Kiefhoek

De Kiefhoek is een historische woonwijk in het stadsdeel Feijenoord in Rotterdam-Zuid. Kiefhoek is onderdeel van de wijk Bloemhof.

De Kiefhoek is ontworpen door architect J.J.P. Oud en gebouwd tussen 1928 en 1930.^[3] Dit rustige en niet bijzonder opvallende wijkje is vanwege de ontstaansgeschiedenis wereldwijd bekend bij architecten en stedenbouwkundigen; het werd in 1999 door de Union internationale des architectes op een lijst van de 1000 belangrijkste gebouwen van de twintigste eeuw gezet.

De Kiefhoek was net als het Witte Dorp in Rotterdam-West een project om de werkende klasse te verheffen en die betere leefomstandigheden te bieden.^[4] Volgens Rotterdam Woont werd er aanvankelijk gerekend op ongeveer 300 woningen.^[5]

Het ontwerp is van architect J.J.P. Oud in opdracht van het gemeentelijk woningbedrijf. De woningen hadden een woonoppervlak van circa 61 m² per stuk.^[3] De bouw heeft plaatsgevonden tussen 1928 en 1930.

De Kiefhoek is gebouwd in de rationele, modernistische stijl van het Nieuwe Bouwen, maar met sterke ontwerpprincipes van herhaling, symmetrie en minimalisme — aspecten die later gekoppeld worden aan het begrip “poëtisch functionalisme”.^[6] Oud streefde ernaar om de bewoners zo veel mogelijk leefruimte te bieden in betaalbare, dus kleine woningen. De gevels zijn wit gepleisterd en de binnenruimtes zijn efficiënt ingedeeld, met ingebouwde kasten, kapstokken, en andere functionele meubelstukken.^[7]

Al snel gaf het witte pleisterwerk problemen. Al een jaar na oplevering waren er duidelijk scheuren te zien en zagen de gevels grauw. De zware industrie die in die tijd nog dichter bij de stad gelegen was, droeg hier ook aan bij.^[1] In de jaren 80 traden funderingsproblemen op: de oorspronkelijke constructie stond op een betonnen plaat op staal, zonder palen, wat verzakking veroorzaakte.^[6]

Van 1990 tot 1995 vond een ingrijpende reconstructie plaats onder leiding van van architect Wytze Patijn, de toenmalige rijksbouwmeester, samen met Katrien Overmeir en Jaap van Kampen.^[8] Voor een deel zijn woningen samengevoegd, een deel kreeg een uitbouw naar achteren waarin zich de keuken bevindt en een deel van de woningen is min of meer gelijk gebleven.^[9] Na de reconstructie bleven er ongeveer 190 woningen over van de oorspronkelijke circa 290.^[10]

Volgens kenners is de sfeer van het oorspronkelijke ontwerp van J.J.P. Oud tamelijk goed bewaard gebleven, in elk geval beter dan in het Witte Dorp. Op het Hendrik Idoplein 2 is een museumwoning ingericht.

Een aantal gebouwen in de Kiefhoek heeft de status van rijksmonument:

• De waterstokerij (Nederhovenstraat 21), ontworpen door Oud, gebouwd tussen 1928–1930.^[11]
• Een werk- of bergplaats (Hendrik Idoplein 16) met originele dubbele deuren en bovenlicht. ^[12]
• Een woonhuis (Heer Arnoldstraat 65) met afgeronde hoeken en stalen winkelpui.^[13]

De Kiefhoek is opgenomen in de lijst van 1.000 belangrijkste twintigste-eeuwse gebouwen door de Union Internationale des Architectes (UIA).^[3] De wijk is ook onderdeel van rondleidingen door Rotterdam, onder meer via UrbanGuides, waarbij de museumwoning aan het Hendrik Idoplein) wordt bezocht.^[7]

De museumwoning zelf kan bezocht worden als voorbeeld van hoe arbeiderswoningen in de jaren ’30 waren ingericht.^[14]

De Kiefhoek wordt nog steeds bewoond.^[5] De woningen behouden grotendeels hun oorspronkelijke karakter, hoewel de renovatie de fundering en de woonkwaliteit aanzienlijk heeft verbeterd.^[6]

• Lijst van rijksmonumenten in Rotterdam Centrum

• Archiefmateriaal over Kiefhoek. NAi. ^{[dode link]}
• Over reconstructie/restauratie 1988-1995. Math Architects (24 januari 2018). Gearchiveerd op 24 januari 2018. Geraadpleegd op 24 januari 2018. “Over reconstructie/restauratie 1988-1995 op de website van Math Architecten, met link naar pdf”

Zie de categorie Kiefhoek van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.