Nieuwe Communistische Partij-NCPN

De NCPN is voortgekomen uit een fusie van het Verbond van Communisten in Nederland (VCN) en verscheidene groepen communisten die het niet eens waren met de opheffing van de CPN als onderdeel van de definitieve totstandkoming van GroenLinks. De VCN was op haar beurt een splinter van de CPN. Deze splitsing vond plaats in 1985, toen de CPN besloot het marxisme-leninisme en het democratisch centralisme uit haar beginselen te schrappen.

In mei 1992 begonnen in het communistische bolwerk Finsterwolde de gesprekken om tot een nieuwe communistische partij te komen.^[2][3] Naast de VCN waren ook regionale onafhankelijke communistische groeperingen betrokken, zoals het Communistische Platform Brabant en de Groninger Communisten.^[2] Op 16 november 1992 werd de NCPN officieel opgericht. Bij het oprichtingscongres in De Hoeksteen waren er 400 aanwezigen, al viel het de media op dat het vooral oudere leden betrof.^[4]

De gemeenteraadsverkiezingen in 1994 verliepen redelijk succesvol voor de NCPN. In Reiderland, Scheemda en Lemsterland werden in totaal tien gemeenteraadszetels gewonnen en daarnaast werden er in Amsterdam ook enkele deelraadszetels behaald. In Reiderland won de partij zelfs een absolute meerderheid.^[5] In Groningen werd er een fusielijst gevormd met de SAP en enkele onafhankelijke kandidaten.^[6] Deze lijst haalde geen zetel.

Het Lemmerse raadslid Rinze Visser werd gekozen als de eerste landelijke lijsttrekker van de NCPN.^[7] De Tweede Kamerverkiezingen in 1994 waren een teleurstelling voor de partij. De partij haalde 11.630 stemmen (0,13%), ver onder de kiesdrempel en slechts marginaal beter dan het resultaat van de VCN in 1989.^[8] In Reiderland haalde de partij nog wel 29% van de stemmen en was daarmee de tweede partij in de gemeente.^[9] Dit was het begin van een geleidelijk electoraal verval van de partij, met slechtere resultaten bij de Kamerverkiezingen in 1998 en 2003 (in 2002 deed de partij niet mee). De partij overwoog in 2009 mee te doen aan de verkiezingen voor het Europese Parlement, maar zag hier later toch vanaf.^[10]

De NCPN heeft sinds 2003 ook een organisatorisch zelfstandige jongerenorganisatie: de Communistische Jongerenbeweging (CJB). De CJB verving het eerdere NCPN-Jongeren, dat een platform binnen de partij was.

Vanaf het begin van de oprichting van de partij was er discussie over de ideologische koers (een discussie die zij erfde van haar voorganger de VCN). Een minderheid van het partijbestuur wilde dat de nieuwe partij een meer rekkelijke definitie van het marxisme-leninisme zou gaan gebruiken en meer afstand zou nemen van de erfenis van de Sovjet-Unie. Deze discussie duurde tot 1995, toen de minderheid definitief besloot de partij te verlaten.^[11][12]

Ook op gemeentelijk niveau verloor de partij electorale slagkracht. De afdeling in Noordoost-Groningen splitste in 1999 door een conflict betreffende de Blauwestad. De afdeling Reiderland was voor het nieuwbouwproject, de afdeling Scheemda tegen. De laatstgenoemde splitste zich af en vormde de Verenigde Communistische Partij (VCP). Dit leidde er toe dat na de herindeling van Scheemda en Reiderland tot de nieuwe gemeente Oldambt er twee communistische partijen meededen bij de tussentijdse verkiezingen.^[13] De NCPN dolf het onderspit en haalde geen zetels. De VCP is nog altijd vertegenwoordigd in de nieuwe gemeente. Tot 2026 heeft de NCPN alleen nog een raadszetel in de gemeente De Friese Meren, in de persoon van Rinze Visser. De partij heeft aangegeven bij de lokale verkiezingen in maart 2026 niet mee te doen in deze gemeente.^[14]

Het zevende partijcongres in 2022 wordt door de partij zelf gezien als een ommekeer in de ontwikkeling van de partij. De partij rapporteerde ledengroei, met als belangrijkst impuls de ontwikkeling van de CJB.^[11] Zoals vastgesteld door het congres richt de partij zich er vooral op om lokale afdelingen te activeren, leden te werven en de krant Manifest te professionaliseren.^[15]

De NCPN wijst de vrijemarkteconomie en neoliberale hervormingen af. Ze pleit voor nationalisering van vitale sectoren (o.a. zorg, openbaar vervoer, post) en voor versterking van collectieve arbeidsrechten. Speerpunten zijn omzetting van flex- naar vaste banen, brede loonstijgingen en structurele indexering van lonen en uitkeringen aan de kosten van levensonderhoud.^[16] De partij ziet de huidige pensioenhervorming (Wet toekomst pensioenen, Wtp) als afbraak van een collectieve arbeidsvoorwaarde en ondersteunt vakbonds- en kaderinitiatieven tegen de Wtp.^[18]

Wonen geldt voor de NCPN als een grondrecht. De partij verzet zich tegen sloop van sociale huur, gentrificatie en grondspeculatie door ontwikkelaars en pleit voor veel meer betaalbare woningen in (semi)publieke handen

De NCPN wil gratis, kwalitatieve publieke zorg, zonder marktprikkels. Ze verzet zich tegen commercialisering, beveelt betere arbeidsvoorwaarden voor zorgpersoneel aan en bekritiseerde het Integraal Zorgakkoord als een aanslag op het levenspeil.^[19] Tijdens en na COVID-19 benadrukte de partij de noodzaak van publieke aansturing (inclusief medicijnenproductie).^[20]

De NCPN en de CJB nemen jaarlijks deel aan de herdenking van de Februaristaking bij De Dokwerker in Amsterdam.^[21] In Amersfoort voerden communisten en bondgenoten actie tegen het optreden van Johannes Heesters, dat omstreden was door diens optreden in nazi-Duitsland. Een zichtbare actievoerder en woordvoerder was NCPN’er Hein van Kasbergen (comité "Heesters Raus"), waarover zowel regionale als landelijke media berichtten.^[22][23][24]

Veel NCPN-leden zijn actief in de FNV. De partij benadrukt "klassengeoriënteerd" vakbondswerk — van onderop georganiseerd, strijdvaardig en onafhankelijk van kabinet en werkgevers — en besteedt structureel aandacht aan pensioenen (kritiek op Wtp, pleidooi voor indexatie en collectiviteit). De krant Manifest fungeert als platform voor analyses en vakbondsopinie.^[25]

De NCPN is eurosceptisch en typeert de Europese Unie als een inter-imperialistisch project dat neoliberale hervormingen en militarisering doorzet. De partij voerde in 2005 campagne tegen de Europese Grondwet en werkt samen binnen de European Communist Action; een actieve Nexit-campagne voert de partij niet.^[17]

De partij verwerpt het Nederlandse NAVO-lidmaatschap en veroordeelt NAVO-operaties in o.a. Joegoslavië, Irak, Afghanistan en Libië als imperialistische interventies die geen defensief karakter hebben.

De NCPN veroordeelde de Russische invasie van Oekraïne en duidt de oorlog als een inter-imperialistisch conflict tussen enerzijds NAVO/EU/VS (en de Oekraïense regering) en anderzijds kapitalistisch Rusland en zijn bondgenoten, gedreven door strijd om invloedsferen, markten, grondstoffen en transportroutes.^[26]

De NCPN voert al jaren solidariteitswerk met socialistisch Cuba en eist opheffing van de VS-blokkade; afdelingen werken samen met de Cubaanse ambassade en organiseren publieke bijeenkomsten. Congresresoluties leggen deze prioriteit vast.^[27][28] De partij toont solidariteit met de Venezolaanse arbeidersklasse en met de Communistische Partij van Venezuela (PCV), en bekritiseert zowel VS-sancties als het beleid van de Maduro-regering waar dit de arbeiders treft of de PCV onderdrukt. In bredere zin benadrukt de NCPN de anti-imperialistische strijd in Latijns-Amerika, waaronder verzet tegen staatsgrepen en neoliberale contrarevoluties.^[29]

De NCPN heeft driemaal deelgenomen aan Tweede Kamerverkiezingen. In de jaren daarna zag de partij van deelname af en tot 2012 riep zij haar aanhangers op te stemmen op de SP.^[30]

De NCPN heeft tussen 1991 en 2007 viermaal aan de Provinciale Statenverkiezingen deelgenomen, in de provincies Groningen, Noord-Holland, Overijssel en Friesland. Sinds 2007 heeft de partij niet meer meegedongen naar een Statenzetel.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1994 - de eerste na de oprichting van de NCPN eind 1992 - behaalde de partij in de gemeente Reiderland zeven zetels en leverde beide wethouders. In Lemsterland en Scheemda behaalde de partij twee zetels. In de Amsterdamse stadsdeelraden Westerpark en De Baarsjes behaalde de NCPN respectievelijk een en twee zetels. De Amsterdamse zetels gingen in 1998 weer verloren.

In de 21ste eeuw is de NCPN alleen vertegenwoordigd geweest in Noordoost-Groningen, Heiloo en De Friese Meren. De partij deed onsuccesvol mee in verscheidene andere gemeenten, waaronder Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Enschede.

In 2006 startte op initiatief van de NCPN een jaarlijkse conferentie met de Communistische Partij van Luxemburg, de Duitse Communistische Partij en de Partij van de Arbeid van België.^[40] In 2014 trad de DKP als organisator op van de conferentie Aken, en organiseerden de vier partijen voor het eerst een gezamenlijke manifestatie "Tegen imperialistische oorlogen".^[41] De conferentie dat jaar stond in het teken van de herdenking van 100 jaar Eerste Wereldoorlog. In 2015 was er opnieuw een conferentie van de vier partijen, waarbij de NCPN de gastheer was. Deze conferentie vond plaats in Zuidlaren. Daaraan voorafgaand vond een demonstratie plaats in het centrum van de stad Groningen. De leus van de demonstratie was: "Stop de aanvallen op de arbeidersklasse! Strijd is de enige weg!". De laatste conferentie in 2019 werd georganiseerd in Oisterwijk en werd voorafgegaan door een demonstratie tegen racisme en discriminatie in het centrum van Tilburg, mede georganiseerd met de CJB. Sinds februari 2020 doet de Partij van de Arbeid van België niet meer mee met de conferentie.^[42]

De NCPN onderhoudt warme banden met de Communistische Partij van Turkije (TKP). Zo feliciteerde de NCPN de TKP met haar 14de partijcongres, organiseren de partijen gezamenlijke bijeenkomsten en vormden de partijen (samen met de KKE) in 2024 een gezamenlijk blok tijdens de jaarlijkse Dag van de Arbeid-demonstratie in Amsterdam.^[43][44][45] In april 2025 kondigden de partijen aan dat zij gezamenlijk periodiek een brochure uit gaan geven, genaamd Arbeidersbulletin (Turks: İşçi Bülteni).^[46]