Lokerse reuzen

Historische stadsreuzen "koven" in het stadsmuseum Lokeren: Koven en Wanne (boven), Martje en Butje (onder)

De Lokerse reuzen zijn een groep van reuzenfiguren die deel uitmaken van de folkloristische traditie in de Oost-Vlaamse gemeente Lokeren in de regio Waasland. De reuzenfamilie bestaat uit de stadsreuzen, de reuzen van Koveken en nog enkele losse reuzen. Ze maken deel uit van de Vlaamse reuzencultuur waarin grote poppen symbolische, folkloristische en gemeenschapsgebonden tradities vertegenwoordigen. Deze reuzen worden voornamelijk gebruikt tijdens lokale folkloristische optochten en festiviteiten zoals de Reuzenstoet Koveken tijdens de gelijknamige kermis in de wijk Heirbrug.

Geschiedenis

De reuzencultuur in Vlaanderen is een eeuwenoud volksgebruik waarbij grote poppen worden gedragen of uitgestald tijdens processies en kermissen. In België bestaan naar schatting ongeveer 1500 reuzen en spelen ze een belangrijke rol in de lokale feestcultuur.

In Lokeren zijn de reuzen vooral verbonden aan de Kovekenskermis, een traditioneel volksfeest in de wijk Heirbrug. Volgens lokale overlevering liggen twee historische gebeurtenissen aan de basis van dit feest. Ten eerste bezocht Napoleon Bonaparte in 1803 Lokeren, waar hij de inwoners van de Heirbrugwijk een gouden snuifdoos schonk. Ten tweede maakte Jacobus Van Kerckhove (ook "Koven" genoemd[1]) de wijk bekend toen hij een internationale prijs won voor het bleken van linnen in Londen. De terugkeer en ontvangst van Van Kerckhove werd gevierd met levensgrote poppen aan de gevels van de wijk, de voorloper van de huidige Koveken-traditie.  

Reuzen

De reuzen van Lokeren vertegenwoordigen vaak belangrijke personen of symbolen uit de Lokerse geschiedenis en gemeenschap.

Historische reuzen

Koven en Wanne zijn de oudste stadsreuzen. Ze werden 'geboren" in 1932 en gingen voor het laatst uit in 1950.[1] De reus Koven verpersoonlijkt net als de Kovens op de Heirbrugse gevels, de succesvolle bleker Jacobus Van Kerckhove uit Lokeren, linnenbleker die internationale erkenning verwierf. Hij staat symbool voor de textielgeschiedenis van de stad en de trots van de Heirbrugwijk. Jacoba is de vrouw van Jacobus Van Kerckhove. Zij vertegenwoordigt de maatschappelijke rol van vrouwen in de Lokerse gemeenschap en tijdens het feesten.

Martje en Butje zijn de reuzen uit de Brugstraat. In 1946 worden ze door het feestcomité van de Moederkenskermis besteld bij de beeldhouwer van Koven en Wanne. De Moederkenskermis kwam er naar aanleiding van de oprichting van de stedelijke kraamkliniek in 1933. Martje draagt een verpleegstersuniform, Butje een net pak en een hoge hoed.

Reuzenechtpaar Vrancken (2006)

Stadsreuzen

De Stedelijke Raad voor Feestelijkheden van Lokeren heeft twee reuzen die het echtpaar Vrancken uitbeelden. De reus beeldt Pierre Jean Frans Vrancken (1756-1833) uit die in de eerste helft van de negentiende eeuw een voorname rol speelde in de Lokerse economie. Hij was gehuwd met Theresia Caroline Van den Berghe (1765-1838) (reuzin Theresia Vrancken). De twee reuzen verwijzen naar de vroegere haarsnijderijen en hoedenfabrieken in Lokeren. De familie Vrancken baatten toen een herenhoedenfabriek uit met meer dan 100 werknemers. Het reuzenechtpaar Vrancken, oorspronkelijk gebouwd in 1966, kende na jaren van verwaarlozing een wedergeboorte en hernieuwd huwelijk op 29 juni 1986. Het speciale aan Pierre en Theresia is dat ze met een begeleider op stap gaan, aangezien ze vastgemaakt zijn aan een soort bakfiets.[2]

Kovekensreuzen

Liza Kassei, Jacoba en Jacobus Van Kerckhove

De vzw Koveken beheert volgende acht reuzen:

  • Jacobus Van Kerckhove en zijn verzonnen wederhelft Jacoba zijn beide oorspronkelijk gebouwd van 1946, met een wedergeboorte in 1967. Beide zijn 3 meter groot en hun oorsprong gaat terug naar de ontstaansgeschiedenis van de Lokerse reuzen en koven.
  • Liza Kassei (2,9 meter) is de wederhelft van Maurice Kassei (1976, 2,9 meter), haar echte naam was Liza Callebaut.[3] De echte naam van reus Maurice was Maurice Styleman. De reus Maurice en Liza refereren naar gekende zeeldraaiers van de Heirbrug.
  • De reus Maurice Baeté (1988) is gebouwd om hulde te brengen aan de ere-voorzitter van het wijkcomité Koveken en bezieler van het hele Kovekensgebeuren. Hij was 50 jaar lid. Hij maakte ook een replica van de gouden snuifdoos en schonk die aan het Lokerse Stedelijk Museum. In 2015 was Francine Samson van de partij op Kovekenskermis aan de zijde van de reuzenversie van wijlen haar man Baeté.[4]
  • Bo Van Kerckhove (1993, 4,1 meter en 45 kg) en Huub (1993, 4 meter en 46 kg) werden gemaakt n.a.v. het TV-programma "De Droomfabriek".  Beide reuzen zijn in 2015 gerestaureerd, de vereniging voerde toen een herstelling van het frame en de kledij uit. Ze zijn op 6 september 2015 officieel opgenomen in de Lokerese reuzenfamilie via adoptie door Jacobus en Jacoba Van Kerckhove.[5][6]
  • Tijdens de 55e Koveken reuzenstoet op 28 september 2025 stapte reus Wilfried, een nieuwe telg in de Lokerse reuzenfamilie, voor het eerst mee. De naam Wilfried verwijst naar Wilfried Van Rostenberghe (1937-2018), de man die ruim 38 jaar voorzitter was van het comité.[7] Er is zes maanden gewerkt aan de bouw van de reus door het Reuzen Technisch Team. Ze maakten het hele frame en de kledij. Het hoofd werd ontworpen door kunstenaar Gert Peleman uit Baasrode.

Andere reuzen

Reuzin Florentina de Gruutere (1972) stelt de dochter voor van Philip de Gruutere, heer van Eksaarde, Zwavenaerde, Oeselgem, Voorde, enz. Hij was Hoofdschepene van ’t Land van Waes en overleed in 1624. Florentina was de laatste afstammeling van het geslacht de Gruutere. Zij voerde in opvolging van haar vader als dame van Exaerde het bestuur over de heerlijkheid Exaerde. In 1606 huwde ze met Philip Lanchals en ze overleed te Gent op 8 april 1632.[8] De reus Philippe Lanchals werd geboren in de jaren 1970 na het verslijten van zijn voorganger van 1958. Beide reuzen worden beheerd door het Gemeentelijk Feestcomité Eksaarde.

Lokale wijkscholen zijn sinds 1991 betrokken bij de reuzenfolklore, te beginnen met de geboorte van de piratenreus Barros. In 2001 voegde reuzin Babette in het wit gekleed, zich bij hem, evenals een horde kleinere reuzen, bedoeld voor jongere kinderen.[9][10] Wijkschool De Zonnebloem creëerde reuzin Babette, ontstaan uit de zoektocht van reus Barros (1991) naar een vrouw. Ze waren getrouwd. Barros en Babette werden na 2019 vernietigd door een asbest-vergiftiging werden door het gebouw waarin ze woonden, Ook verschillende van de kleinere reuzen zijn toen omgekomen.[9][10] Enkele jaren geleden werden de vijf overgebleven Kleine Reuzen (waaronder Triene en haar vier naamloze metgezellen) toevertrouwd aan de zorg van de school, waar ze nu permanent verblijven, hoewel ze bijna nooit naar buiten mogen.[9][10]

Reus Loeken (2025, 2,8 meter en 28 kg) heeft het geslacht X wat staat voor een niet-binaire genderidentiteit, voor mensen die zich niet identificeren met de twee traditionele geslachten. De reus is geboren vanuit het kleurrijke DNA en de visie van de GO! basisschool De Tovertuin. De ouders van de school sloegen de handen in elkaar om de reus vorm te geven. Op 26 september werd Loeken gedoopt en op 28 september 2025 is Loeken voor het eerst uitgegaan in de reuzenstoet van Koveken.[11]

Organisaties

De reuzen van Lokeren worden beheerd en gepresenteerd door de Stedelijke Raad voor Feestelijkheden van Lokeren en de vzw Koveken. Beide organisaties en hun reuzen zijn erkend als onderdeel van de reuzencultuur Vlaanderen op Inventaris Vlaanderen Immaterieel Cultureel Erfgoed.[12]

Koveken vzw is de vereniging die de jaarlijkse Kovekenskermis en bijbehorende reuzenstoet organiseert. De vereniging heeft als doel de lokale gemeenschap te verenigen en de folkloristische tradities in stand te houden. De reuzenstoet trekt elk jaar op de vierde zondag van september meer dan 50 reuzen en duizenden bezoekers aan. Tijdens de kermis worden reuzen ook gebruikt in optochten, bezoekjes aan scholen en festiviteiten doorheen de wijk. De vereniging organiseert daarnaast het maken en onderhouden van reuzen en andere poppen (kovens) die deel uitmaken van de traditie.

De andere reuzen worden beheerd door het Gemeentelijk Feestcomité Eksaarde of de vermelde wijkscholen.

Stoeten

Naast Kovekenskermis komen de reuzen jaarlijks of voor speciale gelegenheden naar buiten. Enkele voorbeelden:

  • De reuzen van Koveken lopen ook mee in Carnaval Lokeren,[13] naast de stadsreuzen die de stoet openen.
  • In 2024 was er de feestelijke opening van de vernieuwde dorpskern van Zeveneken, na een lastige periode van 2,5 jaar met ingrijpende werkzaamheden. De festiviteiten begonnen met een stoet met voorop 2 Lokerse Bellemannen en daarachter 8 reuzen, de harmonie van Lokeren, een aantal verenigingen en tot slot de burgemeesters van Lochristi en Lokeren met een aantal schepenen en gemeenteraadsleden.
  • Tijdens de vorige eeuw telde de Heirbrugwijk in Lokeren nog heel wat vervuilende industrie. Die sites zijn intussen helemaal gesloopt en de grond werd gesaneerd. In de plaats is er een nieuwe woonwijk gekomen samen met een groen publiek park, het Heirbrugpark, van 2,2 hectare aan de oevers van de Durme. De nieuwe groene oase werd ingewandeld op 27 september 2025 door de Lokerse reuzen van de Heirbrug en de leden van het Kovekenskermiscomité.[14]

Trivia

  • In september 2025 werd een nieuw Nero stripverhaal voorgesteld, genaamd ‘De Babbelkousen’ van auteurs Willy Linthout en Ann Smet. Nero bezoekt in de strip onder meer de Lokerse Heirbrugstraat, café De Molen, de Heirbrugmolen; ook allemaal verwijzingen naar de reuzen tijdens de jaarlijkse reuzenstoet.[7][15]

Zie ook

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.