Nederlandse Femicide Monitor

Femicide wordt doorgaans omschreven als het doden van een vrouw of meisje, geheel of gedeeltelijk omdat zij een vrouw is. In Nederland bestaat al langere tijd aandacht voor geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, maar structurele en landelijk vergelijkbare gegevens over de context en patronen van vrouwenmoord ontbraken. De Nederlandse Femicide Monitor is ontwikkeld om deze lacune te vullen en het maatschappelijke en beleidsmatige debat te ondersteunen met empirische gegevens.^[2]

In media en politiek werd vrouwenmoord lange tijd vooral benaderd als een individueel incident, bijvoorbeeld als familiedrama of relationeel conflict. De Nederlandse Femicide Monitor plaatst deze zaken in een bredere maatschappelijke en structurele context.^[2] In beleidsmatige en maatschappelijke discussies wordt de Femicide Monitor genoemd als een eerste stap richting structurele monitoring van dodelijk gendergerelateerd geweld in Nederland.^[3]

Het doel van de Femicide Monitor is het beter begrijpen van vrouwenmoord door gegevens op een overzichtelijke en systematische manier te verzamelen en te analyseren. De monitor bevat alle gevallen van moord en doodslag met vrouwelijke slachtoffers in Nederland in de periode 2014–2024.^[1]

De gegevens zijn bedoeld voor onderzoekers, journalisten, beleidsmakers en het algemene publiek. Door patronen zichtbaar te maken, beoogt het project bij te dragen aan preventie en aan de ontwikkeling van effectiever beleid ter voorkoming van vrouwenmoord.^[2][4] Met behulp van de verzamelde gegevens beoogt de Monitor zogenoemde risicofactoren en waarschuwingssignalen voor vrouwenmoord in kaart te brengen, met als doel bij te dragen aan vroegtijdige signalering en preventie.^[5]

De Nederlandse Femicide Monitor is ontwikkeld aan de Universiteit Leiden onder leiding van Marieke Liem, hoogleraar Veiligheid en Interventies. Het onderzoeksteam analyseert alle zaken van moord en doodslag met vrouwelijke slachtoffers in Nederland over een periode van tien jaar. De database bevat circa 180 variabelen, waaronder gegevens over de relatie tussen dader en slachtoffer, de wijze van doden, de aanwezigheid van kinderen en de context van het geweld.^[4]

Omdat er internationaal en nationaal geen eenduidige wetenschappelijke definitie van femicide bestaat, omvat de Nederlandse Femicide Monitor alle gevallen van vrouwenmoord. Hieronder vallen ook zaken die niet direct als gendergerelateerd geweld worden aangemerkt, zoals roofmoord.^[1] In academische context wordt daarom vaak de term 'vrouwenmoord' gehanteerd, terwijl de term 'femicide' in de naam van de monitor wordt gebruikt om aan te sluiten bij internationale initiatieven en het publieke debat.^[6]

De Nederlandse Femicide Monitor werd officieel gelanceerd op 3 april 2025. Bij de lancering werden de eerste bevindingen gepresenteerd in een factsheet. De looptijd van het project is vijf jaar (2024-2029).^[1] Huri Sahin, burgemeester van Rijswijk (Zuid-Holland), is als ambassadeur betrokken bij het project. Zij benadrukt het belang van wetenschappelijke onderbouwing voor bestuurlijke besluitvorming rond de aanpak van femicide.^[7]

Het project werd in de opstartfase deels gefinancierd via een crowdfundingcampagne, waarmee ruim 11.000 euro werd opgehaald. De crowdfunding droeg bij aan zowel de financiering als de maatschappelijke zichtbaarheid van het project.^[8]

In juni 2025 ontving de Femicide Monitor een meerjarige subsidie van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, waarmee het onderzoeksproject voor een periode van vier jaar werd gefinancierd.^[8]

Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek uit 2025 wordt in Nederland gemiddeld elke acht dagen een vrouw gedood. Bij ongeveer de helft van deze zaken is de (vermoedelijke) dader een partner of ex-partner. Dit aantal is de afgelopen vijftien jaar relatief stabiel gebleven.^[9][10] De onderzoeksresultaten bevestigen dat het risico op vrouwenmoord aanzienlijk groter is binnen de relationele sfeer dan bij geweld door onbekenden, waarbij (ex-)partners in het merendeel van de gevallen als dader worden geïdentificeerd. Uit eerste analyses van de Monitor blijkt dat vrouwenmoord zich niet beperkt tot specifieke sociaaleconomische groepen. Volgens de onderzoekers betreft het in veel gevallen hoogopgeleide en economisch zelfstandige vrouwen, wat bestaande stereotypen over slachtofferschap relativeert.^[5]

In een update van de Monitor van november 2025 zijn aanvullende gegevens opgenomen over kinderen van vrouwen die zijn omgebracht door een mannelijke partner of ex-partner. Uit deze gegevens blijkt dat bijna tweederde van de vrouwelijke slachtoffers kinderen had. Volgens de monitor is ongeveer een op de tien kinderen mede-dodelijk slachtoffer en waren in bijna de helft van de zaken kinderen direct of indirect getuige van het geweld. De onderzoekers stellen dat kinderen in dergelijke situaties vaak worden benaderd als getuigen, terwijl zij ook als slachtoffers kunnen worden beschouwd.^[6]

In vergelijking met andere Europese landen bevindt Nederland zich qua aantallen in de middenmoot. Internationale vergelijkingen worden bemoeilijkt door verschillen in definities en registratiemethoden tussen landen.^[9][10][3]

De Monitor koppelt statistische gegevens aan informatie uit onder meer politie- en justitiële bronnen en mediaberichtgeving. Daarnaast wordt, waar mogelijk, gesproken met nabestaanden. Uit voorlopige bevindingen blijkt dat veel slachtoffers voorafgaand aan de dodelijke gebeurtenis niet of nauwelijks in beeld waren bij politie of hulpinstanties, zoals Blijf of Veilig Thuis.^[9][10][4] Volgens de onderzoekers blijven slachtoffers in sommige gevallen langdurig in relaties waarin sprake is van escalerend geweld, mede doordat signalen worden gebagatelliseerd of gerationaliseerd. Factoren als schuldtoeschrijving aan zichzelf, schaamte en sociale isolatie spelen daarbij een rol.^[5]

De Nederlandse Femicide Monitor leverde gegevens voor de HUMAN-documentaire Blauwdruk^[11], waarin de ervaringen van kinderen die hun moeder verloren door partnerdoding centraal staan. De documentaire werd ontwikkeld in samenwerking met onderzoekers van de Universiteit Leiden en vertoond in het kader van maatschappelijke campagnes tegen geweld tegen vrouwen.^[6]

Naast het publiceren van factsheets werkt het onderzoeksteam aan een interactieve webapplicatie, waarmee gebruikers zelf analyses kunnen uitvoeren op basis van de verzamelde data. De eerste bevindingen uit interviews met nabestaanden zouden gelijktijdig met de lancering van deze webapplicatie worden gepresenteerd, die werd aangekondigd voor het najaar na de start van het project.^[8] De Femicide Monitor wordt daarnaast gebruikt in onderwijs- en voorlichtingscontexten, onder meer om misvattingen over risico’s op vrouwenmoord te corrigeren en bewustwording te vergroten.^[5]