Giżycko (stad)

Giżycko
Lötzen

Stad in Polen
Situering
Woiwodschap	Ermland-Mazurië
District	Powiat Giżycki
Gemeente	stadsgemeente
Coördinaten	54° 3′ NB, 21° 46′ OL
Algemeen
Oppervlakte	13,87 km²
Inwoners (2005)	29.796 (2148 inw./km²)
Overig
Postcode	11-500
Identificatiecode	28060
Website	Officiële website
Foto's
Portaal    Polen

Giżycko (Duits: Lötzen) is een stad in het Poolse woiwodschap Ermland-Mazurië, gelegen in de powiat Giżycki. De oppervlakte bedraagt 13,87 km², het inwonertal 29.796 (2005).

Het is de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente, hoewel het zelf geen deel uitmaakt van het grondgebied van de gmina.

Het is een toeristische plaats met een haven en strandjes en het heeft een camping.

Giżycko ligt in het Mazurisch Merenplateau in het noordoosten van Polen. Ten noorden van de stad bevindt zich het Mamrymeer en ten zuiden het Niegocinmeer. De meren zijn door het Kanał Łuczański, dat door de stad loopt, met elkaar verbonden.

Verder ligt Giżycko ongeveer 90 kilometer noordoostelijk van Olsztyn en 110 kilometer zuidoostelijk van het Russische Kaliningrad.

De oorspronkelijke Oudpruisische naam was Lezuns wat vermoedelijk betrekking heeft op de overgangen tussen de vele meren, eilanden en landengten in dit gebied. De Letzenburg wordt rond 1340 voor het eerst genoemd als een versterking van de Duitse Orde die hier was gebouwd in een bijzonder waterrijk gebied aan de zuidoost grens van het gebied dat zij toen onder haar controle had gebracht. Die burcht bestond toen al langer; in 1365 werd de burcht veroverd en verwoest door Polen en Litouwers, om in 1390 heropgebouwd te worden. Daarna ontstond ook een stedelijke vestiging onder de naam Neuendorff, die nauwelijks tot ontwikkeling kwam en twee eeuwen later, in 1657, door de Tataren werd platgebrand. Inmiddels werd dit stadje Leczen of Lessen genoemd. De meerderheid van haar inwoners kwam om bij een pestepidemie in 1709. Het inwonertal, dat eeuwenlang nauwelijks boven de duizend uitkwam, groeide door de vestiging van lutherse vluchtelingen uit Salzkammergut. De geografische ligging bracht de legering van een garnizoen en de bouw van een vesting met zich mee en ook de bouw van wegen en kanalen als strategische verkeersverbindingen tussen Mazoerië en overig Oost-Pruisen. Lötzen werd in 1818 de hoofdstad van een gelijknamige landkreis en dat bracht de vestiging van publieke diensten met zich mee. In 1868 werd de stad aangesloten op het spoor van de Ostpreußische Südbahn.

De stad telde voor de Eerste Wereldoorlog 6.000 inwoners. Bij een Russische inval in augustus 1914 werd de stad niet bezet, maar bombardementen richtten wel veel schade aan.

Omdat de stad en haar omgeving tot Mazoerië werden gerekend, werd de bevolking in 1920 geraadpleegd bij het referendum in Oost-Pruisen over de toekomst van het gebied. De bevolking evenwel keerde zich daarbij tegen de aanspraak van Polen op Mazoerië. De stad verdubbelde daarna haar bevolking tot de Tweede Wereldoorlog met 14.000 inwoners in 1939.

In januari 1945 werd de stad ingenomen door het Sovjet-leger en de bevolking, voor zover niet gevlucht, werd verdreven. Nieuwe Poolse autoriteiten kozen niet voor de oude Mazoerische benaming ‘Lec’, maar voor een nieuwe naam: ‘Giżycko’ om de lutherse predikant Gustav Gisevius te eren, die in de 19de eeuw de taal van de Mazoeren in het onderwijs een plaats wilde laten behouden. Dat streven werd door de Pruisische regering echter tegengewerkt en kon niet voorkomen dat dit gebied in het proces van germanisering zijn taal verloor. De Duitser geworden Mazoeriërs moesten in 1945 verdwijnen en een nieuwe Poolse en Oekraïense bevolking vestigde zich in wat nu Giżycko heette. Mede door annexatie van dorpen en bevolkingsconcentratie groeide de stad uit tot 30.000 inwoners in 1990.

• Adolph Friedrich Kleinert (1802–1834), hoogleraar oriëntaalse talen in Dorpat (Tartu)
• Wilhelm Stobbe (1821–1894), afgevaardigde in het Pruisische parlement
• Wojciech Kętrzyński (1838–1918), geboren als Adalbert von Winkler, engageerde zich met het Poolse nationalisme en emigreerde naar Lemberg (Lviv), inventariseerde als wetenschapper de Mazoerische volkscultuur; de naburige stad Rastenburg werd in 1946 te zijner ere omgedoopt tot Kętrzyń
• Paul Davidson (1867–1927), een van de eerste fimproducenten in Duitsland
• Lothar Gall (* 1936), hoogleraar Europese geschiedenis in Giessen, Berlijn, Oxford en Frankfurt
• Christian Schwokowski (* 1941), hoogleraar chirurgie in Leipzig en Halle
• Bohdan Danylo (* 1971), Grieks-katholieke bisschop met een diocees in de Verenigde Staten
• Kristof Konrad (* 1975), acteur
• Marcin Budziński (* 1990), voetballer

• Stadsplattegrond

Zie de categorie Giżycko van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.