Portret van een jonge vrouw (Memling)

Portret van een jonge vrouw
Kunstenaar	Hans Memling
Jaar	1480
Techniek	olieverf op paneel (eikenhout)
Afmetingen	46,6 × 35,2 cm
Museum	Museum Sint-Janshospitaal
Locatie	Brugge
Inventarisnummer	O.SJ0174.I
Portaal    Kunst & Cultuur

Het Portret van een jonge vrouw, dat ook bekend staat als Sibylla Sambetha of De Perzische Sibille, is een schilderij van Hans Memling uit 1480. Het werk maakt sinds 1815 deel uit van de collectie van het Museum Sint-Janshospitaal in Brugge.

Het schilderij toont een elegante, goedgeklede jonge vrouw tegen een vlakke, zwarte achtergrond. Hoewel haar gelaatstrekken, zoals een ietwat grote en brede neus, en een gesloten mond, niet als typisch bekoorlijk worden beschouwd, is zij gekleed naar de mode van haar tijd, wat duidt op haar rijkdom en status. De vrouw kijkt naar buiten, voorbij de toeschouwer, met een dromerige blik die elk menselijk contact lijkt te vermijden.

De vrouw draagt een afgeknotte hennin onder een doorschijnende sluier die over haar gezicht en schouders valt. Haar huid is bleek en ze heeft een modieus hoog voorhoofd, een effect dat bereikt werd door het haar op het voorhoofd en bij de slapen te epileren en het overgebleven haar strak naar achteren te binden. Haar jurk, die oorspronkelijk blauw was, maar door de tijd donkerpaars of zwart is geworden, heeft een witte kraag boven een rood lijfje. Ze draagt een lange halsketting en maar liefst zeven ringen aan haar vingers, waarvan vier aan alleen de linker ringvinger.

De vrouw is voorgesteld alsof ze voor een open raam staat. In een vroeg en effectief gebruik van trompe-l'oeil rusten de vingertoppen van haar rechterhand op de lijst, die is voorgesteld als een stenen venster. Dit effect, waarbij de geschilderde ruimte met de werkelijke wordt vermengd, versterkt de suggestie dat de vrouw naar buiten kijkt.

Kunsthistorici hebben geprobeerd haar te identificeren als Maria, de dochter van de Brugse burgemeester Willem Moreel en Barbara van Vlaenderbergh. Moreel was een belangrijke opdrachtgever van Memling. Deze theorie wordt echter grotendeels verworpen, omdat Maria Moreel in 1480 te jong zou zijn geweest.

In de zestiende eeuw werd het portret voorzien van een inscriptie die de indruk wekt dat het om een voorstelling van de Perzische Sibille Sambetha gaat, een legendarische profetes die de komst van Christus voorspelde. Deze identificatie is mogelijk ingegeven door de geheimzinnige uitdrukking en de schouwende blik van de vrouw. Ook de sluier, een attribuut van de Perzische Sibille, kan een rol hebben gespeeld.

Deze Latijnse inscriptie staat in een geschilderde metalen cartouche linksboven in het paneel: SIBYLLA SAMBETHA QVAE ET PERSICA, AN: ANTE CHRIST: NAT: 2040 (De Sibille Sambetha, de Perzische, in het jaar 2040 v.Chr.). Aan de onderzijde van de lijst bevindt zich een andere latere inscriptie in een banderol die verwijst naar Maria: ECCE BESTIA CONCVLCABERIS, GIGNETVR D(OMI)NUS IN ORBEM TERRARVM ET CREATUM VIRGINIS ERIT SALVS GENTIVM, INVISIBILE VERBV PALPABITVR (Hier zal de slang onder uw klauw vertrapt worden, laat de Heer geboren worden in het aardse rijk, en de schepping van de Maagd zal de redding van de naties zijn: het onzichtbare woord zal tastbaar worden).

Op de rand van de beschilderde lijst staat een inscriptie die vermeldt dat het schilderij in 1480 voltooid is. Het werk bevond zich vóór 1815 in het Sint-Juliaansgasthuis in Brugge, waarna het in het Sint-Janshospitaal terechtkwam, waar veel andere werken van Memling bewaard worden.

• Marc Eemans (1970). Hans Memling. Brussel: Meddens. p.24
• Albert Michiels (2008). Hans Memling. Sirrocco-Parkstone International. p. 127
• Bernhard Ridderbos, Anne van Buren, Henk van Veen (red.) (2017). Early Netherlandish Paintings: Rediscovery, Reception and Research. p. 432
• Irene Smets (2001). Ludiongids Het Memlingmuseum-Sint-Janshospitaal Brugge. Gent-Amsterdam: Ludion. p. 69

• Informatie over het schilderij op de website van de Vlaamse kunstcollectie. Geraadpleegd op 27 oktober 2025.
• Adolf Monballieu, Hans Memling - Sibylla Sambetha. Geraadpleegd op 27 oktober 2025.
• Informatie over het schilderij op de website Closer to Memling. Geraadpleegd op 27 oktober 2025.
• (en) Web Gallery of Art. Geraadpleegd op 27 oktober 2025.
• (en) Informatie over het schilderij op de website van de Friedländer databank. Geraadpleegd op 27 oktober 2025.

Zie de categorie Sibylla Sambetha by Hans Memling van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.