Kerkelijk jaar

Het kerkelijk of liturgisch jaar van de katholieke kerken is een periode die niet gelijk loopt met het kalenderjaar. In een kerkelijk jaar zijn er twee kringen rond de grote feestdagen van Kerstmis en Pasen. Het kerkelijk jaar start met de kerstkring. Deze vangt aan met de eerste zondag van de advent (eigenlijk met het avondgebed voorafgaand aan deze zondag) en gaat over naar Kerstmis tot aan het feest van het Doopsel van Jezus. De periode tussen de kerstkring en de paaskring wordt de kleine groene tijd door het jaar genoemd. De paaskring vangt, naargelang de gebruikte liturgische kalender, aan met septuagesima (de negende zondag voor Pasen) of Aswoensdag. Deze kring eindigt 49 dagen na Pasen met Pinksteren. De zondag daarop volgt Trinitatis (Drievuldigheidsfeest) met daarna de 27 zondagen na Trinitatis. Deze periode staat bekend als de grote groene tijd door het jaar en wordt ook nog onderverdeeld in de zomerkring (Trinitatis en 12 zondagen erna) en de herfstkring (van de 13e tot en met de 27e en laatste zondag na Trinitatis). Daarmee is de kring van het kerkelijk jaar gesloten.

Het kerkelijk jaar werd ook door de Lutherse kerk gehandhaafd. Zodoende komt dit sinds de fusie met de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland nog terug in sommige gemeenten van de Protestantse Kerk in Nederland. Het overzicht hieronder gebruikt echter de katholieke benamingen.

De indeling van het kerkelijk jaar

De kerstkring

De kerstkring is de eerste periode van het kerkelijk jaar. Deze gaat van de eerste zondag van de Advent tot aan het feest van het Doopsel van Jezus.

De advent

De advent begint op de eerste zondag (Levavi) na 26 november. Dit is ook de zondag die het dichtst bij het feest van de Heilige Andreas (30 november) valt. Deze zondag valt in de periode van 27 november tot en met 3 december.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
zo 30 nov 2025 zo 29 nov 2026 De eerste zondag (Levavi) paars
zo 7 dec 2025 zo 6 dec 2026 De tweede zondag (Populus Sion) paars
zo 14 dec 2025 zo 13 dec 2026 De derde (zondag Gaudete) roze
zo 21 dec 2025 zo 20 dec 2026 De vierde zondag (Rorate) paars

Het volgende hoogfeest vindt plaats in de adventsperiode.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
ma 8 dec 2025 di 8 dec 2026 Onbevlekte Ontvangenis van Maria wit

Van 17 december tot 24 december wordt de jaarlijkse kerstnoveen gehouden. Er worden in die dagen geen heiligen herdacht en het dragen van gewaden in de paarse kleur is verplicht voorgeschreven.

De kersttijd

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
do 25 dec 2025 vr 25 dec 2026 Kerstmis: Hoogfeest van de geboorte van Jezus wit
zo 28 dec 2025 ma 28 dec 2026 Onschuldige Kinderen, martelaren rood
zo 28 dec 2025 zo 27 dec 2026 Heilige Familie
zondag vóór de octaafdag van Kerstmis, 30 december als Kerstmis op een zondag valt
wit
do 1 jan 2026 vr 1 jan 2027 Hoogfeest van Maria Moeder van God (octaafdag van Kerstmis) wit
zo 4 jan 2026 zo 3 jan 2027 Openbaring van de Heer of Driekoningen
6 januari, maar wordt in de liturgie gevierd op de zondag na 1 januari
wit
zo 11 jan 2026 zo 10 jan 2027 Doopsel van Jezus (1e zondag na 6 januari).
Als de Openbaring des Heren valt op 7 of 8 januari wordt het Doopsel van Jezus gevierd op de maandag 8 of 9 januari.
De maandag na dit doopfeest staat ook bekend als Verloren maandag.
wit

De volgende feesten vinden plaats in de kersttijd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
vr 26 dec 2025 za 26 dec 2026 Heilige Stefanus, eerste martelaar rood
za 27 dec 2025 zo 27 dec 2026 Heilige Johannes, apostel en evangelist wit

Kleine groene tijd door het jaar

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
zo 25 jan 2026 ma 25 jan 2027 Bekering van de Heilige Paulus wit
ma 2 feb 2026 di 2 feb 2027 Opdracht van de Heer in de tempel (Maria Lichtmis) wit

In die periode kan het feest van Maria Lichtmis op een zondag vallen. Dan heeft dit feest voorrang op de gewone zondagsliturgie. Het feest sluit de vele kerstfeesten af maar is al een verwijzing naar Pasen.

Het volgende feest vindt plaats in de kleine groene tijd door het jaar of in de veertigdagentijd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
zo 22 feb 2026 ma 22 feb 2027 Cathedra van de Heilige Apostel Petrus wit

De paaskring

In de liturgische kalender die gebruikt wordt bij de gewone vorm van de Romeinse ritus begint de paaskring met Aswoensdag en eindigt met het hoogfeest van Pinksteren. In de kalender die gebruikt wordt bij de buitengewone vorm vangt deze kring aan met septuagesima (de negende zondag voor Pasen) en eindigt vóór de eerste zondag van de advent.

Veertigdagentijd

Deze periode start op Aswoensdag, eindigt met het Alleluia in de paasnacht en staat voor de vastentijd. De vroegere benaming van de 5de zondag was Passiezondag. De zesde zondag in de Veertigdagentijd heet nu Palmzondag-Passie van de Heer, en luidt tevens de Goede Week in.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
wo 18 feb 2026wo 10 feb 2027Aswoensdag: (Miseréris ómnium) paars
zo 22 feb 2026zo 14 feb 2027De eerste zondag: (Invocabit me) paars
zo 1 mrt 2026zo 21 feb 2027De tweede zondag: (Reminiscere) paars
zo 8 mrt 2026zo 28 feb 2027De derde zondag: (Oculi) paars
zo 15 mrt 2026zo 7 mrt 2027De vierde zondag, Halfvasten: (Laetare) roze
zo 22 mrt 2026zo 14 mrt 2027De vijfde zondag, Passiezondag: (Júdica) paars
zo 29 mrt 2026zo 21 mrt 2027De zesde zondag, Palmzondag: (Púeri Hebreaórum) rood
do 2 apr 2026do 25 mrt 2027Witte Donderdag: (Nos autem) wit
vr 3 apr 2026vr 26 mrt 2027Goede Vrijdag rood
za 4 apr 2026za 27 mrt 2027Stille Zaterdag: (Sabbatum Sanctum) wit

Het volgende hoogfeest vindt plaats in de veertigdagentijd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
do 19 mrt 2026 vr 19 mrt 2027 Hoogfeest van de Heilige Jozef wit

Het volgende hoogfeest vindt plaats in de veertigdagentijd of in de paastijd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
wo 25 mrt 2026 ma 5 apr 2027 Aankondiging van de Heer wit

Paastijd

De Paastijd is de tijd die loopt vanaf de vooravond van Pasen (paasavond en -nacht) tot en met Pinksteren (49 dagen na Pasen).

De eerste acht dagen van Pasen vormen het paasoctaaf, waarbij elke dag hierin wordt gevierd als een Hoogfeest van de Heer, en er dus het Gloria en Credo wordt gezongen. De zondag waarmee het octaaf eindigt, wordt Beloken Pasen of Zondag van de Goddelijke Barmhartigheid genoemd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
zo 5 apr 2026zo 28 mrt 2027Paaszondag (Resurréxi) wit
zo 12 apr 2026zo 4 apr 2027Beloken Pasen (Quasi modo geniti) Feest van de Goddelijke Barmhartigheid wit
zo 19 apr 2026zo 11 apr 2027De derde paaszondag (Misericordia Domini) wit
zo 26 apr 2026zo 18 apr 2027De vierde paaszondag (Jubiláte Deo) wit
zo 3 mei 2026zo 25 apr 2027De vijfde paaszondag (Cantáte Dómino) wit
zo 10 mei 2026zo 2 mei 2027De zesde paaszondag (Vocem jucundidátis. Rogate) wit
do 14 mei 2026do 6 mei 2027Hemelvaart van de Heer (Viri Galilaei) wit
zo 17 mei 2026zo 9 mei 2027De zevende paaszondag (Exaudi, Dómine) wit
zo 24 mei 2026zo 16 mei 2027Pinksteren (Spiritus Dómini) rood

Tussen Hemelvaart en Pinksteren wordt de jaarlijkse Pinksternoveen gehouden.

De volgende feesten vinden plaats in de paastijd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
za 25 apr 2026 zo 25 apr 2027 Heilige Marcus, evangelist rood
wo 29 apr 2026 do 29 apr 2027 Heilige Catharina van Siena wit
zo 3 mei 2026 ma 3 mei 2027 Heilige Filippus en Jakobus, apostelen rood

De volgende feesten vinden plaats in de paastijd of in de grote groene tijd door het jaar.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
do 14 mei 2026 vr 14 mei 2027 Heilige Mattias, apostel rood
zo 31 mei 2026 ma 31 mei 2027 Maria-Bezoek wit

Grote groene tijd door het jaar

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
do 28 mei 2026do 20 mei 2027Onze Heer Jezus Christus, Eeuwige Hogepriester (donderdag na Pinksteren) wit
zo 31 mei 2026zo 23 mei 2027Feest van de Heilige Drie-eenheid (zondag na Pinksteren) wit
zo 7 jun 2026zo 30 mei 2027Sacramentsdag (tweede zondag na Pinksteren) wit
vr 12 jun 2026vr 4 jun 2027Hoogfeest van het Heilig Hart (derde vrijdag na Pinksteren) wit
zo 14 jun 2026 ma 14 jun 2027 Heilige Lidwina - in de Nederlandse kerkprovincie wit
wo 24 jun 2026 do 24 jun 2027 Sint Jan (Geboorte van Johannes de Doper) wit
ma 29 jun 2026 di 29 jun 2027 Hoogfeest van de Heilige Petrus en Paulus rood
vr 3 jul 2026 za 3 jul 2027 Heilige Thomas, apostel rood
do 9 jul 2026 vr 9 jul 2027 Martelaren van Gorcum - in de Nederlandse kerkprovincie rood
za 11 jul 2026 zo 11 jul 2027 Heilige Benedictus wit
wo 22 jul 2026 do 22 jul 2027 Heilige Maria Magdalena wit
do 23 jul 2026 vr 23 jul 2027 Heilige Birgitta van Zweden wit
za 25 jul 2026 zo 25 jul 2027 Heilige Jacobus, apostel rood
do 6 aug 2026 vr 6 aug 2027 Gedaanteverandering van de Heer wit
zo 9 aug 2026 ma 9 aug 2027 Heilige Teresia Benedicta van het Kruis, martelaar rood
ma 10 aug 2026 di 10 aug 2027 Heilige Laurentius, martelaar rood
za 15 aug 2026 zo 15 aug 2027 Maria-Tenhemelopneming wit
ma 24 aug 2026 di 24 aug 2027 Heilige Bartholomeüs, apostel rood
di 8 sep 2026 wo 8 sep 2027 Maria-Geboorte wit
ma 14 sep 2026 di 14 sep 2027 Kruisverheffing rood
ma 21 sep 2026 di 21 sep 2027 Heilige Matteüs, apostel en evangelist rood
di 29 sep 2026 wo 29 sep 2027 Heilige Michaël, Gabriël en Rafaël, aartsengelen wit
zo 18 okt 2026 ma 18 okt 2027 Heilige Lucas, evangelist rood
wo 28 okt 2026 do 28 okt 2027 Heilige Simon en Judas, apostelen rood
vr 6 nov 2026 za 6 nov 2027 Alle heilige verkondigers van het geloof in onze streken - in de Nederlandse kerkprovincie wit
ma 9 nov 2026 di 9 nov 2027 Sint-Jan van Lateranen, feest van de wijding van de basiliek wit
zo 1 nov 2026 ma 1 nov 2027 Allerheiligen wit
ma 2 nov 2026 di 2 nov 2027 Allerzielen paars
za 7 nov 2026 zo 7 nov 2027 Heilige Willibrordus wit
zo 22 nov 2026 zo 21 nov 2027 Christus Koning (laatste zondag van het kerkelijk jaar) wit

Het volgende feest vindt plaats in de grote groene tijd of in de adventstijd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
ma 30 nov 2026 di 30 nov 2027 Heilige Andreas, apostel rood

De kleuren van het kerkelijk jaar

Tijdens het kerkelijk jaar worden verschillende liturgische kleuren gebruikt. Iedere kleur, o.a. voor het kazuifel (zie aldaar) heeft zijn eigen periode in het kerkelijk jaar en zijn eigen betekenis.

Roze

Paars

  • Paars is de kleur van boete en soberheid.
  • Periode: Het wordt gedragen in de advent de tijd vóór Kerstmis en de Veertigdagentijd de tijd vóór Pasen en bij de diensten van de uitvaart en op Allerzielen. Alleen bij de uitvaart van kinderen die hun zevende levensjaar nog niet bereikt hebben ('engelenmis'), wordt een wit kazuifel gebruikt. Men draagt ook een paars kazuifel bij de Kruisdagen (de drie dagen vóór OLH Hemelvaart) en de Quatertemperdagen.

Wit

  • Wit staat voor zuiverheid en geluk.
  • Periode: Wit is de kleur die men draagt op de dagen van de kersttijd (vanaf het hoogfeest van Kerstmis, 25 december, tot en met het feest van het Doopsel van de Heer, de zondag na 6 januari). Het wordt gedragen in de gehele paastijd, op Hemelvaartsdag, en op de feesten van de Heer die niet in verband staan met Zijn lijden. Verder ook op de feesten van Maria, op het hoogfeest van de geboorte van de heilige Johannes de Doper (24 juni), evenals op de feestdag van de heiligen die geen martelaar zijn, zoals op 27 december, de feestdag van de heilige Johannes, apostel en evangelist en op Trinitatis (de zondag na Pinksteren). Het wordt ook gedragen bij de uitvaart van kleine kinderen.

Groen

  • Symbool voor verwachting en hoop.
  • Periode: Het wordt gedragen in de kleine en de grote groene tijd door het jaar, op de zondagen en weekdagen buiten de kerst- en paastijd, advent en veertigdagentijd waar geen verplichte gedachtenis van een heilige of feest wordt gevierd.

Rood

  • Symbool van de liefde en van de Heilige Geest.
  • Periode: Pinksteren, in vieringen van de apostelen en evangelisten en martelaren.
  • Bij de viering van het Vormsel.
  • Op het feest van Kruisverheffing (14 september).
  • Op Palmzondag en Goede Vrijdag en in de votiefmis van het lijden van Christus.
  • Bij de begrafenis van de paus of van kardinalen wordt ook rood gedragen.

Rang van de dagen in het liturgisch jaar

Eerste rang

  1. Dagen van het Paastriduüm, het lijden, sterven en verrijzen van de Heer. Het Paastriduüm begint op de avond van Witte Donderdag en gaat door tot en met de avond van Paaszondag.
  2. Hoogfeesten De geboorte van de Heer, Epifanie van de Heer, Hemelvaart van de Heer en Pinksteren
    Zondagen van de advent, Veertigdagentijd en de paastijd en de tweede zondag van Kerstmis
    Aswoensdag
    Weekdagen van de goede week van maandag tot en met donderdag tot de avond.
    Dagen in het octaaf van Pasen.
  3. Hoogfeesten van de Heer, de Heilige maagd Maria en alle Heiligen die in de generale kalender staan.
    Allerzielen.
  4. Alle hoogfeesten uit een land waarmee een heilige wordt herdacht van een bisdom, parochie of instantie of de wijding van een kerk.

Tweede rang

  • Feesten van de Heer in de generale kalender.
    1. Andere zondagen in de kersttijd[2] en alle zondagen in de Veertigdagentijd.
    2. Feesten van de Heilige maagd Maria en anderen Heiligen in de generale kalender.
    3. Feesten uit een land waarmee een Heilige wordt herdacht van een bisdom, parochie of instantie of de wijding van een kerk.
    4. Weekdagen van de advent van 17 december tot en met 24 december en de weekdagen in het octaaf van Kerstmis.[2] Weekdagen in de Veertigdagentijd.
    5. De gewone zondagen in de Tijd door het jaar.

    Derde rang

  • Verplichte gedachtenissen in de generale kalender.
    1. Verplichte gedachtenissen uit een land waarmee een Heilige wordt herdacht van een bisdom, parochie of instantie of de wijding van een kerk.
    2. Vrije gedachtenissen. In de Veertigdagentijd worden de verplichte gedachtenissen vrije gedachtenissen.
    3. Weekdagen in de advent tot en met 16 december.
    4. Weekdagen in de Kersttijd van 2 januari tot en met de zaterdag na 6 januari.
    5. Weekdagen in de paastijd: van de maandag na het Paasoctaaf tot en met de zaterdag voor Pinksteren.
    6. Weekdagen in de Tijd door het jaar.

    Speciale zondagen in protestantse kring

    In de loop van de tijd zijn er in protestantse kringen óók speciale zon- en feestdagen opgekomen. Denk bijvoorbeeld aan:

    Zie ook