Jean-Baptiste Willermoz
| Jean-Baptiste Willermoz | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Portret door Jaques Gauthier d'Apoty, 1766 | ||||
| Algemene informatie | ||||
| Geboren | 10 juli 1730 Lyon | |||
| Overleden | 5 mei 1824 Lyon | |||
| Nationaliteit | Frans | |||
| Beroep | zijdehandelaar, schrijver | |||
| Bekend van | Grondlegger Gerectificeerde Schotse Ritus | |||
| Familie | ||||
| Partner | Jeanne-Marie Pascal (1799) | |||
| ||||
Jean-Baptiste Willermoz (Lyon, 10 juli 1730 - Lyon, 5 mei 1824) was een Frans mysticus en vrijmetselaar[1][2]. Hij wordt gezien als de grondlegger van de Gerectificeerde Schotse Ritus, een ritus die binnen de vrijmetselarij nog steeds wordt toegepast.
Jean-Baptiste Willermoz was geen Martinist, doch zijn invloed op het Martinisme wordt vaak omschreven als Willermozisme. Zijn bekendste werk is L'Homme - Dieu, Traité des deux natures, over de mystiek van de natuur en de missie van Jezus Christus.
Inwijding in de vrijmetselarij
Geboren op 10 juli 1730 in Lyon als oudste van twaalf kinderen trad hij in de voetsporen van zijn vader en werd een handelaar in zijde.
In 1750 werd hij ingewijd in een vrijmetselaarsloge in Lyon, waar hij reeds twee jaar later Voorzittend Meester van werd. In 1760 hielp hij de Grande Loge des maîtres réguliers de Lyon op te richten, welke enkele loges in Lyon verenigde. In 1761 werd deze grootloge erkend door de Grande Loge de France en van 1762-1763 was Willermoz grootmeester hiervan.
Hij was zeer actief in het verzamelen en bestuderen van maçonnieke rituelen. In 1763 richtte hij in Lyon het Souverain Chapitre des Chevaliers de L'Aigle Noir-Rose-Croix op, een loge waarin de alchemie werd bestudeerd.
Ontwikkeling Gerectificeerde Schotse Ritus
In 1767 werd hij ingewijd in de Ordre des Chevaliers maçons Élus Coëns de l'univers, ook wel kortweg Élus Coëns genoemd. Deze mystieke orde was opgericht door Joachim Martines de Pasqually (1727 - 1774), grondlegger van het Martinezisme. Het omvatte een systeem van hoge graden, met rituelen gebaseerd op theürgie.
Het lidmaatschap van deze orde zou van grote invloed zijn op het verdere leven van Willermoz. Kort na zijn inwijding benoemde Martines de Pasqually hem tot Inspecteur général de l'Orient de Lyon en in 1768 ontving hij de hoogste graad van de orde, die van Réau-Croix. Secretaris van de orde was Louis-Claude de Saint Martin (1743-1801), de latere grondlegger van het Martinisme, met wie hij de rest van zijn leven bevriend zou blijven.
Rond 1770 kwam Willermoz in aanraking met de Duitse orde van de Strikte Observantie, waarvan de ritus gebaseerd was op de afstamming van de virijmetselarij van de orde van de Tempeliers. Ook in deze orde werd hij ingewijd en benoemd tot kanselier van de province de l'Auvergne.
Binnen de orde van de Strikte Observantie waren op dat moment veel twijfels over de legimiteit van de afstamming van de Tempeliers. Willermoz kwam al snel tot de conclusie dat de ritus en de structuur van de Strikte Observantie moest worden aangepast, en vond daarvoor steun bij Ferdinand von Brunswick (1721-1792) en Karel von Hessen-Kassel (1744-1836), twee vooraanstaande figuren binnen de orde. Op het Convent de Gaules - een bijeenkomst van de drie Franse provinces van de orde - eind 1778 in Lyon introduceerde hij zijn Réforme de Lyon.
Dit was een plan om de ritus van de Strikte Observantie te veranderen in wat nu de Gerectificeerde Schotse Ritus is. Hiertoe had Willermoz de rituelen opnieuw uitgewerkt en het gradenstelsel aangepast, waarbij de relatie met de tempeliers werd losgelaten. De laatste twee graden van de nieuwe ritus, Chevalier Profès en Chevalier Grand Profès, bevatten daarbij elementen uit de Élus Coëns. Het convent keurde het plan goed, en de drie Franse provinces van de Strikte Observantie vormden voortaan de orde van de Chevaliers Bienfaisants de la Cité Sainte.
Op het internationale Convent van de Strikte Observantie te Wilhelmsbad (Hanau) in 1782 werd vervolgens de Gerectificeerde Schotse Ritus formeel erkend, behoudens de laatste twee graden.
Mesmerisme
In datzelfde jaar verkocht Willermoz zijn zijdehandel om zich volledig aan de vrijmetselarij te kunnen wijden. De Strikte Observantie verdween geleidelijk en hij ontwikkelde de ritualen van de Gerectificeerde Schotse Ritus verder.
Vanaf 1783 verspreidde het Mesmerisme zich in Lyon, en Willermoz raakte hierdoor gefascineerd. Hij richtte speciaal hiervoor de loge Élue et Cherie de la Bienfaisance op, alleen toegankelijk voor hen die al in de Gerectificeerde Schotse Ritus waren ingewijd. In 1788 trok hij zich hier echter weer uit terug na teleurstellingen en twijfels over het mesmerisme.
In 1784 stichtte Allesandro Cagliostro in Lyon de loge La Sagesse Triomphante, welke de moederloge zou vormen voor wat nu de Egyptische Ritus is. Willermoz stond hier echter zeer kritisch tegenover en beschouwde Cagliostro als een charlatan.
De Franse Revolutie
Tijdens de Franse Revolutie moest Willermoz in 1794 Lyon tijdelijk ontvluchten om arrestatie te voorkomen. Hij vond onderdak in Ain, in een huis wat aan zijn broer toebehoorde.
In 1797 deed de stad echter een beroep op hem om deel te nemen aan de reorganisatie van de door de revolutie verwoeste instellingen. In 1800 werd hij benoemd tot conseiller général du département du Rhône, een overheidsfunctie die hij vervulde tot 1815. Rond 1818 publiceerde hij zijn werk L'Homme - Dieu, Traité des deux natures.
Willermoz overleed op 5 mei 1824 en ligt begraven op het kerkhof van Loyasse in Lyon, vlak bij het graf van Meester Philippe. Zijn archief werd als onderdeel van een collectie uit het kasteel Le Brigon in Giéres in januari 1956 geveild in Amsterdam [3].
Zie ook
Externe link
- L'Homme - Dieu, Traité des deux natures Tekst van de originele uitgave
Appendix
- Referenties
- ↑ (fr) Clairembault, Dominique, "Jean-Baptiste Willermoz (1730-1824) : La soie et le compas", Le Philosophe Inconnu, 22 augustus 2015. Geraadpleegd op 10 september 2025.
- ↑ Lennhoff, Eugen, Oskar Posner, Dieter A. Binder (2002). Internationales Freimaurer Lexikon. F.A. Herbig, p. 906. ISBN 978-3-7766-2478-6.
- ↑ Geheim vrijmetselaarsarchief onder de hamer. Het vaderland (19 januari 1956). Geraadpleegd op 25 januari 2023 – via Delpher.
- Bronnen
- Var, Jean-François (2008). Willermoz, Jean-Baptiste. In W. J. Hanegraaff (ed.), The Brill Dictionary of Gnosis & Western Esotericism Online. Brill.
- Literatuur
- (fr) Joly, Alice, Antoine Faivre (1986). Un mystique lyonnais et les secrets de la franc-maçonnerie : Jean-Baptiste Willermoz, 1730-1824. Fenixx Réédition Numérique. ISBN 9782402124393.
- (en) Snoek, J.A.M., Henrik Bogdan (2014). Handbook of Freemasonry. Brill, Leiden. ISBN 9789004273122.
- (fr) Vivenza, Jean-Marc (2012). Jean-Baptiste Willermoz : Fondateur du Régime Ecossais Rectifié. Signatura. ISBN 9782915369243.