Lijst van Nederlandse orgels

Hieronder enige pijporgels in Nederland die vermeldenswaardig zijn omwille van klankkleur, bouwer, dispositie, historie, locatie of architectuur.

Deze lijst is (mogelijk) incompleet. U wordt uitgenodigd op bewerken te klikken om de lijst uit te breiden.

15de en 16de eeuw

Bouwjaar	Plaats	Orgel	Bouwer	Bijzonderheden
1479	Middelburg, Koorkerk (kas); Amsterdam, Rijksmuseum (binnenwerk)	Peter Gerritszorgel	Peter Gerritsz	Oudste orgel van Nederland. Niet bespeelbaar. Gebouwd voor Nicolaïkerk in Utrecht, maar in 1886 naar Rijksmuseum verplaatst. Orgelkas sinds 1952 in Koorkerk in Middelburg. Studiekopie Van Stratenorgel (Reil, 2012) in Orgelpark (Amsterdam)
1511	Alkmaar, Grote of Sint-Laurenskerk	Koororgel	Jan van Covelens	Oudste bespeelbare orgel van Nederland.
1531	Krewerd, Mariakerk	Hoofdorgel	onbekend	Mogelijk met pijpwerk uit de 15de eeuw
ca. 1550	Hattem, Grote of Andreas-kerk	Kleine orgel	Jan Slegel I	Met pijpwerk van Jan Slegel II & III
1521? / 17de eeuw	Oosthuizen, Grote of Sint-Nicolaaskerk	Hoofdorgel	onbekend (mogelijk Peter Gerritsz of Jan van Covelens)	Bij restauratie in 2003 werd het altijd gedachte bouwjaar van 1521 in twijfel getrokken. 17e-eeuwse assemblage door Pieter Backer uit Medemblik. Bevat verschillende onderdelen uit voornamelijk 16e eeuw, mogelijk ook uit een voorganger.
ca. 1560 / 1733	Leiden, Marekerk	Hoofdorgel	Pieter de Swart / Rudolf Garrels	oorspronkelijk gebouwd voor de Pieterskerk, in 1733 overgeplaatst en uitgebreid door Garrels
1565 / ca. 1635	Leiden, Hooglandse Kerk	Hoofdorgel	Pieter de Swart / Gebroeders Van Hagerbeer

17de eeuw

Bouwjaar	Plaats	Orgel	Bouwer	Bijzonderheden
1610-1612	Hulst, Sint-Willibrordusbasiliek	Hoofdorgel	Loys Isoré	Een van de slechts twee resterende orgels van de Frans-Vlaamse orgelbouwer Loys Isoré. Veel oorspronkelijk pijpwerk uit 1610 (in het Hoofdwerk). Tweede klavier (Positif) en vrij pedaal toegevoegd door fa. Flentrop in 1970-71
1615 (ca.)	Wijk bij Duurstede, Grote of Sint-Janskerk	Hoofdorgel	Albert Kiespenning
1630 / 1655 (ca.)	Midwolde, Hervormde kerk	Hoofdorgel	Levijn Eekman / Andreas de Mare	Oorspronkelijk gebouwd als huisorgel voor de borg Nienoord
1638	's-Hertogenbosch, Sint-Janskathedraal	Hoofdorgel	Floris Hocque II, Hans Goltfuss en Germer von Hagerbeer
1639	Zutphen, Walburgiskerk	Hoofdorgel	Henrick Bader	Na vroeg-19de-eeuwse wijzigingen door Timpe en Lohman in 1976 en 1996 door Reil teruggebracht in 17de-eeuwse staat
1643	Leiden, Pieterskerk	Hoofdorgel	Gebroeders Van Hagerbeer	Bevat pijpwerk van voorgangerorgel (o.a. van Jacob van Bilsteyn rond 1445, Jan van Covelens rond 1530 en Hendrik Niehoff rond 1550). Voorgangerorgel bestond reeds in 1398. Volgens Jacob Cornelis Overvoorde was er zelfs al in 1353 een orgel, maar een bron hiervoor noemt hij niet.^[1]
1645	Alkmaar, Grote of Sint-Laurenskerk	Hoofdorgel van de	Jacobus Caltus van Hagerbeer	In 1725 opnieuw opgezet door Frans Caspar Schnitger.
1650 (ca.)	Cuijk, Sint-Martinuskerk	Hoofdorgel	Andries Severijn	Oorspronkelijk in de Benedictijnerabdij van Luik, sinds 1804 in Cuijk. Bij nieuwbouw van de kerk in 1913 herplaatst.
1650 (ca.)	Maastricht, Sint-Servaasbasiliek	Hoofdorgel	Peter Briesger(?)	Oorspronkelijk in de Dominicanenkerk. In 1806 geplaatst in Sint-Servaasbasiliek. Eerste vermelding van orgel in Sint-Servaasbasiliek dateert uit 1305 (herstel bestaand orgel).
1651	Zeerijp, Jacobuskerk	Hoofdorgel	Theodorus Faber	Grotendeels reconstructie door de fa. Blank en fa. Bernhardt Edskes. Van Faber resteren nog de windladen van hoofdwerk en pedaal, de Bourdon 16', twee Vox Humana 8' pijpen en het pedaalklavier.
1655	Amsterdam, Nieuwe Kerk	Hoofdorgel	Hans Wolff Schonat
1676 / 1742	Kampen, Bovenkerk	Hoofdorgel	Jan Slegel / A.A. Hinsz	In 1742 vernieuwd door Albertus Antoni Hinsz als zijn grootste orgel. Voorganger was mogelijk orgel van Jan van Covelens dat tussen 1520 en 1523 werd geplaatst. Oudste pijpwerk huidige orgel waarschijnlijk van Jan Morlet (1629; voorgangerorgel).
1692	Groningen, Martinikerk	Hoofdorgel	Arp Schnitger	Eerste vermelding orgel in Groningen uit 1318: "enen man op de orghel te blazen" (waarschijnlijk portatief). Oudste voorgangerorgel gebouwd rond 1450. Tweede voorgangerorgel gebouwd rond 1481 (waarschijnlijk door Johan then Damme). Huidige orgel bevat pijpwerk van tweede voorgangerorgel.
1696 / 1768 / 1809	Noordbroek, Hervormde kerk	Hoofdorgel	Arp Schnitger, verbouwd door Hinsz (1768) en Freytag (1809)

18de eeuw

Bouwjaar	Plaats	Orgel	Bouwer	Bijzonderheden
1702	Groningen, Der Aa-kerk	Hoofdorgel	Arp Schnitger	Oorspronkelijk gebouwd voor de Groninger Academiekerk, sinds 1815 in de Der Aa-kerk, meerdere voorgangerorgels bekend vanaf 1475
1721	Zwolle, Grote of Sint-Michaelskerk	Hoofdorgel	Arp Schnitger
1724 / 1738-1742	Amsterdam, Oude Kerk	Hoofdorgel	Christian Vater / Christian Müller	Aanpassingen door Christian Gottlieb Friedrich Witte in 1869; grootschalig gerestaureerd tussen 2015 en 2019 door Reil
1727	Leeuwarden, Grote of Jacobijnerkerk	Hoofdorgel	Christian Müller
1732	Maassluis	Garrelsorgel in de Groote Kerk	Rudolph Garrels
1733	Leens, Petruskerk	Hoofdorgel	Albertus Antoni Hinsz
1734	Amsterdam	Hoofdorgel van de Waalse Kerk	Christian Müller	Gebouwd met gebruik van de hoofdwerkkas, luiken en meerdere registers van de voorganger, een instrument van Nicolas Langlez uit 1680.
1736	Gouda	Orgel van de Grote of Sint-Janskerk	Jacob François Moreau	Voorgangerorgel in 1558 gebouwd door Hendrick Niehoff en in 1745 verkocht aan Sint-Joostkapel. Dit orgel werd in 1904 vervangen en de orgelkas bevindt zich sindsdien in de H.H. Cosmas en Damianuskerk van Abcoude.
1738	Haarlem	Hoofdorgel van de Grote of Sint-Bavokerk	Christian Müller
1746 / 1748-50	Leiden, Waalse kerk	Hoofdorgel	Gerard Steevens / Pieter van Assendelft (1714-1766)	Gerestaureerd door Flentrop in 1987 en 2013-2014
1748	Sittard	Barokorgel in de RK-kerk van Vrangendael	Pieter van Assendelft	Oorspronkelijk gebruikt als schuilkerkorgel; in 1769 verplaatst naar klooster Soeterbeeck in Deursen. Via Gennep (1954) in 1970 in Sittard geplaatst. Het orgel is in 2010/2011 volledig gerestaureerd door Verschueren Orgelbouw. Wordt als uniek barokorgel (gestemd op 415,3 Hz) gebruikt voor eredienst en orgelconcerten.
1756	Nijkerk	Orgel van de Grote Kerk	Matthijs van Deventer	Voorgangerorgel uit 1540.
1762	Den Haag, Lutherse kerk	Hoofdorgel	Johann Heinrich Hartmann Bätz	Voorgangerorgel uit 1648 vermoedelijk gebouwd door Schonat, het huidige orgel is in de vroege 19de eeuw nog enkele keren gewijzigd door telgen van de familie Bätz
1763 / 2003	Roermond, Caroluskapel	Hoofdorgel	Guillaume Robustelly	Oorspronkelijk gebouwd voor de hoofdkerk van Eupen, in 2005 naar Roermond verplaatst en in een bestaande orgelkas gebouwd, aangevuld met ander pijpwerk
1763	Vlaardingen, Grote Kerk	Hoofdorgel	Pieter van Peteghem	gebouwd voor de Bernardijner-abdij van Baudeloo te Gent. Dit orgel is in 1819 aangekocht.
1765	Katwijk aan den Rijn, Dorpskerk	Hoofdorgel	Pieter van Assendelft
1767	Waspik, Hervormde kerk	Hoofdorgel	Matthaeus de Crane
1772	Helmond, Sint Lambertuskerk	Hoofdorgel	Guillaume Robustelly	Oorspronkelijk gebouwd voor de Abdij van Averbode, in 1822 overgeplaatst naar een voorganger van de huidige kerk en herplaatst in de nieuwbouw (1856-1861)
1774 / 1807	Leiden, Lokhorstkerk	Hoofdorgel	Johannes Mitterreither / Lambertus van Dam
1776	Nijmegen, Grote of Sint-Stevenskerk	Hoofdorgel	Ludwig König	Beschadigd bij bombardement in 1944, grotendeels gereconstrueerd in 1968-1970 en 1974 door De Koff en Flentrop
1780	Den Haag, Abdijkerk Loosduinen	Hoofdorgel	Joachim Reichner	Hoofdwerk met 10 stemmen, in 1791 door de bouwer uitgebreid met 9 stemmen; in 1856 gerenoveerd door C.G.F. Witte (Bätz & Co); in 1975 gerestaureerd en opnieuw opgebouwd door Flentrop Orgelbouw
1781	Bolsward, Martinikerk	Hoofdorgel	Albertus Antoni Hinsz
1783	Zaltbommel, Grote of Sint-Maartenskerk	Hoofdorgel	Andries Wolfferts	Na diverse restauraties in 1982 weer in oorspronkelijke staat hersteld door S.F. Blank
1784	Naarden, Grote of Sint-Vituskerk	Kabinetorgel	Johannes Stephanus Strumphler	Oorspronkelijke locatie onbekend. In 1949 in de kerk geplaatst.
1786	Rijswijk, Oude Kerk (Rijswijk)	Hoofdorgel	Joachim Reichner	Betaald uit het legaat van Cornelia Schellinger, weduwe van raadspensionaris Pieter Steyn
1790	Leiden, Lutherse kerk	Hoofdorgel	Andries Wolfferts	Gebruikmaking van ouder pijpwerk uit de periode 1672-1780. Kerk gesloten in 2018 en verkocht aan projectontwikkelaar, toekomst kerk en orgel onzeker.
1790	Maarssen, Kruiskerk	Hoofdorgel	Abraham Meere
1795	Arnhem, Eusebiuskerk	Hoofdorgel	Johannes Stephanus Strümphler	Stond oorspronkelijk in de Hersteld Evangelisch Lutherse kerk van Amsterdam. In 1951 in de Eusebiuskerk geplaatst nadat het eerdere Wagner-orgel van 1770 in 1944 verloren ging tijdens de Slag om Arnhem

19de eeuw

Bouwjaar	Plaats	Orgel	Bouwer	Bijzonderheden
1816	Rheden, Dorpskerk	Orgel en koororgel	Abraham Meere
1831	Utrecht, Domkerk	Hoofdorgel	Johan en Jonathan Bätz	Oudste vermelding eerste voorgangerorgel uit 1342. Tweede voorgangerorgel gebouwd in 1541 door Peter Jansz. de Swart.
1839	Delft, Nieuwe Kerk	Hoofdorgel	Johan en Jonathan Bätz	Voorgangerorgel gebouwd in 1455 door Adriaan Pieterszn; was toen reeds het derde orgel van de kerk, maar mogelijk waren er destijds meer orgels in de kerk, betaald door verschillende broederschappen of gilden.
1839	Deventer, Grote of Lebuïnuskerk	Hoofdorgel	Johann Heinrich Holtgräve	Bevat onderdelen van voorgangerorgel dat in 1541 voor het eerst wordt genoemd. Gerestaureerd tussen 2015 en 2019.
1853	Wilhelminaoord	Orgel van Het Koloniekerkje	Van der Molen	gebouwd door van der Molen uit Steenwijk in 1853. In 2015 volledig gerestaureerd.
1856 / 1906	Haarlem	Josephorgel in de St. Josephkerk	Hendricus Lindsen / Gebr. Adema	In 1906 door de Gebroeders Adema opnieuw opgezet met behoud van de kas en enig pijpwerk. Is in feite een Adema-orgel.
1858	Nistelrode	M.H. van Dinter-orgel in de Sint-Lambertuskerk	Mathias Hermanus (Mathieu) van Dinter	Stond oorspronkelijk in de rooms-katholieke St. Michaëlkerk van Westerblokker. In 1977 naar de Lambertuskerk verplaatst.
1875	Haarlem	Orgel van de Philharmonie Haarlem	Aristide Cavaillé-Coll	Stond tot 1922 in het Paleis voor Volksvlijt, Amsterdam.
1877	Leiden	Orgel van de Hartebrugkerk	Michaël Maarschalkerweerd
1879	Voorburg	Marianneorgel	Bätz/Witte	Het Marianneorgel van de N.H.-kerk te Voorburg werd in 1879 in gebruik genomen. Het Bätz/Witte-orgel was een geschenk van Prinses Marianne ter vervanging van het aan grondige restauratie toe zijnde orgel van Lambertus van Dam te Leeuwarden uit 1800. Dat orgel ging in 1878 naar orgelbouwer Haspel in Rotterdam.
1882/1883	Oudkerk/Aldtsjerk (Tytjerkstrdiel), Protestantse Kerk	Hoofdorgel	fa. Bakker & Timminga, Leeuwarden
1883	Den Haag, Waalse kerk	Hoofdorgel	Aristide Cavaillé-Coll
1883	Hoorn (Noord-Holland), H.H. Cyriacus en Franciscuskerk	Hoofdorgel	M. Maarschalkerweerd	Een van de eerste orgels met open front in Nederland, door de gerende gevel is de rechterzijde van het orgel dieper dan de linkerzijde. Het front is ontworpen door A.C. Bleys. Een deel van het pijpwerk stamt uit het orgel van de voorganger.
1891	Amsterdam, Koninklijk Concertgebouw	Concertorgel	Michaël Maarschalkerweerd	Met 59 registers, 3 manualen en vrij pedaal.
1892-1893	Delft, Maria van Jessekerk	Hoofdorgel	Michaël Maarschalkerweerd	Gerestaureerd door Elbertse in 2009

20ste eeuw

Bouwjaar	Plaats	Orgel	Bouwer	Bijzonderheden	Foto
1916	Martinikerk, Doesburg	Hoofdorgel	E.F. Walcker & Cie	Oorspronkelijk gebouwd voor de Nieuwe Zuiderkerk te Rotterdam. Met 75 registers, 4 manualen en 5415 pijpen het grootste elektropneumatische orgel in Nederland.
1926	Nieuwe Badkapel, Scheveningen	Hoofdorgel	P. van Dam & zn.	Laatste orgel van de orgelbouwersfamilie Van Dam; geheel gerestaureerd door Slooff in 2021.
1956	Nicolaïkerk, Utrecht	Hoofdorgel	Marcussen & Søn	Eerste orgel in de kerk was een portatief, dat waarschijnlijk al in 1120 wordt genoemd en daarmee mogelijk het oudste kerkorgel van Nederland was. Ook Nederlands oudste nog bestaande orgel, het Gerritszorgel, komt oorspronkelijk uit deze kerk.
1969	Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk, Breda	Hoofdorgel	Flentrop	Opgebouwd uit voorgangerorgels. Eerste vermelding van orgel in de kerk in 1410. Huidige orgel gaat terug op orgel uit 1534, dat waarschijnlijk door Hendrik Niehoff werd gebouwd.
1969	Kapelkerk Drachten	Hoofdorgel	Pels & van Leeuwen	In 1969 werd het orgel nieuw gebouwd voor de Kapelkerk te Drachten	Orgel Kapelkerk Drachten
1973	Grote of Sint-Laurenskerk, Rotterdam	Hoofdorgel	Marcussen & Søn	Grootste orgel van Nederland met 85 stemmen.
1978	Oase Kerk Drachten	Hoofdorgel	J.S. Strumpler & Pels van Leeuwen	Het orgel is in 1998 in de nieuwgebouwde Oase geplaatst en is afkomstig uit de voormalige Gereformeerde Noorderkerk in Drachten.
1983	Nieuwe Kerk, Katwijk aan Zee	Hoofdorgel	Jan van den Heuvel

Externe link

Lijst van orgels in katholieke kerken van Nederland

Bronnen, noten en/of referenties

↑ J. A. F. Doove, Jan Claeszoon Caga en zijn orgelspelende nazaten in de zestiende eeuw. Jaarboekje voor geschiedenis en oudheidkunde van Leiden en omstreken noot 21 op p.170. Historische Vereniging Oud Leiden (1968). Gearchiveerd op 26 juni 2016. Geraadpleegd op 12 september 2023.

Zie de categorie Orgels in Nederland van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

[1] J. A. F. Doove, Jan Claeszoon Caga en zijn orgelspelende nazaten in de zestiende eeuw. Jaarboekje voor geschiedenis en oudheidkunde van Leiden en omstreken noot 21 op p.170. Historische Vereniging Oud Leiden (1968). Gearchiveerd op 26 juni 2016. Geraadpleegd op 12 september 2023.

[1]