtlied, gezongen en fakkels en spandoeken meegedragen. Vanaf 2025 worden de initiatieven ondersteund door een breder publiek.[16]

Meestal vindt deze demonstratie plaats zonder politiebegeleiding in stadscentra. De bejegening door mannelijk uitgaanspubliek varieert van ondersteunend tot gelaten tot ronduit beledigend en agressief.[17]

Het is de bedoeling dat aan de Heksennacht vrouwen deelnemen; man-naar-vrouw-transseksuelen worden toegelaten. De laatste jaren worden her en der ook transgenders en travestieten toegelaten. Vanaf 2007 laat men in Utrecht vanaf een uur na aanvang ook mannen toe tot de demonstratieve tocht.

Zie ook

Zie de categorie Take Back the Night van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.