Ełk (stad)

Ełk
Lyck

Stad in Polen
Situering
Woiwodschap	Ermland-Mazurië
District	Ełcki
Gemeente	Ełk
Coördinaten	53° 49′ NB, 22° 21′ OL
Algemeen
Oppervlakte	21,07 km²
Inwoners (2013)	59.666 (2650 inw./km²)
Politiek
Burgemeester	Tomasz Mariusz Andrukiewicz
Overig
Postcode	19-300–19-306
Netnummer	87
Identificatiecode	28050
Kentekenplaat	NEL
Website	Officiële website
Foto's
Portaal    Polen

Ełk (voorheen Łęg; Duits: Lyck) is een stad in het Poolse woiwodschap Ermland-Mazurië, gelegen in de powiat Ełcki. De oppervlakte bedraagt 21,07 km², het inwonertal 59.666 (30-06-2013). Het is de zetel van de gemeente Ełk.

In 1343 wordt een plaats ‘Luk’ (naar het Oudpruisische Luka; waterplant) genoemd, gelegen in de schaars bewoonde landstreek Sudauen. De regio werd ook wel Wildnis genoemd door de Duitse Orde die hier haar gezag wilde vestigen, maar die er pas in 1383 in slaagde om een burcht te bouwen. Een kolonisatie in het door het Pruisische volk bewoonde gebied bleef uit. Omdat het gebied omstreden was tussen de Duitse Orde en Polen, werd het meer dan eens bezet door troepen van de Poolse koning die de burcht afbrandden, waarna wederopbouw volgde totdat in 1466 bepaald werd dat Sudauen definitief in handen van de Duitse Orde zou blijven. Na de reformatie en secularisering werd Oost-Pruisen een hertogdom en Lyck een toevluchtsoord voor protestanten uit Polen, waar zij toenemend vervolgd werden. Een drukkerij voor protestantse werken in het Pools werd in Lyck gevestigd. In 1588 volgde een middelbare school die een voorbereiding gaf aan Poolstalige lutherse predikanten. Nadat lutheranen in Polen zelf zo goed als verdwenen waren, werd hun werkterrein beperkt tot de de Mazoeriërs in de landstreek Mazurië, de Poolstalige lutherse bevolking van het zuiden van Oost-Pruisen. In die streek was Lyck sinds de verlening van stadsrechten in 1669 het belangrijkste bestuurscentrum.

In de 19de eeuw ontwikkelde zich industrie na de aansluiting op de Ostpreußische Südbahn van Koningsbergen (sinds 1946 Kaliningrad) via Lyck naar Białystok en Brest-Litovsk. Rond 1800 telde Lyck niet meer dan 3.000 inwoners en vlak voor de Eerste Wereldoorlog waren dat er 12.000. In deze tijd vond een toenemende germanisering van de bevolking plaats. Het staatsonderwijs speelde daarbij een belangrijke rol.

In 1915 werd Lyck verwoest door het binnenvallende Russische leger, dat daaropvolgend in de Slag bij Tannenberg weer uit Oost-Pruisen verdreven werd. Na de door Duitsland verloren Eerste Wereldoorlog hielden de geallieerden in 1920 een volksstemming over de staatkundige toekomst van Mazurië: bij Duitsland blijven of bij het nieuw opgerichte Polen gevoegd worden. In de stad Lyck waren geen stemmen voor Polen afgegeven en in geheel Mazurië waren het er niet meer dan enkele procenten. De door de Russen verwoeste stad werd in moderne stijl herbouwd met donaties uit grote steden uit de rest van Duitsland, en groeide door naar 16.000 inwoners.

Na de door Duitsland verloren Tweede Wereldoorlog werd Oost-Pruisen in 1945 verdeeld tussen Rusland en Polen. Duitstaligen, voor zover zij niet gevlucht waren, moesten verdwijnen Tweetaligen mochten blijven maar velen van hen vertrokken ook. Degenen die wel bleven zouden in de jaren vijftig grotendeels alsnog naar de Bondsrepubliek emigreren. Een nieuwe Poolse bevolking nam hun plaats in. Zij nam toe tot 60.000 mede omdat er een bewonersconcentratie plaatsvond door opheffing van de dorpen in de omgeving.

In 1992 werd de stad, die nu ‘Ełk’ heette, de zetel van een nieuw Rooms-katholiek bisdom.

• Station Ełk

• Julius Larz (1805–1879), afgevaardigde in het Pruisische Parlement
• Konrad Kob (1835–1892), afgevaardigde in het Pruisische Parlement
• Johannes Mahraun (1838–1902), afgevaardigde in het Pruisische Parlement
• Wolf Rudolf von Altengottern (1855–1930), generaal in het keizerlijke leger
• Otto von Schrader (1888–1945), admiraal in de ‘Kriegsmarine’
• Kurt Symanzik (1923–1983), hoogleraar quantum-veldtheorie in Princeton, New York, en Hamburg
• Siegfried Lenz (1926–2014), nationaal bekend schrijver
• Ingrid Gamer-Wallert (* 1936), hoogleraar egyptologie in Tübingen
• Tomasz Makowski (* 1973), afgevaardigde in het Poolse parlement

Zie de categorie Ełk van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.