Kritiek op de democratie
Sinds democratie ontstond in de klassieke oudheid, is er kritiek op de democratie.[1] In een democratie wordt een zekere mate van kritiek en zelfs protest beschouwd als belangrijk. Kritiek uiten is deel van de vrijheden die worden gegarandeerd en van het democratische debat.[2][3]
Sommige kritiek komt voort uit de vergelijking met andere politieke organisatievormen. Die andere organisatievormen kunnen verschillende richtingen uitgaan:
- Meer autoritaire politieke organisatievormen (autocratie), met een kleinere groep leiders die daadkrachtig overkomt.[4]
- Meer democratische politieke organisatievormen, met minder machtsconcentratie.[5]
Kritiek: burgers zijn niet geschikt om macht te krijgen
Deze kritiek gaat erover dat bij een democratie alle burgers macht hebben, ook burgers die niet bekwaam zijn. Zo zijn sommige kiezers slecht geïnformeerd over politiek en beleid, of niet geïnteresseerd. Dit zou leiden tot slechte bestuurders en slecht bestuur. De Griekse filosoof Plato was onder meer om deze reden tegenstander van democratie. Hij pleitte voor een heerschappij van de "meest geschikten".[6][7]
Verder bouwend op deze kritiek wordt soms voorgesteld om bepaalde testen op te leggen. Slechts gekwalificeerde burgers mogen dan een stem uitbrengen of zich kandidaat stellen.[8] Zulke testen benadelen echter bepaalde groepen, bijvoorbeeld kortgeschoolden of laaggeletterden. Daarnaast kan het misbruikt worden door machthebbers om de stem af te nemen van kiezers met een voor hen ongewenst profiel.[9][10][11]
Een andere formulering van deze kritiek, is dat het in een democratie van belang is om burgers op te leiden en te informeren over democratie, politiek en beleid.[12] Zo heeft over de eeuwen heen de ontwikkeling van communicatiemiddelen een rol gespeeld in de democratisering.[13]
Kritiek op het toekennen van de macht aan een meerderheid (meerderheidsdenken)
Deze kritiek gaat erover dat in een democratie een meerderheid beslissingen kan nemen die nadelig zijn voor andere groepen. In verregaande gevallen spreekt men over tirannie van de meerderheid.[14] Om dit te voorkomen, staan in de grondwet vaak belangrijke vrijheden en beschermingen, die slechts kunnen gewijzigd worden met een bijzondere meerderheid.[15]
Onder meer groepen die slecht vertegenwoordigd zijn in een democratie, kunnen nadeel ondervinden van meerderheidsdenken.[16]
De politieke strijd tussen verschillende groepen kan leiden tot spanning en polarisatie in de samenleving.[17]
Kritiek: de machthebbers in de democratie vormen een elite
In een democratie ligt de macht in theorie bij het volk, dat gelijkwaardig is. Toch werd bij de oprichting van veel democratieën, na debat, beslist om een bepaalde elite te behouden. Deze elite wordt gevormd door onder meer verkozenen, partijleiders, hoge magistraten en hoge ambtenaren. Ze bestaat vooral uit mensen uit hogere sociale kringen en met specifieke opleidingen, en geniet een bepaalde status en voordelen. Een argument dat soms wordt gebruikt ter verdediging van deze aanpak, is dat op die manier meer gewone burgers hun toestemming kunnen geven aan het bestuur, bijvoorbeeld via verkiezingen, dan bijvoorbeeld wanneer bestuurders door loting bepaald worden. Bij loting is er geen manier voor gewone burgers om hun goedkeuring of afkeuring te uiten over de manier waarop de macht is georganiseerd.[18]
Toch kent het principe van het loten van bestuurders ook voorstanders, zoals auteur David Van Reybrouck, die erop wijzen dat het veel van de tekortkomingen van representatieve democratieën verhelpt.[19] Ook vormen van directe democratie worden soms voorgesteld om de macht van de politieke elite te verminderen. Politicoloog Robert Dahl stelde voor om in gevorderde democratieën groepen in te schakelen van bijvoorbeeld duizend gelote burgers, om prioriteiten te stellen of om specifieke grote problemen aan te pakken. Hij noemde deze groepen "minipopuli", die hij zag als een aanvulling op, eerder dan een vervanging van, wetgevende organen.[20]
- ↑ (en) Ober, Josiah (1/7/2009). Democratic Athens as an Experimental System: History and the Project of Political Theory. Princeton/Stanford Working Papers in Classics Paper No. 110512 2009
- ↑ (en) Mill, John Stuart (1859). On Liberty.
- ↑ (en) Ekiert, Grzegorz (1/12/2023). Democracy and Authoritarianism in the 21st Century: A sketch. Ash Center Policy Briefs 2023
- ↑ (en) Kalu, N. Kalu (1/1/2023). A Functional Theory of Government, Law, and Institutions, p. 161.
- ↑ (en) Habermas, Jürgen (2011). Key Concepts. Acumen Publishing, p. 140-155. ISBN 9788131604779.
- ↑ (en) The Gallerist, PLATO | Criticism of democracy (23 januari 2023). Geraadpleegd op 18 februari 2025.
- ↑ (en) Dahl, Robert A. (24 juli 1991). Democracy and Its Critics. Yale University Press. ISBN 9780300049381.
- ↑ (en) Brennan, Jason (2016). Against Democracy: New Preface. Princeton University Press 2016. DOI:https://doi.org/10.2307/j.ctvc77mcz.
- ↑ (en) Voting Then & Now. The Rise and Fall of Jim Crow. Educational Broadcasting Corporation. Geraadpleegd op 18 februari 2025.
- ↑ (en) Swaby, Aliyya, The Fight Against an Age-Old Effort to Block Americans From Voting. ProPublica (12 september 2022). Geraadpleegd op 18 februari 2025.
- ↑ (en) Serena, Katie, How Literacy Tests Were Used To Stop Black Americans From Voting. All That's Interesting (22 december 2023). Geraadpleegd op 18 februari 2025.
- ↑ (en) Glaeser, Edward L. (31 mei 2007). Why does democracy need education?. J Econ Growth 2007. DOI:10.1007/s10887-007-9015-1.
- ↑ (en) Livingstone, Sonia (6 maart 2013). The mass media, democracy and the public sphere. London School of Economics. ISBN 9780415077378.
- ↑ Levitsky, Steven, Ziblatt, Daniel (2025). When Should the Majority Rule?. Journal of Democracy 36 (1): 5–20. ISSN: 1086-3214.
- ↑ (en) Dworkin, Ronald (1977). Taking Rights Seriously. The University of Chicago Press.
- ↑ (en) Conversi, Daniele (20 december 2011). Majoritarian democracy and globalization versus ethnic diversity?. Democratization 2011. DOI:https://doi.org/10.1080/13510347.2011.626947.
- ↑ (en) Martin-Gutierrez, Samuel (21 maart 2022). Multipolar social systems: Measuring polarization beyond dichotomous contexts. Chaos, Solitons & Fractals 2022. DOI:https://doi.org/10.1016/j.chaos.2023.113244.
- ↑ (en) Manin, Bernard (1 januari 1997). The Principles of Representative Government. Cambridge University Press, p. 94 - 131.
- ↑ Van Reybroeck, David (3 oktober 2016). Tegen verkiezingen. De Bezige Bij. ISBN 9789023443551.
- ↑ (en) Dahl, Robert A. (1989). Democracy and its Critics, p. 340.