Patriarch

De term patriarch (Grieks: πατήρ, pater, "vader"; Latijn: pater, "vader" en ἄρχων archon, "leider" of "heerser") wordt zowel in het jodendom als het christendom gebruikt ter aanduiding van een geestelijke leider of een geestelijke vader. In het oosters christendom, maar ook in de Latijnse Kerk, worden bepaalde kerkleiders "patriarch" genoemd.

De term patriarch gebruikt men ook voor een oude wijze man. De vrouwelijke tegenhanger kan dan een matriarch zijn.

Patriarchen in het Oude Testament

In het jodendom is een patriarch een aartsvader. Abraham, Isaak en Jakob zijn de aartsvaders.

Patriarchen in het christendom

In het kerkelijk recht van het christendom is een patriarch een (aarts)bisschop met volmachten over een groot kerkelijk gebied, het patriarchaat.

De bisschoppen van Alexandrië (Egypte), Antiochië (Syrië) en Rome (het Westen) werden vanouds als patriarchen erkend. Dit hing samen met de apostolische oorsprong van hun bisschopszetels.

Later kregen de bisdommen van Constantinopel (in 381), als toenmalig machtscentrum van het Oost-Romeinse Rijk, en van Jeruzalem (in 451), als de stad waar Christus gekruisigd, gestorven en herrezen was, eveneens de benaming van patriarchaat.

In de oosterse kerken wordt de titel van patriarch gebruikt voor diegene die aan het hoofd van een patriarchaat staat.

Het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel bezit sinds het Groot Schisma van 1054 een bijzonder statuut. Na de verovering van Constantinopel door de Turken in 1453 brokkelden het gezag én het jurisdictiegebied van de patriarch van Constantinopel steeds meer af, al is hij tot op heden de "primus inter pares" (de eerste tussen gelijken) binnen de orthodoxie. Zie ook: Lijst van patriarchen van Constantinopel

In de Rooms-Katholieke Kerk is de titel in gebruik als eretitel voor de aartsbisschoppen van Venetië, Lissabon en Goa. De patriarchen van Lissabon droegen en gebruikten in hun wapenschild tot voor kort een tiara.

De oosters-katholieke kerken of geünieerde Kerken hebben hun patriarchaatstitel na de unie met Rome behouden. Daarom staan patriarchen aan het hoofd van de Koptisch-Katholieke Kerk, de Melkitische Grieks-Katholieke Kerk, de Syrisch-Katholieke Kerk, de Maronitische Kerk, de Chaldeeuws-Katholieke Kerk en de Armeens-Katholieke Kerk.

Oosterse Patriarchen gebruiken in de liturgie een bijzondere Patriarchale staf. Deze staf zien we ook terug in de heraldische wapens van de patriarchen.

Patriarchen van de Nestoriaanse kerken

PatriarchaatLandKerkPatriarchRang
BabylonVlag van Irak IrakAssyrische Kerk van het OostenMar Awa IIIkatholikos-patriarch
BagdadVlag van Irak IrakOude Kerk van het OostenMar Gewargis III Younankatholikos-patriarch

Patriarchen van de oriëntaals-orthodoxe kerken

PatriarchaatLandKerkPatriarchRang
AlexandriëVlag van Egypte EgypteKoptisch-Orthodoxe KerkTheodorus IIpaus-patriarch
AntiochiëVlag van Syrië SyriëSyrisch-Orthodoxe KerkIgnatius Aphrem II Karimpatriarch
Vlag van India IndiaMalankara Jacobitisch-Syrisch-Christelijke Kerkvacantkatholikos
Armenië
(Edzjmiatsin)		Vlag van Armenië ArmeniëArmeens-Apostolische KerkKarekin IIkatholikos-patriarch
Armenië
(Antelias)		Vlag van Libanon LibanonArmeens-Apostolische KerkAram Ikatholikos-patriarch
Armenië
(Constantinopel)		Vlag van Turkije TurkijeArmeens-Apostolische KerkSahag II Mashalianpatriarch
Armenië
(Jeruzalem)		Vlag van Israël Israël/
Vlag van Palestina Palestina		Armeens-Apostolische KerkNourhan Manougianpatriarch
EritreaVlag van Eritrea EritreaEritrees-Orthodoxe KerkAbune Basiliospatriarch
EthiopiëVlag van Ethiopië EthiopiëEthiopisch-Orthodoxe KerkAboena Mathiaskatholikos-patriarch
IndiaVlag van India IndiaMalankaarse Syrisch-Orthodoxe Kerk
(Indiaas-Orthodoxe Kerk)		Baselios Mar Thoma Mathews IIIkatholikos

Patriarchen van de oosters-orthodoxe kerken

PatriarchaatLandKerkPatriarchRang
AlexandriëVlag van Egypte EgypteGrieks-orthodox patriarchaatTheodorus IIpaus-patriarch
AntiochiëVlag van Syrië SyriëGrieks-orthodox patriarchaatJohannes Xpatriarch
BulgarijeVlag van Bulgarije BulgarijeBulgaars-Orthodoxe KerkDanielpatriarch
ConstantinopelVlag van Turkije TurkijeOecumenisch patriarchaatBartholomeus Ioecumenisch patriarch
GeorgiëVlag van Georgië GeorgiëGeorgisch-Orthodoxe KerkIlia IIkatholikos-patriarch
JeruzalemVlag van Israël Israël/
Vlag van Palestina Palestina		Grieks-orthodox patriarchaatTheofilus IIIpatriarch
MoskouVlag van Rusland RuslandRussisch-Orthodoxe KerkKirillpatriarch
RoemeniëVlag van Roemenië RoemeniëRoemeens-Orthodoxe KerkDanielpatriarch
ServiëVlag van Servië ServiëServisch-Orthodoxe KerkPorfirijepatriarch

Patriarchen van de Katholieke Kerk

Patriarchen van de oosters-katholieke kerken

PatriarchaatLandKerkPatriarchRang
AlexandriëVlag van Egypte EgypteKoptisch-Katholieke KerkIbrahim Isaac Sidrakpatriarch
AntiochiëVlag van Libanon LibanonMaronitische KerkBéchara Boutros Raïpatriarch/kardinaal
AntiochiëVlag van Syrië SyriëMelkitische Grieks-Katholieke KerkYoussef I Absi
Gregorios III Laham		patriarch
patriarch-emeritus
AntiochiëVlag van Libanon LibanonSyrisch-Katholieke KerkIgnace Joseph III Younanpatriarch
Bagdad[1]Vlag van Irak IrakChaldeeuws-Katholieke KerkLouis Raphaël I Sakopatriarch/kardinaal
CiliciëVlag van Armenië ArmeniëArmeens-Katholieke KerkRaphaël Bedros XXI Minassiankatholikos-patriarch
Grootaartsbisschoppen van de oosters-katholieke kerken
GrootaartsbisdomLandKerkGrootaartsbisschopRang
KievVlag van Oekraïne OekraïneOekraïense Grieks-Katholieke KerkSvjatoslav Sjevtsjoekgrootaartsbisschop
Făgăraș en Alba IuliaVlag van Roemenië RoemeniëRoemeense Grieks-Katholieke KerkClaudiu-Lucian Popgrootaartsbisschop
Ernakulam-AngamalyVlag van India IndiaSyro-Malabar-Katholieke KerkRaphael Thattil
George Alencherry		grootaartsbisschop
grootaartsbisschop-emeritus/kardinaal
TrivandrumVlag van India IndiaSyro-Malankara-Katholieke KerkBaselios Cleemisgrootaartsbisschop-katholikos/kardinaal

Merk op dat patriarchen en grootaartsbisschoppen van de oosters-katholieke kerken - die met de Rooms-Katholieke Kerk geünieerd zijn - tot kardinaal van deze kerk verheven kunnen worden. Patriarchen krijgen dan de rang van kardinaal-bisschop zonder toekenning van een suburbicair bisdom; grootaartsbisschoppen worden gewoonlijk kardinaal-priester.

Patriarchen van de Latijnse Kerk

PatriarchaatLandPatriarchRang
Latijns patriarchaat van JeruzalemVlag van Israël Israël/
Vlag van Palestina Palestina		Pierbattista Pizzaballa
Fouad Twal
Michel Sabbah		patriarch/kardinaal
patriarch-emeritus
patriarch-emeritus
LissabonVlag van Portugal PortugalRui Manuel Sousa Valério
Manuel Macário do Nascimento Clemente		patriarch
patriarch-emeritus
VenetiëVlag van Italië ItaliëFrancesco Moraglia
Angelo Scola		patriarch
patriarch-emeritus
Titulaire patriarchaten
PatriarchaatLandOpmerkingen
Oost-IndiëVlag van India Indiatitulair patriarchaat sinds 1886; huidige titelhouder is Filipe Neri António Sebastião do Rosário Ferrão
West-IndiëVlag van Spanje Spanjetitulair patriarchaat sinds 1524; vacant sinds 1963
Voormalige patriarchaten
PatriarchaatLandOpmerkingen
Latijns patriarchaat van AlexandriëVlag van Egypte Egypteingesteld in 451; titulair patriarchaat sinds 1219; vacant sinds 1954; opgeheven in 1964
Latijns patriarchaat van AntiochiëVlag van Syrië Syriëingesteld in 325; titulair patriarchaat sinds 1098; vacant sinds 1953; opgeheven in 1964
AquileiaVlag van Italië Italiëingesteld in 560; opgeheven in 1751
Latijns patriarchaat van ConstantinopelVlag van Turkije Turkijeingesteld in 1205; titulair patriarchaat sinds 1286; vacant sinds 1948; opgeheven in 1964
GradoVlag van Italië Italiëingesteld in 570; in 1451 omgezet in patriarchaat Venetië
Patriarchaat van het WestenVlag van Italië Italiëopgeheven in 2006

Afbeeldingen

Zie ook

Zoek patriarch op in het WikiWoordenboek.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.