Jacques Delors

Jacques Delors
Jacques Delors in 1993
Jacques Delors in 1993
Geboren 20 juli 1925
Parijs, Île-de-France
Vlag van Frankrijk (1794–1815, 1830–1974, 2020-heden).svg Frankrijk
Overleden 27 december 2023
Parijs
Politieke partij Parti socialiste
Partner Marie Lephaille (1941-2023)
Beroep politicus
ambtenaar
econoom
Religie rooms-katholiek
8e voorzitter van de Europese Commissie
Aangetreden 6 januari 1985
Einde termijn 24 januari 1995
Voorganger Gaston Thorn
Opvolger Jacques Santer
Minister van
Economische Zaken
en Financiën
Aangetreden 22 mei 1981
Einde termijn 19 juli 1984
Premier Pierre Mauroy
Voorganger René Monory
Opvolger Pierre Bérégovoy
Burgemeester van Clichy
Aangetreden 13 maart 1983
Einde termijn 31 december 1984
Voorganger Gaston Roche
Opvolger Gilles Catoire
Lid van het Europees Parlement
Aangetreden 7 juni 1979
Einde termijn 22 mei 1981
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Jacques Delors (Parijs, 20 juli 1925 – aldaar, 27 december 2023) was een Frans politicus voor de Parti socialiste (PS). Van 1979 tot 1981 was hij afgevaardigde in het Europees Parlement en van 1981 tot 1984 in Frankrijk minister van Financiën en Economische Zaken. Van 6 januari 1985 tot 22 januari 1995 was Delors voorzitter van de Europese Commissie.

Delors was een van de machtigste voorzitters van de Europese Commissie die Europa gekend heeft. Onder zijn bezielende leiding transformeerde de Europese Commissie zich tot de cockpit van Europa. De Europese Commissie werd onder zijn leiding de motor van een intensivering van de Europese integratie die uitmondde in de oprichting van de EU en de euro. Hij stond bekend als 'Mister Europe', 'de Napoleon van Brussel' en 'het Beest van Brussel'.[1]

Delors heeft vooral een grote rol gespeeld bij de totstandkoming van de Economische en Monetaire Unie en daarmee indirect tot het ontstaan van de Europese eenheidsmunt, de Euro. Hij zette het onderwerp op de agenda en zorgde vervolgens voor een geolied beleidsproces. Hij riep met zijn werkwijze echter ook tegenkrachten op, met name bij ministers van de lidstaat Groot-Brittannië.[2]

Delors was een private, solitaire persoonlijkheid. Hij verdiepte zich diep in al zijn dossiers, zorgde intellectueel meester te zijn van de materie voordat hij samenvattingen samenstelde om te delen met ministers van de lidstaten en/of regeringsleiders en probeerde altijd te winnen via de kwaliteit van zijn argumentatie. Zijn morele concepties waren geworteld in een sociaal katholicisme.[3]

Levensloop

Jacques Delors werd op 20 juli 1925 geboren in een arbeidersbuurt in het twintigste arrondissement van Parijs. Hij was het enige kind binnen een bescheiden, katholiek huishouden. Zijn vader werkte als deurwaarder bij de Banque de France. Zijn moeder maakte hoeden en zorgde voor het huishouden. Naar eigen zeggen werd Delors opgevoed "met de waarde van werken, eer, het houden van je woord”, zo vertelde hij in een documentaire. Op school haalde hij hoge cijfers, maar was hij ook een rumoerige leerling, een pertubateur.[4]

In de biografie Jacques Delors, hier et aujourd'hui schreven Nadège Chambon en Stéphanie Baz-Hatem dat Delors' ouders hem in de jaren dertig inschreven op een private, katholieke basisschool. Na enkele maanden wilde hij naar een 'normale' openbare school te willen om "de wateren te mengen" met leerlingen met verschillende sociaal-economische achtergronden. Na de basisschool moesten de meeste klasgenoten meteen aan het werk, terwijl Delors door kon gaan met leren. In deze periode werd hij, naar eigen zeggen, zich bewust van de kansenongelijkheid in Frankrijk. Het was voor hem een thema voor het (politieke) leven.

Delors' middelbareschooltijd werd overschaduwd door de Tweede Wereldoorlog. Ter voet verliet hij In 1940 met zijn familie Parijs, om zich bij familie in de Auvergne te voegen. Onderwijs volgde hij op verschillende plekken in Frankrijk. In 1944 keerde hij terug in de hoofdstad. Zijn vader, die zwaargewond raakte in de Eerste Wereldoorlog en daardoor een diepe haat koesterde jegens Duitsers, zou hebben gezegd: "we moeten stoppen met Europese burgeroorlogen en een manier van wederzijds begrip moeten vinden”. Dit waren woorden die veel indruk maakten op de jonge Delors.[4]

Jacques Delors begon zijn carrière bij de Franse centrale bank, tevens de werkgever van zijn vader.[5] Op 19-jarige leeftijd werd Delors lid van de katholieke vakbond CFTC (later CFDT). Hij wilde de materiële en morele belangen van werkers beschermen omdat zij in zijn ogen onmisbaar waren. Levenslang voelde hij zich verbonden met vakbonden.

Delors' werk als onderhandelaar werd eind jaren vijftig gecombineerd met een lidmaatschap van de Economische en Sociale Raad. Hij toonde zijn talent om in niet-ingewikkelde taal over politieke onderwerpen te praten. Zijn talenten, zowel in onderhandelen als in educatie, werden opgemerkt in politiek Parijs. In 1962 stopte hij bij de Banque de France om zijn eerste politieke functie te bekleden als hoofd van de afdeling Sociale en Culturele Zaken bij het na de oorlog gecreëerde overheidsinstituut Commissariat général au Plan, belast met het verzinnen van verbeterprojecten voor de Franse maatschappij.

Naar eigen zeggen waren dit de mooiste jaren van zijn carrière. Delors leerde de sociale verhoudingen in Frankrijk te begrijpen en om te gaan met werknemers én met bazen. Hij leidde grootschalige stakingen. Dit waren vaardigheden die eind jaren zestig, toen bij de studentenprotesten en massale arbeidersstakingen een revolutionaire sfeer hing in Frankrijk, goed van pas kwamen. Zijn carrière nam een vlucht. In 1969 koos premier Jacques Chaban-Delmas hem als 'Sociaal Expert'. De Wet Delors, die onder zijn vleugels tot stand kwam, verschafte werknemers meer mogelijkheden tot bijscholing. Het was een van zijn belangrijkste politieke prestaties op nationaal niveau.

Vijf jaar later werd Delors lid van de Socialistische Partij. Hij ging nauw samenwerken met pragmatische politicus François Mitterrand. Volgens Delors was Mitterrand "de enige die kleur terug kon geven” aan de in 1969 geïmplodeerde Socialistische Partij. De twee politici creëerden voor de presidentsverkiezingen van 1981 een uitgesproken reformistisch partijprogramma waarmee Mitterrand – die profiteerde van enorme verdeeldheid in rechts Frankrijk – uiteindelijk tot eerste linkse president van de vijfde republiek verkozen werd. Jacques Delors werd zijn minister van Economie en Financiën.[4]

In 1983 maakte president Mitterrand zijn "grote ommezwaai”. In plaats van vast te houden aan zijn socialistische hervormingsagenda, waarvoor flinke devaluering van de frank nodig zou zijn wat niet mocht onder de toenmalige Europese regels, legde hij zich toe op een pro-Europese agenda. Hij vroeg Delors premier te worden – maar Delors wilde dat alleen als hij de functie mocht combineren met het ministerschap van Economie en Financiën. Een jaar later kwam de functie van de voorzitter van de Europese Commissie vrij. Dit was een functie waar wél ruimte was voor Delors' dromen en ambities. Ook de toenmalige Duitse bondskanselier Helmut Kohl (CDU) steunde, naast Mitterrand, de kandidatuur van Delors. In 1985 trad Delors aan.[4]

Het was allesbehalve vanzelfsprekend geweest dat Delors het voorzitterschap van de Europese Commissie zou krijgen. Het was namelijk lidstaat Duitsland die aan de beurt was om een voorzitter voor te dragen. De Duitse bondskanselier Helmut Kohl kon echter geen kandidaat van voldoende statuur voor de post vinden. Hij stemde daarom met Mitterrand in dat Frankrijk de eer zou krijgen.[6] Margaret Thatcher, de Britse Prime Minister, steunde de kandidatuur van Jacques Delors, maar zou daar later spijt van krijgen naarmate zou blijken dat deze keuze een stap betekende naar uitbreiding van de bevoegdheden van de Europese Commissie en het Europese parlement in Straatsburg.[7]

De relatie tussen Delors en Mitterrand, twee totaal verschillende persoonlijkheden, was en bleef getroebleerd na de weigering van Delors om Mitterrands premier te worden. "Hij zal herinnerd worden voor zijn rol als voorzitter van de Europese Commissie, maar voor politiek: nul", zo sprak Mitterrand bitter over hem.[8] De Franse president en de voorzitter van de Europese Commissie zouden met elkaar blijven botsen ook al waren zij allebei Frans en socialist.[9] Douglas Hurd, Brits minister van Buitenlandse Zaken, constateerde met zekere verbazing in de aanloop naar de onderhandelingen voor het Verdrag van Maastricht dat de relatie tussen Mitterrand en Delors stroef was. Tijdens een privédiner in Brussel, september 1991, vertelde Delors dat hij Mitterrand al sinds juli dat jaar niet meer had gezien. Delors vertelde Hurd de dubbelzinnige opstelling van Mitterrand inzake kwesties aangaande de Europese Gemeenschap te betreuren.[10]

Voorzitter van de Europese Commissie

Van 6 januari 1985 tot 22 januari 1995 was Delors voorzitter van de Europese Commissie. Bij zijn overlijden werd Delors door de Europese Commissie geroemd als de man die Europa een ziel had gegeven.[11] Tot zijn prestaties worden gerekend: (1) het tot stand brengen van de Europese interne markt, (2) het Verdrag van Maastricht (1992), (3) de Economische en Monetaire Unie, en (4) het Erasmusprogramma.

Als gevolg van de interne markt is een vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen mogelijk gemaakt. Het Verdrag van Maastricht legde de basis voor de vorming van de vorming van de Europese Unie (EU), die in de plaats kwam van de Europese Gemeenschap. Het Verdrag van Maastricht maakte het Europees burgerschap en een gemeenschappelijk buitenlands beleid (inclusief veiligheidsbeleid) mogelijk. Het tot stand brengen, via het Verdrag van Maastricht, van de Economische en Monetaire Unie (EMU) zorgde voor de coördinatie van economisch en fiscaal beleid, een gemeenschappelijk monetair beleid en een gemeenschappelijke munt voor lidstaten die aan strenge toelatingsvoorwaarden konden voldoen (de Euro). Als gevolg van het Erasmusprogramma kunnen studenten, leerlingen en leerkrachten deelnemen aan internationale educatieve uitwisselingen en opleidingen.[12]

Delors was lid van de Club van Madrid en erelid van de Club van Rome. Hij richtte de Europese denktank Notre Europe in 1996 op en was hiervan de eerste voorzitter.

Privé

Jacques Delors was getrouwd met Marie Lephaille (overleden in 2020). Ze kregen twee kinderen: Jean-Paul, die in 1982 overleed aan leukemie, en Martine Aubry, ten tijde van de dood van haar vader de burgemeester van Lille.[13][5]

Onderscheidingen

In 1990 kreeg Delors de Four Freedoms Award voor vrijheid van meningsuiting. In 1997 ontving hij de Nederlandse Erasmusprijs. Verder kreeg hij de Internationale Karelsprijs en in 2010 was hij de eerste die de Vrede van Nijmegen Penning ontving. In 2015 werd hij na Jean Monnet en Helmut Kohl de derde Ereburger van Europa.

Zie de categorie Jacques Delors van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.