Homerus (Rembrandt)

Homerus
Kunstenaar	Rembrandt van Rijn
Signatuur	[Rembr]andt. f 1663
Jaar	1663
Techniek	Olieverf op doek
Afmetingen	107 × 82 cm
Museum	Mauritshuis
Locatie	Den Haag
Inventarisnummer	584
RKD-gegevens
Portaal    Kunst & Cultuur

Homerus is een schilderij van Rembrandt van Rijn uit 1663. Het staat ook bekend als Homerus dicterend aan een schrijver. Dit werk uit de laatste periode van de schilder maakt deel uit van de collectie van het Mauritshuis in Den Haag.

Het schilderij werd in opdracht van Antonio Ruffo uit Messina gemaakt. Deze Siciliaanse aristocraat had in 1653 al een schilderij van Aristoteles gekocht van Rembrandt. Naast de voorstelling van Homerus bestelde hij ook een beeltenis van Alexander de Grote. Dit schilderij is verloren gegaan. In 1661 stuurde Rembrandt beide doeken naar Sicilië, hoewel de Homerus nog niet voltooid was. Ruffo kon zo zijn goedkeuring geven en stuurde het werk een jaar later terug. Omdat de betaling vertraging opliep, voltooide Rembrandt de Homerus in 1663 en stuurde het op 20 mei 1664 opnieuw naar Sicilië.

Het schilderij bleef tot 1783 in bezit van de nakomelingen van Antonio Ruffo. In februari van dat jaar werd Messina getroffen door een aardbeving waarbij het schilderij brandschade opliep. Op 16 februari 1810 werd het geveild bij Christie's in Londen. In de daaropvolgende jaren wisselde het doek verschillende keren van eigenaar tot Abraham Bredius uit Den Haag het in 1894 kocht. Nog in datzelfde jaar gaf hij het in langdurige bruikleen aan het Mauritshuis. Bij zijn dood in 1946 liet hij het werk na aan het museum.

De figuur van Homerus was gebaseerd op een antieke buste van de dichter die Rembrandt in zijn verzameling had en die ook te zien was op Aristoteles bij de buste van Homerus. Rembrandt schilderde de Griekse dichter met brede penseelstreken als een oude man, met een wijde, goudgele mantel en een mutsje. Zijn lege blik verraadt dat Homerus blind is. Met zijn ene hand houdt hij een stok vast, terwijl hij met zijn andere arm het ritme van het vers lijkt aan te geven.

Het schilderij was oorspronkelijk groter, maar werd na de brandschande tot zijn huidige afmetingen verkleind. Waarschijnlijk was het een voorstelling van de blinde dichter die dicteert aan twee leerlingen, die aan de rechterkant van het doek waren afgebeeld. Rechtsonder zijn nog twee vingers, de hals van een inktpot en een stuk papier te zien. In het Nationalmuseum in Stockholm wordt een tekening bewaard die een indruk van het volledige schilderij geeft. Op de tekening is een schrijver te zien, maar in Ruffo's kasboek is sprake van "Homerus, zittend, instrueert twee leerlingen^[1], ten halve lijve op ware grootte".

• 
  Aristoteles bij de buste van Homerus (1653)
• 
  Homerus dicteert aan een schrijver (circa 1663)

• Jonathan Bikker, Gregor J.M. Weber, Marjorie E. Wieseman en Erik Hinterding (2014). Late Rembrandt. Mercatorfonds. p 218-19
• Quentin Buvelot en Epco Runia (red.) (2012). Meesters uit het Mauritshuis. Den Haag. p. 68

• Informatie over het schilderij op de website van het Mauritshuis. Geraadpleegd op 8 november 2025.

Zie de categorie Homer by Rembrandt van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.