Neurodiversiteit

Regenboogkleurig oneindigheidsteken als symbool voor neurodiversiteit
Elk mens is uniek!
Grafiek van een normale verdeling; iedere band heeft een breedte van 1 standaardafwijking. Afbeelding ter illustratie van 'normaal' in de statistische betekenis.

Neurodiversiteit omvat de verscheidenheid en variatie van de neurologische, cognitieve en psychologische ontwikkeling van mensen, met name op het gebied van het verwerken en gebruiken van sociale, linguïstische en zintuiglijke informatie. De term werd voor het eerst gebruikt vanuit de gehandicaptenbeweging en de sociale beweging van neurologische minderheden die ook de autismebeweging omvat.

De term wordt soms verbonden met biodiversiteit[1] (de verscheidenheid en variatie van soorten binnen een ecosysteem en de verscheidenheid en (genetische) variatie binnen een soort) en culturele diversiteit[2] (de verscheidenheid en variatie van culturen op de wereld of binnen een specifieke regio).

Concept

Binnen het spectrum van neurodiversiteit hebben de meeste mensen een 'normale' ontwikkeling in de statistische betekenis; ze zijn neuronormaal (afkorting NN) oftewel neurotypisch (afkorting NT; een neologisme en leenvertaling van het Engelse neurotypical, waarbij typical staat voor 'normaal').[3] Mensen met een 'afwijking' ('divergentie'[4]) van het gemiddelde noemt men wel neurodivergent[5][6] of neuro-a-typisch.[6]

De term 'neurodivergent' wordt meestal gebruikt voor mensen met ADHD, autisme, dyscalculie, dyslexie, hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit.[6][7] Ook wordt de term soms gebruikt voor afasie, developmental coordination disorder (een motorische ontwikkelingsstoornis die leidt tot dyspraxie), niet-aangeboren hersenletsel, syndroom van Gilles de la Tourette, taalontwikkelingsstoornissen, verstandelijke beperkingen en psychische aandoeningen zoals bipolaire stoornis,[8] dissociatieve identiteitsstoornis (voorheen bekend als meervoudige persoonlijkheidsstoornis),[8] schizoaffectieve stoornis, schizofrenie[8] en persoonlijkheidsstoornissen zoals de antisociale persoonlijkheidsstoornis.[9]

Er wordt gediscussieerd over welke neurodivergenties als normvarianten (ontpathologiseerd) moeten worden beschouwd en daarom niet het onderwerp mogen zijn van interventies om ze te elimineren.[10][11] Nick Walker pleit ervoor om neurodivergenties zoals autisme te behouden en stelt dat zaken als epilepsie of traumatisch hersenletsel bij de persoon kunnen worden weggenomen zonder deze fundamenteel te veranderen.[11] Dit komt omdat deze laatste zaken niet nauw verbonden zijn met hun persoonlijkheid of hun perceptie van de wereld.[11] Robert Chapman benadrukt dat bijvoorbeeld posttraumatische stressstoornissen of anorexia nog steeds als stoornissen moeten worden beschouwd, omdat ze schade veroorzaken.[12] Ari Ne'eman en Liz Pellicano stellen voor om zich niet te concentreren op diagnostische categorieën, maar elke eigenschap afzonderlijk te onderzoeken om te zien of deze van nature negatief is of dat het alleen de samenleving is die er een probleem van maakt.[13]

Geschiedenis

Halverwege de jaren negentig kwamen een aantal autistische mensen bijeen in de mailinglist "Independent Living on the Autism Spectrum", opgericht in 1996 door de Nederlandse computerprogammeur Martijn Dekker.[14] Ze bespraken hun ideeën over "neurologische diversiteit" oftewel "neurodiversiteit" met elkaar.[15] De term neurodiversiteit kwam voor het eerst in een publicatie voor in 1998 in de afstudeerscriptie van Judy Singer aan de University of Technology Sydney en in een artikel van Harvey Blume in The Atlantic, getiteld Neurodiversity, on the neurological underpinnings of geekdom.[16][17][18] In 2016 publiceerde ze het boek Neurodiversity - The Birth of an Idea ('Neurodiversiteit - de geboorte van een idee').[18][19][20] Neurodiversiteit is ook een term voor de sociale beweging van neurologische minderheden die ook de autismebeweging omvat.[21]

Deze visie kwam voort uit de beweging voor autismerechten, als een uitdaging voor de heersende opvattingen dat bepaalde verschijnselen die werden geclassificeerd als neurologische ontwikkelingsstoornissen inherent pathologisch zijn. Het bouwt voort op het sociale model van handicap, waarin handicap voortkomt uit maatschappelijke barrières die interageren met individuele verschillen, in tegenstelling tot de idee dat mensen gehandicapt zijn simpelweg als gevolg van het hebben van beperkingen.[18][22]

De term wordt steeds meer gebruikt door onder meer neurowetenschappers, psychologen, psychiaters en andere hulpverleners.[23]

De term 'neurotypisch' is oorspronkelijk afkomstig van autistische mensen en was bedoeld om niet-autistische mensen mee aan te duiden.[23][24]

Neurodiversity Pride Day

Autistic Pride Flag

Sinds 18 juni 2005 werd jaarlijks de Autistic Pride Day georganiseerd om zelfbewustzijn en trots van autistische mensen te vieren en mensen samen te brengen.[25][26][27] Sinds 2018 werd jaarlijks de Neurodiversity Pride Day georganiseerd, eerst op diezelfde dag, 18 juni, als teken van respect voor de autistische mensen die de Autistic Pride Day organiseerden, en sinds 2023 op 16 juni, omdat het aantal mensen dat hieraan deelneemt sterk is gegroeid en de organisatoren van de Neurodiversity Pride Day de Autistic Pride Day niet wilden overvleugelen.[23][28][29] De organisatie die de Neurodiversity Pride Day organiseert is Stichting Neurodiversiteit (Engels: Neurodiversity Foundation), opgericht op 15 februari 2018.[30] De dag is onderdeel van de neurodiversiteitsbeweging en de autismebeweging en werd in 2024 in 15 landen gevierd.[31][32]

Zie de categorie Neurodiversity van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.