Geschiedenis van de Efteling

Sinds het begin van de geschiedenis van de Efteling (11 mei 1951 - heden), is een onontgonnen stuk heide, bezaaid met vliegdennen, gegroeid tot het hedendaags themapark. De Efteling groeide door de jaren heen, waarbij attracties hier en daar werden aangepast en bijna jaarlijks nieuwe attracties werden toegevoegd. De oudste attracties, de sprookjes in het Sprookjesbos en de authentieke draaimolens en schommels op het Anton Pieckplein, laten nog duidelijk zien hoe het in de beginjaren van de Efteling was, al zijn ook deze attracties door de jaren heen wel een keer gereviseerd.

Vanaf 1981 zijn er in het familiepark ook meer adrenaline-opwekkende attracties verschenen die vooral tot doel hadden de jeugdige bezoekers tussen twaalf en twintig jaar aan te trekken. Een daling in de bezoekersaantallen en de concurrentie van de zogenaamde moderne attractieparken (parken met voornamelijk achtbanen, wildwaterbanen, etc.), die ook in Europa als paddenstoelen uit de grond schoten, waren de voornaamste redenen om het roer om te gooien. De introductie van de Python zette de Efteling meer dan ooit op de kaart. Na een aantal van deze zogenaamde thrillrides werd vanaf 1986 toch ook teruggegrepen naar het oorspronkelijke thema: het sprookje. Attracties van formaat zijn onder meer Fata Morgana (1986) en Droomvlucht (1993).

De Efteling kwam vermoedelijk aan zijn naam door een hoeve die gebouwd werd in de 16de eeuw en de naam "Ersteling" had. De hoeve verdween, maar de buurtschap kreeg de merkwaardige naam van de hoeve. De naam verwijst waarschijnlijk naar het feit dat deze hoeve de eerste was die op de nieuw ontgonnen grond stond. Voordat er landbouw bedreven kon worden, was er een natte heidegrond. "Ersteling" werd verbasterd tot "Essteling". De gotische s'en, die eruitzien als een 'f', ging men op den duur ook uitspreken als een f waarna de buurtschap de naam "Efteling" krijgt.

Geschiedenis

1933-1951

In 1933 kregen pastoor F.J. De Klijn, kapelaan E. Rietra en de voorzitter van voetbalvereniging D.E.S.K., Jac. Smit, het plan om een sportterrein aan te leggen op de zandgronden van de gemeente Loon op Zand, nabij het dorpje Kaatsheuvel. Een jaar later ging onder supervisie van de Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij de eerste spade de grond in en werd het sportterrein aangelegd.

Op 19 mei 1935 opende het R.K. Sport- en Wandelpark officieel. Het park bestond toen onder andere uit een voetbalveld, twee oefenvelden en een speelweide. In de jaren daarna werd het park uitgebreid met een speeltuin met draaimolen, een glijbaan (de hoogste van Nederland), een kabelbaan, een ponybaan en een wielerbaan van zand.

De tennisbanen, 1953

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef voetbalclub De Parktrappers het balletje doortrappen. Voorzitter van het kerkbestuur, deken A. van den Brekel, ging zich in 1948 met de Efteling bemoeien en er kwamen plannen voor de uitbreiding van de recreatiemogelijkheden in de gemeente Loon op Zand ter tafel. Deze plannen werden uitgewerkt door ir. Heijdelberger en ir. Markvoort van de Dienst Uitvoerende Werken (D.U.W.). R.J.Th. van der Heijden werd in datzelfde jaar burgemeester van Loon op Zand/Kaatsheuvel.

Van 23 tot en met 27 juli 1949 werd op het terrein de tentoonstelling "De Schoen" gehouden. Voor deze expositie werd een ingang gebouwd die in de jaren die volgden de ingang van de Efteling zou zijn.

Op 25 mei 1950 werd de oprichtingsakte van Stichting Natuurpark De Efteling ondertekend. Er kwam subsidie van de gemeente voor de vernieuwing van de speeltuin en er werd een begin gemaakt voor grote grondwerkzaamheden, onder andere de aanleg van de Siervijver, de Vonderplas en de roei- en kanovijver. Er kwamen paden, parkeervelden, tennisbanen en sportvelden. Op 11 mei 1951 werd de nieuwe speeltuin met bijbehorend theehuis geopend.

1952-1961

Anton Pieck, Hans en Grietje, 1985
Bezoek van Prinses Irene met burgemeester R.J.Th. van der Heijden, 1961

Aan de wieg van de Efteling stond de toenmalige burgemeester van Loon op Zand/Kaatsheuvel Reinier van der Heijden. Op 25 mei 1950 werd de stichtingsakte van Stichting Natuurpark "De Efteling" ondertekend. Als voorzitter van het stichtingsbestuur trad burgemeester R.J.Th van der Heijden op. Het was een publiek geheim, dat het op de eerste plaats diens durf, beleid en werkcapaciteit zijn geweest, die De Efteling hebben ontwikkeld tot een oord waar nog vele miljoenen een gezonde en plezierige ontspanning hebben gevonden. Betty van der Heijden - Perquin, echtgenote van de oprichter Reinier van der Heijden, komt met het idee van een sprookjestuin, zoals de tijdelijke Sprookjestuin in Eindhoven, die was aangelegd door Philips. Later zijn fotograaf Peter Reijnders en illustrator Anton Pieck aangetrokken. Samen zorgden zij ervoor dat op 31 mei 1952 het Sprookjesbos kon worden geopend met tien sprookjes. Op het terrein van 65 ha lagen toen ook waterpartijen, tennis- en voetbalvelden, een theehuis en een speeltuin. De 222.941 bezoekers in het eerste jaar betaalden 80 cent (36 eurocent) voor een toegangskaartje.

Door het grote succes namen in de jaren daarna steeds meer sprookjesfiguren hun intrek in het Sprookjesbos. Vanaf 1954 was tuinarchitect Lou Smeets verantwoordelijk voor de parkaanleg. In 1955 kwam het sprookje van Hans en Grietje, geopend door Marleen van der Heijden, een dochter van de grondlegger van de Efteling, Reinier van der Heijden, in 1958 de Vliegende Fakir en in 1960 vond Roodkapje er het huisje van haar grootmoeder.

Het zwembad in 1958

Een andere attractie die opende in deze jaren was het zwembad, waar de bezoekers van 1953 tot 1989 een frisse duik konden nemen. Het Anton Pieckplein werd een middeleeuws stadsplein met kermismolens en kleine attracties, zoals de eierleggende kip. Paters uit een naburig klooster verdienden in de beginjaren een leuk centje met het vullen van de eitjes. Een van de laatste vier saloncarrousels ter wereld, waar Anton Pieck zelf nog in zijn jeugd menig rondje op deed, kreeg in 1956 een plaatsje in de Efteling. Holle Bolle Gijs liet vanaf 9 september 1958 zijn stem klinken door het hele park en werd een internationaal succes met de kreet 'Papierrr Hierrr'.

1962-1971

De Efteling groeide in een enorme vaart. Anton Pieck en Peter Reijnders bleven trouw het park bezoeken en werkten mee aan de vele creatieve ideeën die er ontsproten. De grootste attractie in deze jaren werd in 1966 geopend: de Indische Waterlelies, naar een sprookje geschreven door Koningin Fabiola van België. Zelf was ze niet aanwezig bij de opening, maar zij bezocht een jaar later alsnog haar geesteskind.

Locomotief 'Aagje' met trein van de Efteling Stoomtrein Maatschappij rijdt over de brug over de Siervijver.

Het Kinderspoor (of Traptreintjes) werd al in 1954 in gebruik genomen, maar de eerste Efteling Stoomtrein reed op 31 maart 1969 door het park. Locomotief 'Aagje' kreeg in 1974 versterking van 'Moortje', in 1980 van 'Neefje' (tot 1992) en in 1992 van 'Trijntje'. Nog meer treinen verschenen achter de Stoomcarrousel in 1971 in de driedimensionale miniatuurwereld Diorama, die lijkt op een prent van Anton Pieck.

Alle inspanningen werden beloond in 1971 met de Pomme d'Or, de eerste grote internationale onderscheiding voor de Efteling voor haar opzet, originaliteit en recreatieve functie.

1972-1981

Begin jaren 70 werden er nog enkele sprookjes en kleine attracties toegevoegd. Anton Pieck en Peter Reijnders trokken zich uit het park terug en een nieuwe ontwerper nam het potlood van Pieck over: Ton van de Ven. Hij vernieuwde niet alleen oude ontwerpen (zoals Sneeuwwitje, Langnek en Doornroosje), maar zorgde ook voor nieuwe attracties. In 1978 opende het Spookslot, het eerste grote project van creatief directeur Ton van de Ven.

Een daling in de bezoekersaantallen en de moordende concurrentie van andere attractieparken waren de voornaamste redenen om het roer om te gooien aan het begin van de jaren 80. Zodoende opende de eerste stalen achtbaan op het vasteland van Europa. Toen de Python in 1981 werd geopend was deze meteen een doorslaand succes. Tegelijk met de Python werd de Gondoletta aangelegd. Deze bootjes op de grote Siervijver waren bedoeld als tijdelijk testtraject voor het later te bouwen Fata Morgana, maar waren - vooral voor de ouderen - zo'n groot succes, dat de Gondoletta als zelfstandige attractie bleef bestaan.

1982-1989

Premier Lubbers, Fata Morgana, 17 mei 1986
Pegasus en kanovijver, 2002

Het park bouwde op het succes van de Python voort aan grootse attracties, vooral bedoeld voor adolescenten en (jonge) volwassenen. In 1982 vond het op dat moment grootste schommelschip ter wereld, de Halve Maen, in de Efteling een plaats, gevolgd door de wildwaterbaan Piraña (1983), de bobsleebaan Swiss Bob (1985) en de houten achtbaan Pegasus (1991). Attracties als Carnaval Festival (van Joop Geesink), Polka Marina, De Oude Tuffer (1984) en Monsieur Cannibale (1988) zorgden voor genoeg aanbod voor de andere doelgroepen van het park, waaronder voornamelijk gezinnen met kleine kinderen.

Daarna keerde de Efteling weer terug naar het sprookjesthema. Na een voorbereiding van meer dan vijf jaar door Ton van de Ven en zijn team werd in 1986 Fata Morgana geopend. Deze attractie is gebaseerd op de 'Sprookjes van 1001 Nacht'. In bijna één kilometer decor bewegen 140 verschillende poppen (animatronics). De Pagode brengt de bezoekers sinds 1987 naar een hoogte van 45 meter. In het Sprookjesbos verscheen na een lange tijd weer een nieuw sprookje: de Trollenkoning.

Periode Paul Beck (1989-1996)

Een geheel eigen Eftelingsprookje, het Volk van Laaf, werd in 1989 geschreven door Ton van de Ven. De attractie opende een jaar later.

In 1991 ontving de Efteling haar 50 miljoenste bezoeker sinds 1952.

Door de vele verzoeken van bezoekers om een kijkje achter de schermen van de Efteling te mogen nemen en de even zovele afwijzingen ervan, besloot de Efteling om zelf naar het publiek toe te gaan. Op 17 en 18 oktober 1982 vond een grote manifestatie plaats in De Werft in Kaatsheuvel waarbij het publiek kennis kon nemen met alle afdelingen van het park. Ter gelegenheid hiervan werden ongeveer zestig originele tekeningen van Anton Pieck tentoongesteld. Ook kon men maquettes van diverse attracties bewonderen, werden bouwtechnieken getoond en was het eerste prototype te zien van de bedelende Arabieren uit de vier jaar later te openen attractie Fata Morgana.

In 1992 ontving de Efteling de Applause Award. Met deze hoge toeristische onderscheiding van de International Association of Amusement Parks and Attractions (IAAPA) mocht de Efteling zich twee jaar lang het beste park ter wereld noemen.

In 1992 opende buiten het park het eerste onderdeel van het 'Wereld van de Efteling'-project (om het park geschikt te maken voor een bezoek van meerdere dagen): het Efteling Hotel. De achttien holes van het Efteling Golfpark en het Clubhuis werden officieel geopend in 1995. In 1996 opende het 'Huis van de Vijf Zintuigen', het entreegebouw met de onofficiële titel 'het grootste rieten dak ter wereld' te hebben. In 2000 werden de Pardoes Promenade en de Brink aangelegd. Daardoor ontstonden grote paden van de ingang naar het centrum van het park, die de bezoekers gemakkelijker naar de vier uithoeken van het park brengen.

In Droomvlucht, een darkride ontworpen door Ton van de Ven, is gebruikgemaakt van mythologische figuren als trollen, gnomen en elfjes. De attractie wordt al jaren door vele bezoekers beschouwd als de favoriete attractie. Deze attractie werd aanvankelijk bedacht als jubileumattractie bij het veertigjarig bestaan in 1992, maar door technische mankementen aan de gemotoriseerde karretjes, kon de attractie pas een jaar later worden geopend.

Gebaseerd op een oude kermisattractie ontwikkelde de Efteling samen met Vekoma in 1996 de attractie Villa Volta. Het park mocht er later in Hollywood de THEA-award voor ophalen.

Het entertainment groeide jaar op jaar, met producties als 'Showtime met Pardoes' (1994), 'Samson en Gert' (1994-1997) en 'Efteling Sprookjesshow' (1996-1997).

Directeurschap van Ronald van der Zijl (1997-2008)

In 1998 opende Vogel Rok. De entree van deze achtbaan kreeg een vermelding in het Guinness Book of Records.

De Efteling ontving voor de 'Nieuwe Efteling Sprookjesshow' (1998-2001) en 'Efteling on Ice' (2001) tweemaal de Big E-award, de internationale prijs van de IAAPA voor de beste parkshow ter wereld.

Voor het eerst in tien jaar verschenen in 1998 nieuwe sprookjesfiguren in het Sprookjesbos: Klein Duimpje en de Reus en Repelsteeltje maakten hun opwachting. Een jaar later werden twee sprookjes compleet gemaakt met de herberg van Tafeltje dek je en het kasteel van de Stiefmoeder van Sneeuwwitje waar een nieuwe toverspiegel te zien is. De oude spiegel in het Sprookjesmuseum verdween daarmee. Na twintig jaar keerde tevens de Chinese Nachtegaal terug, ditmaal in het paleis van de keizer. In 2001 kwam Raponsje in haar toren wonen.

Voor het eerst in haar bestaan was de Efteling in de winter van 1999/2000 gedurende 21 dagen geopend. Na een proef van drie jaar werd in maart 2002 besloten de Winter Efteling definitief op te nemen in het programma.

Wereld van de Efteling

Bij de opening van het pretparkseizoen van 2001 maakte directeur Ronald van der Zijl bekend dat het park 120 miljoen zou investeren in een uitgaanscentrum dat naast het entreegebouw moest verrijzen. Het was de bedoeling dat in dit gebied diverse theaters, een bioscoop, cafés en restaurants moesten komen.[1] De komst van het Efteling Theater was de eerste fase van "Uitrijk". De kosten de bouw van dit theater bedroeg 20 miljoen euro.[2] In samenwerking met het Wereld Natuur Fonds opende de Efteling in 2002 de overdekte attractie PandaDroom. Prins Bernhard van Lippe-Biesterfeld opende de attractie op 19 juni van dat jaar.[3] In 2003 kwam er een einde aan het dienstverband van ontwerper Ton van de Ven, die na dertig jaar voor het park te hebben gewerkt met pensioen ging. Na het vertrek van Van de Ven nam een team van ontwerpers het werk van hem over.[4]

Het attractiepark kondigde in januari 2006 de komst van een nieuwe attractie aan: De Vliegende Hollander. Deze attractie, die een combinatie is van een achtbaan, een walkthrough en een dakride, kreeg een aanvankelijk kostenplaatje van 19,2 miljoen euro.[5] Ondanks de beloftes van het park om het nog dat jaar op Eerste Paasdag te openen liep het project vertraging op.[6] De attractie opende uiteindelijk op 24 maart 2007,[7] maar het bleef in het openingsjaar met veel storingen kampen.[8]

Efteling Media

Het personage Jokie uit Carnaval Festival was het hoofdpersonage van de animatieserie Jokie

De BrandAsset Evaluator riep de Efteling in 2005 uit tot "het sterkste merk van Nederland".[9] Naar aanleiding van deze onderscheiding liet de Efteling door onderzoekers van de Katholieke Universiteit Brabant verder onderzoek doen om de merkwaarde van het park te achterhalen. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat de consument de Efteling ervaart als de bron die sprookjes in leven laat. Hierdoor besloot het park om het merk ook buiten het park naar buiten te brengen. Zo kwamen programma's op de televisie, zoals de Sprookjesboom en worden er musicals en voorstellingen gehouden in het Efteling Theater.[10] Voor verschillende musical in het theater werkte de Efteling samen met het bedrijf V&V Entertainment. Naast eigen parkproducties kwamen er in dit theater ook bekendere producties op de planken, zoals The Sound of Music.[11]

Verblijfsaccommodaties

Door de seizoensgebonden opening was de Efteling een seizoensbedrijf en maakte het bedrijf plannen om uit te groeien tot een onderneming waar het jaar rond activiteiten zouden plaatsvinden. Om dit voor elkaar te krijgen ontwikkelde de Efteling plannen voor een uitgaansgebied rondom het Efteling Theater en de komst een groot vakantiepark.[12] In 2008 kondigde de Efteling haar grootste investering tot dan toe aan: Bosrijk. Voor de bouw van een eigen vakantiepark trok de Efteling 46 miljoen euro uit.[13] Bosrijk opende op 11 december 2009 zijn deuren.[14] Het vakantiepark trok in zijn eerste jaar 60.000 gasten.[15]

Directeurschap van Bart de Boer (2008-2013)

In 2008 stelde de Raad van Bestuur voormalig directeur van Vliegbasis Eindhoven, Bart de Boer, aan tot nieuwe directeur van de Efteling. In de vijf jaar dat hij directievoorzitter was spendeerde hij 221 miljoen aan het pretpark en deze investeringen leidde er mede toe dat de bezoekersaantallen van 3,2 miljoen (2007) stegen naar 4,2 miljoen (2012).[16] In zijn werk bij de Efteling streefde De Boer ernaar om Disneyland Parijs naar de kroon te steken en moest het park naar de wereldtop gestuwd worden.[17] Door de oplopende bezoekerscijfers en het succes van de Winter Efteling ging de Efteling per 1 april 2010 voor 365 dagen per jaar open.[18]

De fonteinenshow Aquanura in de avond (2012).

Al tijdens zijn eerste jaar gaf De Boer de goedkeuring voor de bouw van Raveleijn, een gebouw dat een theater, horeca en personeelsgebouwen in een verenigde.[19] Op 7 april 2011 werd Raveleijn feestelijk geopend.[20] In 2009 kondigde het pretpark aan dat de uit 1991 stammende houten achtbaan Pegasus afgebroken zou worden en dat in 2010 daar een vervanging voor zou komen: Joris en de Draak.[21] Door toenemende onderhoudskosten lag de sloop van deze achtbaan al enige tijd op tafel.[22] Het volgende miljoenenproject dat de Efteling aankondigde was de darkride "Hartenhof", dat 42,5 miljoen euro moest gaan kosten. Het was de planning dat deze attractie in 2012, bij de zestigste verjaardag van het park zou openen.[23] De opening van deze attractie verschoof de Efteling aanvankelijk naar 2013 en later naar 2015.[24][25] In 2012 volgde de komst van de fonteinenshow Aquanura in het park die De Boer opende met de woorden: "Las Vegas, Dubai, Kaatsheuvel!", waarbij hij verwees naar de drie grootste fonteinenshows ter wereld van dat moment.[19]

Onder De Boer kreeg ook de horeca in de Efteling de nodige aandacht. Zo werd het oude horecapunt De Likkebaerd omgevormd tot Station de Oost, waarmee ook het beschikbare aanbod flink werd verbreed. Daarnaast werden onder zijn leiding het exclusieve restaurant het Wapen van Raveleijn geopend en het pannenkoekenrestaurant Polles Keuken.[19] Tijdens de bestuursperiode van De Boer werd ook het Sprookjesbos uitgebreid met de Sprookjesboom (2010) en De Nieuwe Kleren van de Keizer (2012).[26] De Boer had de wens om nog meer geld in het park te investeren, maar de Raad van Bestuur floot hem hiervoor terug. Hierop trad hij vervolgens teleurgesteld terug uit zijn functie.[17]

Tijdperk Fons Jurgens (2014-heden)

De mijntoren van Baron 1898, met een deel van het track (2015).

Investeringen

Fons Jurgens volgde Bart de Boer als directievoorzitter in 2014 op.[27] Op zijn eerste werkdag kondigde Jurgens de komst van een nieuwe achtbaan aan die in de zomer van 2015 moest openen.[28] Op 1 juli 2015 opende deze achtbaan onder de naam Baron 1898 in de Efteling.[29] De attractie Hartenhof, die al enkele malen was uitgesteld, opende in 2016 onder een nieuwe naam, Symbolica. Met de kosten van 35 miljoen euro voor de attractie werd de darkride de duurste, en tevens grootste, attractie van de Efteling van dat moment.[30] Door de opening van Symbolica en de komst van het vakantiepark Efteling Loonsche Land kreeg de Efteling in 2017 voor het eerst meer dan 5 miljoen bezoekers over de vloer.[31]

In 2018 besloot de Efteling om de 36 jaar oude Python af te breken aangezien deze versleten was, omdat de Python niet weg te denken was uit het park besloot de directie om een nieuwe Python te bouwen.[32] Een tweede achtbaan die in deze periode werd gesloopt was de Bob. Door al het onderhoud dat de baan nodig had besloot de directie om de achtbaan af te breken en kondigde ze op 9 oktober 2018 de komst van compleet nieuwe familieachtbaan, Max & Moritz.[33] De oude bobbaan sloot op 2 september 2019 en de nieuwe attractie opende op 20 juni 2020.[34][35] Een volgende attractie die op de lijst stond om te slopen was het Spookslot. Onder meer het Cuypersgenootschap deed een poging om het gebouw tot monument te verklaren, maar de gemeente ging hier niet in mee.[36] Op 4 september 2022 konden bezoekers voor het laatst het Spookslot bezoeken.[37] De vervanger van het Spookslot, de Danse Macabre, bouwde voort op de thematiek van de oude attractie en opende op 31 oktober 2024.[38][39]

Tegelijkertijd met de aankondiging van de sloop van het Spookslot kondigde het park aan dat ze een nieuw hotel zouden gaan bouwen bij de ingang van de Efteling.[40] Het Efteling Grand Hotel opende op 1 augustus 2025 haar deuren voor het publiek.[41]

Coronaperiode

Tijdens de coronajaren opende de Efteling de familie-achtbaan Max & Moritz.

Ten gevolge van de uitbraak van de Coronapandemie was de Efteling genoodzaakt om op 14 maart 2020 zijn deuren te sluiten. Hierdoor raakte het park voor het eerst gesloten sinds de jaarrondopenstelling op 1 april 2010.[42] Op 20 mei van dat jaar ging het park na enkele maanden dicht te zijn geweest weer open voor het publiek. Wel waren er in het kader van het tegengaan van het verspreiden van corona diverse maatregelen in het park genomen, zoals het verlagen van de capaciteit van de nodige attracties.[43] In totaal was het park 14 weken gesloten in 2020 en leed het park over dat jaar een verlies van 14,5 miljoen euro. Ook waren de bezoekerscijfers teruggelopen naar 2,9 miljoen, terwijl dat in 2019 nog 5 miljoen was.[44] Ook in 2021 was het park 151 dagen dicht. Door flink wat kostenbesparende maatregelen te nemen kon er een positief resultaat behaald worden van 11,4 miljoen euro.[45]

Uitbreidingsplannen

In 2018 keurde de gemeente Loon op Zand een nieuw bestemmingsplan van de Efteling goed, "De Wereld van de Efteling in 2030". Onderdeel van dit bestemmingsplan bevatte plannen voor de uitbreiding van het park aan de oostkant van het park. Deze uitbreiding bedroeg in totaal 8 hectare grond. Hierdoor zou het park kunnen groeien naar 7 miljoen bezoekers per jaar.[46] Door problemen met het bestemmingsplan, de stikstofregels en de financiële situatie tijdens de coronaperiode moest het plan worden uitgesteld.[47]

Tijdlijn in jaartallen

N.B. Attracties die zijn vernieuwd of een toevoeging kregen, zijn cursief gezet.

1951

  • Grote Speeltuin (tot 1989)
  • Theehuis (tot 1975)

1952

  • Opening Sprookjesbos
  • Kasteel Doornroosje
  • Grot Sneeuwwitje
  • Herautenplein met Kikkerkoning en de Magische Klok
  • Chinese Nachtegaal
  • Sprekende Papegaai
  • Langnek
  • Paddenstoelendorp
  • Put van Vrouw Holle
  • Kleine Boodschap (toiletten)
  • Souvenirhuisje
  • Kleuterbad (veranderd in 1989, verdwenen in 2003)
  • Tennisbanen (tot begin jaren 80)

1953

  • Rode Schoentjes
  • Roodkapje in het bos (tot 1960)
  • Café-Restaurant
  • Zwembad (tot 1989)
  • Roei- en kanovijver
  • Siervijver
  • EHBO-Post

1954

  • Kogeloog beeld (niet meer in park)
  • Kinderspoor (verplaatst in 2000)
  • Anton Pieckplein
  • Magische Liefdesbron (werd de Dansende Dolfijn in 1964)
  • Kanovijver
  • Heksenpoort (ingang Sprookjesbos)

1955

  • Hans en Grietje
  • Stenen Kip (Anton Pieckplein)
  • Ganzenhoedster (Anton Pieckplein)
  • Ponymanege (gesloten in 1970)
  • In Den Hoorn Des Overvloeds
  • In Den Noordpool (gesloten in 1978)
  • De Soete Inval I (naamsverandering in 1992/1993)

1956

1957

  • Bruidskleed van Genoveva (gekleurde duiven)

1958

1959

1960

  • Huisje grootmoeder Roodkapje
  • Gekroonde Eend (Anton Pieckplein)
  • Bungalow- en Recreatiepark 'Het Kraanven' (in 1985 failliet)
  • De Smulpaap I (gesloten in 2002)
  • Beeldje '10 jaar Kindervreugd'

1962

  • Spiegeltje aan de Wand (tot 1999)

1963

  • Sprookjesmuseum (tot 1999, nu te vinden in Efteling Museum)

1964

  • Ponymolen (niet meer in park)
  • Dansende Dolfijn (werd in 1970 de Zeemeermin)
  • Stationkoffyhuis (gesloten in 1995)

1965

  • De Kleyne Klaroen I (tot 2000)
  • In De Gelaarsde Kat

1966

1967

  • Wagen Gijs (Holle Bolle Gijs bij Langnek)
  • Kogeloog (sluiting 2002/opening 2019)

1968

  • Geeuwende Gijs (Holle Bolle Gijs bij Carrouselpaleis)
  • Baby Gijsje (niet in park tussen 2001 en 2007)

1969

1970

1971

  • Diorama
  • Manege 'De Duykse Hoef'
  • Moeder Gijs

1972

  • Victoriaans Theater (nu het Carrouseltheater)
  • Kabouterhuis
  • Efteling ontvangt Pomme d' Or Award
  • 't Gemack

1973

  • Wolf en de Zeven Geitjes
  • Kapitein Gijs met kanon (in 2016 verplaatst naar de Vliegende Hollander vanwege de bouw van Pinokkio)

1974

  • Sint Nicolaasplaets en Station Efteling Stoomtrein
  • Locomotief 'Moortje'
  • Holle boom met muziekkabouter

1975

  • Restaurant 'Het Witte Paard' (ombouw van oude Theehuis)
  • Grot van Sneeuwwitje (vernieuwing door Ton van de Ven)

1976

  • Wankelbrug (verplaatst in 1983, weg sinds 1991)

1977

  • In Den Ouden Marskramer (souvenirwinkel)

1978

1979

  • Draak Lichtgeraakt (vervangt de Chinese Nachtegaal)
  • Langnek (vernieuwing door Ton van de Ven)
  • Entreegebouw West

1980

  • Kabouterdorp
  • Radiografisch bestuurbare bootjes (verplaatst naar Python in 1983, verdwenen in 2006)
  • Matroos Gijs
  • Locomotief 'Neefje' van Efteling Stoomtrein (tot 1992)

1981

  • Python
  • Gondoletta (bij siervijver)
  • Game Gallery
  • Kasteel Doornroosje (vernieuwing door Ton van de Ven)
  • De Kurkentrekker (sluiting 2005)
  • De Spreeuwenpot (werd in 1984 De Likkebaerd)
  • Het Seylend Fregat

1982

  • Schipschommel 'Halve Maen'
  • Roeivijver (verplaatst naar Vonderplas, tot 2010)

1983

  • Piraña
  • Inca Gijs (vervangt Visje Gijs)
  • Casa Caracol

1984

  • Carnaval Festival
  • Het Valies (souvenirwinkel)
  • Polka Marina
  • De Oude Tuffer
  • Ezeltje strek je (verplaatst naar Herautenplein)
  • Herauten Magische Klok (vernieuwing door Ton van de Ven)
  • Efteling Stoomtrein (verlenging traject met brug over Siervijver), waardoor er nu een ringlijn van drie kilometer ontstaat
  • De Piraat (tot 2008)
  • De Likkebaerd (tot 2008)

1985

  • Bob (gesloten in 2019)
  • Wensbron

1986

1987

  • Pagode
  • Toko Pagode
  • Vliegende Fakir (vernieuwing n.a.v. betere tekeningen van Anton Pieck)
  • De Steenbok

1988

1989

1990

1991

1992

  • Efteling Hotel
  • Locomotief 'Trijntje' van Efteling Stoomtrein (deze vervangt locomotief 'Neefje')
  • 't Poffertje
  • Efteling ontvangt Applause Award
  • De Piecktuin (verkleining 1999)

1993

  • Droomvlucht
  • Dromerijen (souvenirwinkel)
  • De Gulden Gaarde
  • Nieuw groot parkeerterrein
  • 't Korfje

1994

  • Kleuterhof
  • De Soete Inval

1995

  • Avonturen-Doolhof
  • Golfpark
  • De Smaeckmaker (tot 2001)
  • Efteldingen (souvenirwinkel)

1996

  • Villa Volta
  • Het Huis van de Vijf Zintuigen (entreegebouw)
  • Nieuwe treintjes Python (in gebruik tot zomer 2005)
  • De Meermin

1998

  • Vogel Rok
  • Klein Duimpje en de Reus
  • Repelsteeltje
  • Sprookjesbos Openluchttheater

1999

  • Chinese Nachtegaal
  • Herberg 'De Ersteling' (Tafeltje dek je)
  • Kasteel stiefmoeder van Sneeuwwitje met toverspiegel
  • Remise en Sprookjesstation
  • 't Suykerhuys (sluiting 2010)
  • Het attractiepark wordt verdeeld in vier rijken: Marerijk, Anderrijk, Ruigrijk en Reizenrijk
  • De Bank (tot 2009)
  • Eerste Winter Efteling

2000

  • Kinderspoor (verplaatst naar Siervijver)
  • Pardoespromenade en Brink
  • De Kleyne Klaroen
  • Prinses Pardijntje
  • Villa Pardoes

2001

  • Raponsje
  • De Ballonvaarder
  • Het Noorderlicht (tot 2007)
  • Pardoes Beeld

2002

  • PandaDroom
  • De Octopus
  • Panda (souvenirwinkel)
  • Dak op Monsieur Cannibale
  • Nijltje in het Teiltje
  • Grootmoeders Keuken

2003

  • Efteling Theater (jaar eerder zaal al in gebruik)
  • Anton Pieckplein (nieuw gedeelte)
  • De Bremer Stadsmuzikanten (Anton Pieckplein)
  • Den Suykerbuik

2004

2005

  • Loeki de Leeuw wordt de nieuwe inwoner van Carnaval Festival
  • Nieuwe voertuigen Swiss Bob en Python
  • De Kombuys

2006

  • Vrouw Holle (uitbreiding met het huis)
  • Diorama (vernieuwing)

2007

2008

  • Efteling Radio 104.3 FM (vanaf 2010 alleen via kabel en internet en vanaf ongeveer 2017 Efteling Kids Radio)
  • De Flierefluiter

2009

  • Assepoester
  • Station De Oost, met De Hongerige Machinist, De Verse Oogst, De Brutale Aap en de Rustende Reiziger
  • Efteling Bosrijk met o.a. het Kleyn Waerenhuys, het Eethuys/Eethuysbar, het Badhuys en de Huyskamer
  • De Regenboogvanger

2010

2011

  • Raveleijn
  • Het wapen van Raveleijn
  • Happiness Station
  • Casa Caracol (vernieuwd)
  • Toko Pagode (vernieuwd)
  • Python (vernieuwde instaphal en nieuwe treinen)

2012

  • Aquanura
  • Rijk der Fantasie
  • Polles Keuken (onderdeel van Rijk der Fantasie)
  • Rondje van de Molen (onderdeel van Rijk der Fantasie)
  • De Gebrande Boon (onderdeel van Rijk der Fantasie)
  • Happiness Station (onderdeel van Rijk der Fantasie)
  • Carnaval Festival (vernieuwd, Jokie vervangt Loekie de Leeuw)
  • Jokies Wereld (ter vervanging van Het Valies)
  • De Nieuwe Kleren van de Keizer
  • Pandadroom (nieuwe muziek)
  • Oase (vernieuwd)
  • Steenbok (vernieuwd)
  • Burger Backery

2013

2014

  • Aquanura (nieuwe show: de Tweede Efteling Symfonie)
  • Restaurant 'Het Witte Paard' (vernieuwd)
  • Piraña (vernieuwd)

2015

2016

  • Pinokkio in het Sprookjesbos
  • Restaurants Welkom en Globetrotter (beide worden vernieuwd en gaan samen verder onder de naam Panorama)
  • Kapitein Gijs (vernieuwd en verplaatst naar Ruigrijk)
  • Roodkapje in het Sprookjesbos (afgebroken en heropgebouwd)
  • Dromerijen en Gulden Gaarde (gerenoveerd)

2017

2018

  • Python (afgebroken en heropgebouwd)
  • Restaurant 'De Vrolijke Noot' (vernieuwd en uitgebaat)

2019

2020

  • Max & Moritz (vervanging van Bob)
  • Frau Boltes Küche (vervanging van De Steenbok)
  • Aquanura met een Zachte G
  • Winter Efteling 2.0 (aangepaste versie vanwege COVID-19)

2021

  • Speelbos NEST!
  • Bäckerei Krümel

2022

2023

  • Restaurant Kashba

2024

2025

Zie de categorie Efteling van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.