Moederhuis (religie)
Een moederhuis of moederklooster is het centrale klooster van een religieuze orde of congregatie, meestal het eerste klooster dat door de orde is gesticht. De term wordt zowel bij mannelijke als vrouwelijke religieuzen gebruikt. Vanuit het moederhuis worden nieuwe kloosters gesticht. Meestal zetelt het bestuur (provincialaat en/of generalaat) van de religieuze gemeenschap in het moederklooster.
In Nederland en België zijn aan moederhuizen van vergrijzende congregaties vaak instellingen voor ouderenzorg verbonden. Bij missiecongregaties fungeert het moederklooster vaak als retraitehuis voor missionarissen.
Moederhuizen in België
De belangrijkste moederkloosters in België zijn de volgende (naar congregatie):
- Agustijnenklooster in Gent
- Benedictijnen aartsabdij in Affligem
- Dominicanen abdij in Leuven
- Karmelieten kerk in Brugge
- Franciscanessen in Hasselt
- Kapucijnenklooster in Antwerpen
- Norbertijnen abdij van Grimbergen en abdij van Averbode
- Trappisten abdij van Westmalle in Westmalle
- Redemptoristenkerk in Gent
Moederhuis als moeder-kind huis
In België wordt de term moederhuis vaak gebruikt in de betekenis van moeder-kindhuis. Deze instellingen stonden in het verleden veelal onder beheer van katholieke zusterorden. In moederhuizen werden voornamelijk ongehuwde zwangere vrouwen opgevangen, vaak in een context van sociale controle en morele normering. Zij verbleven er veelal tijdens hun zwangerschap en vaak ook na de bevalling, met als doel hen onderdak, verzorging en begeleiding te bieden. In de praktijk waren deze huizen echter ook plaatsen waar vrouwen weinig autonomie hadden en waar beslissingen over moederschap, erkenning en afstand van het kind regelmatig door derden werden beïnvloed.
Verschillende moederhuizen in België zijn in verband gebracht met misbruik en gedwongen adopties. Zoals het moederhuis Tamar in Lommel, opgericht door de Zusters Kindsheid Jesu in 1970. Tamar is veelvuldig in het nieuws gekomen door verhalen van gedwongen adopties, ongewilde sterilisaties van jonge meisjes[1] en ernstige vormen van misbruik van ongehuwde, zwangere meisjes.[2] Deze verhalen komen terug in de podcast Kinderen van de Kerk en in de derde aflevering van de VTM documentaire De Nonnen. Daarin komt een beeld naar voren dat de zusters kinderen tegen de wil van de moeders hebben afgenomen en hier betaald voor kregen.[3] De podcast spreekt van witwassen van kinderen als een vorm van mensenhandel.
Moederhuizen in de betekenis van kraamkliniek mogen niet verward worden met het Duitse begrip Mütterheim, een term die gebruikt werd in de nazitijd in het kader van het Lebensborn-project.
Moederhuizen in Nederland
- In het Nederlands-Limburgse kloosterdorp Steyl liggen drie moederhuizen vlak bij elkaar:
- Missiehuis St. Michaël, het moederhuis van het Gezelschap van het Goddelijke Woord (Latijn: Societas Verbi Divini), beter bekend als Missionarissen van Steyl. Dit moederhuis fungeert niet als provincialaat, dat in Teteringen is gelegen, evenmin als generalaat, dat in Rome is gevestigd
- Heilig Hartklooster, het moederhuis van de Dienaressen van de Heilige Geest (Servarum Spiritus Sancti), ofwel Missiezusters van Steyl
- Heilige Geestklooster, het moederhuis van de Dienaressen van de Heilige Geest van de Altijddurende Aanbidding (Servarum Spiritus Sancti de Adoratione Perpetua).
- In Maastricht bevinden zich twee moederhuizen:
- Klooster van de Zusters Onder de Bogen, moederhuis van de Liefdezusters van de Heilige Carolus Borromeus (Sorores Misericordiae Sancti Caroli Borromei), beter bekend als Zusters Onder de Bogen
- Beyartklooster, moederhuis van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria (Congregatio Fratrum Immaculatae Conceptionis Beatae Mariae Virginis), ook bekend als Broeders van de Beyart of Broeders van Maastricht.
- In het Zuid-Limburgse Simpelveld bevindt zich het voormalige klooster Huize Loreto, van 1878 tot 2012 het moederhuis van de Zusters van het Arme Kind Jezus. In 2012 verhuisde het moederhuis naar Aken, waar de congregatie oorspronkelijk gesticht was.
- In Sittard bevindt zich het moederhuis van de Karmelietessen van het Goddelijk Hart van Jezus. In het moederhuis woonden in 2023 ongeveer 24 zusters. De voertaal is nog grotendeels Duits. Het generalaat is hier gevestigd en de stichtster van de orde, in 2006 zalig verklaard, ligt begraven in de kapel van de orde. In een gedeelte van het gebouw is een gastenverblijf gevestigd en de karmelietessen staan hiermee open voor publiek.
- In Tilburg aan de Oudedijk bevindt zich sinds 1834 het moederhuis van de Zusters van Liefde, door Zwijsen aangeduid als ‘het huis met de dertien celletjes’. Hier ontstond in de loop der tijd een omvangrijk kloostercomplex, waaraan ook een lagere school, een mulo, een kweekschool, een lyceum, een weeshuis, een naaischool, een school voor zwakzinnige kinderen en een huishoudschool verbonden waren.
- ↑ "Nonnen verkochten Cyrilla's baby en lieten haar steriliseren", Het Laatste Nieuws, 14 december 2023. Gearchiveerd op 24 mei 2025.
- ↑ ""Ze streelde mijn borsten en stak haar hand tussen mijn benen”: onze redactie kon pv’s inkijken over seksueel misbruik door nonnen in berucht tehuis", Het Nieuwsblad, 4 november 2023. Gearchiveerd op 3 juni 2025.
- ↑ "Misbruik in de kerk venijnig geweld door liefdeloze nonnen", Knack, 16 oktober 2024. Gearchiveerd op 16 februari 2025.