Gerrit de Jonge

In 1973 ontwikkelden Jan Koudijs, afgestudeerd architect aan de IVA (Instituut voor Architectuur) in Utrecht, en André Huitink, destijds student aan de Technische Hogeschool Delft (nu TU Delft), beiden werkzaam bij het atelier van Schouten en De Jonge, een planologische opzet voor de wijk Pelkwijk^[12] in Winterswijk die bijzondere kansen bood. De manier waarop de woningen waren gesitueerd, had hofjes doen ontstaan die zich uitstekend leenden voor een gezamenlijke inrichting van tuinen en openbare ruimte. Zij Samen met bewoners en een hovenier werden de binnenpleintjes vergroend, wat niet alleen zorgde voor meer intimiteit, maar ook voor een hechter en levendiger buurtleven.

De woningen aan de Pasbree in de wijk De Pas^[13] in Winterswijk maakten deel uit van het bestemmingsplan De Pas, een van de eerste bloemkoolwijken die in Nederland zijn gerealiseerd. Kenmerkend is dat de door Schouten en De Jonge ontworpen woningen niet als een aaneengesloten bouwblok zijn opgezet, maar onderling sterk verspringen in de rooilijn, waarbij gebruik is gemaakt van de glooiing van het bouwterrein. Deze opzet heeft geresulteerd in een afwisselend en kleinschalig straatbeeld. Tussen 2019 en 2024 is, in het kader van een integrale gebiedsontwikkeling en in samenspraak met bewoners, de openbare ruimte in de wijk volledig opnieuw ingericht.^[14].

Daarnaast hebben Schouten en De Jonge op basis van gelijkwaardige principes ook nog een ontwerp gemaakt voor een gelijkvloerse, levensloopbestendige Variant Bungalow, waarvan er zo'n 100 exemplaren door Eurobouw zijn gebouwd. Aan het ontwerp tekende ook architect Jan Koudijs mee. De woningen staan onder andere in:

• Barchem (6 woningen): Ruurloseweg 7 t/m 17 (oneven) (1968)
• Bathmen (3 woningen): Banekateweg 2 t/m 6 (oneven) (1969)
• Dinxperlo (10 woningen): Aaldersbeeklaan 101 t/m 119 (oneven) (1975)
• Enschede (8 woningen): Rekkenbrink 77 t/m 91 (oneven) (1968) in opdracht van NV Aannemingsbedrijf P. Ebbinge te Enschede.
• Haaksbergen (17 woningen): De Els 1 t/m 15 (oneven), 51 en 53 (1972) en Wiedenbroeksingel 73 t/m 87 (oneven) (1974)

Door Schouten en De Jonge werd ook een zogeheten Bejaarden Bungalow ontworpen.

Naast de samenwerking met Schouten ontwierp De Jonge ook zelfstandig woningen zoals een bungalow in Blokzijl:

• Blokzijl (1 woning): Beatrixstraat 9 (1966) in opdracht van J. Klinkert uit Hengelo

De Duitse socioloog Hans Paul Bahrdt (1918-1994) publiceerde in 1968 het boek Humaner Städtebau, dat in 1972 verscheen in het Nederlands onder de titel Een leefbare stad. Volgens Bahrdt diende een architect om in aanmerking te komen voor het predicaat 'humane' woningbouw volledig rekening houden met de werkelijke levensbehoeften van de wonende mens. Om dit te bereiken diende een woning van binnen naar buiten te worden ontworpen. Het totale exterieur van de woning zou daarmee een logisch voortvloeisel zijn van wat er binnen aan ruimten voor de individuele bewoner(s) noodzakelijk was. Een ander belangrijk uitgangspunt in de sociologische ideeën van Bahrdt was dat respectievelijke woonfuncties met elkaar in harmonie dienden te zijn.

Stedebouwkundige Reinder Blijstra (1901–1975) had zich als bekend architectuurcriticus al eens duidelijk uitgesproken over deze ontwerpfilofosie: "Een architect die het binnen niet kan maken, die niet van binnen uitgaat, is geen architect." Ook Rijksbouwmeester en architect Wim Quist (1930–2022) had een gelijke visie op woningbouw: "Het object moet zelf zijn functioneren duidelijk maken."^[15] Volgens psycholoog Johannes Linschoten (1925-1964) was wonen het bespelen van de grens tussen binnen en buiten: "Ons leven speelt zich af als een wisselwerking tussen buiten en binnen, uit en thuis, het andere en het eigene, openbaar en privé. Wonen is het bespelen van deze grens." De verbinding tussen binnen en buiten is ook wat architect Aldo van Eyck (1918-1999) motiveerde. In Van Eycks visie liggen het private en het collectieve in elkaars verlengde.

Het architectenduo onderhield een goede relatie met hoogleraar gezins- en woonsociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, Cornelis Dirk (Cees) Saal (1917–1986), wiens vader architect van de Amsterdamse School was. In 1978 werden in Winsum de door Schouten en de Jonge ontworpen Teenagerwoningen en Chaletwoningen gebouwd. Saal en zijn echtgenote namen daar hun intrek in een Teenagerwoning. Saal schreef enkele jaren later het voorwoord in het boek van De Jonge's compagnon Schouten Over bouwen gesproken dat in 1982 zou verschijnen. Kort na zijn emiraat in 1984 overleed Saal geheel onverwacht^[16]. Na zijn overlijden bleef blijf zijn vrouw, kinderboekenschrijfster, socioloog en oprichter van museum het KinderBoekenHuis in Winsum, Toos Zuurveen (1934–2004) tot haar overlijden in het huis aan de Hamrik 41 wonen. Zuurveen zou bij de oprichting op 21 november 1995 bestuurslid worden van de door zijn compagnon Schouten opgerichte Stichting Heelweg.

Ongetwijfeld hebben deze voorgenoemde zienswijzen invloed gehad op de ontwerpopvattingen van Schouten en De Jonge. Het idee van een overgangszone tussen buiten en binnen is immers terug te zien in twee belangrijke aspecten van hun ontwerpen. Enerzijds een carport als overdekte toegang tot de woning waardoor er een geleidelijke overgang ontstaat tussen de openbare en private sfeer. En anderzijds door zowel aan de voor- als achterzijde van de woning de raampartijen terug te leggen zodat een inpandig balkon of loggia ontstaat. In verreweg de meeste ontwerpen zijn deze elementen terug te vinden, die als het ware hun handelsmerk zijn geworden.

In hun ontwerpen speelde ook het het kleurgebruik een belangrijke en weloverwogen rol: zwart voor het houtwerk en wit voor het metselwerk, zowel buiten als binnen. Daarmee boden de architecten de toekomstige bewoners alle vrijheid eigen kleuren bij de inrichting van hun huis toe te passen. Veel van hun ontwerpen werden uitgevoerd in een witte kalkzandsteenklinker, de Gevo-breuksteen van Kalkzandsteenfabriek Vogelenzang te Rhenen of er werd gekozen voor de hardere, lichtgrijze MBI-betonsteen van Van der Meijden Beton Industrie te Raalte. De dakbedekking bestond veelal uit olifantgrijze Eternit^[17] Gallia golfplaten uit Goor en in zwarte Sadolin^[18] beits gedompelde plafondbalken voorzien van decoratief geperst riet van NV Bouwplatenfabriek Nopriet^[19] te Vollenhove.

In de woningarchitectuur van de Schouten en De Jonge had de gebruikelijke afgesloten werkkeuken plaatsgemaakt voor een open leefkeuken die volledig was geïntegreerd in het woon-/eetgedeelte, waardoor de keuken in nagenoeg alle woningplattegronden van het architectenduo tot het middelpunt van het huiselijke gebeuren was geworden.

Schouten en De Jonge kozen binnen hun samenwerking voor natuurlijke materialen zoals kalkzandsteen, hout en riet, ook om te bewijzen dat met eenvoudige en goedkope materialen fijne en solide combinaties mogelijk waren. Het uitgangspunt voor hun werk formuleerden zij, met dank aan Mies van der Rohe's 'Less is more' als 'Meer door minder'^[20].

De experimentele geschakelde patio-bungalows, de zogenoemde Teenagerwoning, werden met beperkte middelen gebouwd, maar stegen in de loop der jaren aanzienlijk in waarde. Het ontwerp was gebaseerd op de principes privacy, spel, variatie, creativiteit, ruimte en beslotenheid.

Met deze woonvorm speelden Schouten en De Jonge in op de afnemende gezinsgrootte en de veranderende leefstijl van bewoners. De woningen met een flauw hellend lessenaarsdak waren vooruitstrevend voor hun tijd en boden onder meer een zitkuil, een open keuken in de woonkamer, een insteekverdieping (entresol) met loggia, een patiotuin met waterput voor regenwateropvang en een carport.

Kenmerkend was daarnaast de ‘expansieruimte’, die de bewoner vrijheid gaf om deze naar eigen inzicht vorm te geven. Dit levensloopbestendige woonconcept van Schouten vond in de jaren zeventig, tachtig en negentig navolging in diverse projecten verspreid over Nederland. Daarbij werd regelmatig gebruikgemaakt van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO)^[22], waarbij bewoners zelf het initiatief namen voor de realisatie.

Architectuurjournalist Wim J. van Heuvel (1935–2004) schreef in 1976 in de publicatie Experimentele Woningbouw over de Teenagerwoning het volgende:

Door het onderling verschuiven van de twee beuken waaruit de plattegrond is samengesteld, ontstaat aan de voorzijde een carport, tevens ingangspartij, en aan de achterzijde een besloten tuin waaraan twee of meer vertrekken zijn gelegen.

Deze opzet maakte het mogelijk om, zodra de woningen in groepsvervand werden gebouwd, door diverse situeringen allerlei variaties te creëren.

Dit type experimentele patio-bungalows verschenen na Eibergen in met name bloemkoolwijken door heel Nederland. Ze zijn gerealiseerd in de volgende plaatsen:

• Bilthoven (25 woningen): Berlagelaan 93 t/m 141 (oneven) (1972) in opdracht van en gebouwd door Bouwbedrijf De Jong NV uit Bilthoven in de eerste fase Waterigeweg in nieuwbouwwijk De Leyen.
• Eemnes (7 woningen): Rietgors 1 t/m 15 (oneven) (1975) in opdracht van en gebouwd door Bouw- en Aannemingsbedrijf Heilijgers BV te Amersfoort in het 2e deelplan in Noordbuurt.
• Enschede (5 woningen): Mozartlaan 180 (1970), 182 t/m 186 (even) (1971) en 188 (1973) in opdracht van en gebouwd door NV Aannemingsmaatschappij E. Odink te Eibergen.
• Etten-Leur (12 woningen): Gitaarhof 1 t/m 7 (oneven) (1977) in opdracht van de particuliere initiatiefnemers J. Hupkes, W. Kamp, H. Nonner en A. Vonk, gebouwd door Aannemersbedrijf Van Herwijnen uit Dordrecht (nadat Aannemingsbedrijf P.J. Mathijsen uit Etten-Leur van de bouw had afgezien gezien het experimentele karakter van de woningen) in bestemmingsplan Grauwe Polder II. De bouwdirectie was in handen van D. E. Ubbink en J. Opdam, die als bewoners in Papendrecht ook de bouwdirectie van de Teenagerwoningen hadden gevoerd.
• Huizen (25 woningen): Gemeenlandslaan 57 t/m 71 (oneven) (1973), Stuurboord 73 t/m 81 (oneven) (1973) en Treiler 2 t/m 24 (even) (1973) in opdracht van en gebouwd door Bouwbedrijf Vreeswijk - Koebrugge te Huizen.
• Joure (6 woningen): Zuiderveldplantsoen 9 t/m 19 (oneven) (1971) in opdracht van en gebouwd door Bouwbedrijf M. de Vries uit Joure.
• Leerdam (19 woningen): Buizerdstraat 2 t/m 6 en 10 t/m 14 (even) (1976), Sperwerlaan 18 t/m 22 (even) (1976) en Velduilstraat 1 t/m 7 (oneven) (1976) in opdracht van Hawass BV te Maartensdijk, waarvan het bouwplan worden afgebouwd door een nieuw op te richten besloten vennootschap waarin Projektontwikkelingsmaatschappij Steeds BV en Aannemingsbedrijf H.J. Jurriëns BV te Utrecht deelnemen. Daarnaast zijn er aan Valkhof 1 t/m 4 (oneven en even) (1977) en Buizerdstraat 5 t/m 7 (oneven) (1977) in opdracht van Steeds BV eveneens experimentele Teenagerwoningen in het bestemmingsplan Leerdam-Noord I gerealiseerd.
• Leusden (20 woningen): Walstro 30 t/m 68 (even) (1975) in het plan De Wetering in opdracht van en gebouwd door Bouw- en Aannemingsbedrijf J. Bloemendal BV te Leusden.
• Papendrecht (26 woningen): Tinbergenplantsoen 1 t/m 17 (oneven en even) (1975) en 19 t/m 26 (oneven en even) (1975)
• Streefkerk (39 woningen): Burgemeester Dekkingstraat 24 t/m 36 (even) (1978), Dreef 13 t/m 29 (oneven) (1973), Dreefstraat 1 t/m 13 (oneven) (1973) en Zwanenvliet 6 t/m 36 (even) (1973) in opdracht van Projektontwikkelinsgmaatschappij voor experimentele architektuur Projekta NV te Utrecht.
• Tholen (5 woningen): Ten Ankerweg 41 t/m 49 (oneven) (1973) in opdracht van de particuliere initiatiefnemers F. Tielens, W. Heybroek, C. Zuidweg, P. Blom en J. Hilbron gebouwd door Bouwbedrijf M.E. Feleus te Sint Philipsland. De seriematige opbouw van de woningen is getekend door Architektenburo Boelhouwers te Tholen.
• Voorschoten (5 woningen): Van Hamellaan 20 t/m 28 (even) (1970). De woningen in partieel bestemmingsplan Boschgeest zijn gebouwd door bouwbedrijf Delf- en Schieland te Vlaardingen in opdracht van grondeigenaar Stichting Bevordering Eigen-Woningbezit te 's-Gravenhage uit naam van gemachtige H.A.C. (Henk) de Heer die in samenwerking met Schouten en De Jonge eveneens als bouwkundige betrokken was bij de realisatie van de woningen. In 1981 tekende architect de Heer tevens de dakopbouw voor huisnummers 26 en 28.
• Vriezenveen (15 woningen): De Taling 2 t/m 22 (even) (1978) en De Grutto 40 (1978) en 42 t/m 46 (even) (1979)
• Winsum (21 woningen): Hamrik 21 t/m 29 (oneven) (1978), 31 t/m 49 (oneven) (1978) en 65 t/m 71 (oneven) (1978) en Tichelwerk 3 t/m 5 (oneven) (1978)
• Zutphen (28 woningen): Weerdslag 54 t/m 57 (even en oneven) (1976), 74 t/m 83 (even en oneven) (1976), 120 t/m 128 (even en oneven) (1976) en 165 t/m 167 (oneven en even) (1976) in opdracht van Van Wijnen Projektontwikkeling BV in Dordrecht en gebouwd door NV Aannemingsmaatschappij E. Odink te Eibergen in plan Het Weerdslag.

Ze zijn een aan de voorzijde van de woning geknikte kap, als zogeheten experimentele Variantbungalow, eveneens gerealiseerd aan de:

• Almere (9 woningen): Rozenwerf 62 t/m 78 (even) (1977)
• Leersum (12 woningen): Dekkersbos 5 (1972), 6 (1981), 7 (1974) en 8 (1973), 17 t/m 20 (oneven en even) (1979) en 29 t/m 32 (oneven en even) (1979) in opdracht van BV Maatschappij voor Projectontwikkeling EMPEO te Utrecht namens Bredero Vast Goed NV en onder leiding van projectleider A. Blaak gebouwd door NV Aannemingsmaatschappij E. Odink te Eibergen
• Leusden (6 woningen): Esdoornhof 22 t/m 32 (even) (1973) in opdracht van Maatschappij voor research en ontwikkeling Projekt Promotion BV in samenwerking met S.S.N. Bouwmaatschappij Noordzij BV te Schiedam en Bouw- en Aannemingsmaatschappij Heilijgers BV uit Amersfoort
• Velp (36 woningen): Aalscholversingel 1 t/m 29 (oneven) en Karekietstraat 2 t/m 30 (even) en 31 t/m 41 (oneven) (1973) gebouwd door NV Aannemingsmaatschappij E. Odink te Eibergen in opdracht van BV Maatschappij voor Projectontwikkeling EMPEO te Utrecht namens Bredero Vast Goed NV onder de projectleiding van Ruud de Clercq, die later directeur zou worden van attractieparken Efteling, Dolfinarium en Avonturenpark Hellendoorn. In nauwe samenwerking met Schouten en De Jonge richtte interieurontwerper Elisabeth de Lestrieux een modelwoning in aan de Karekietstraat 41. Voor het interieur werd uitsluitend gebruikgemaakt van werk van Nederlandse meubel- en stoffabrikanten als Pastoe, Artifort en Ploeg. De stijlvol vormgegeven woning kreeg ruime aandacht in het tijdschrift Avenue, dat het huis in de uitgave van augustus 1972 portretteerde onder de titel Made in Holland.

In totaal zijn er dus voor zover bekend – met enige variatie – 321 experimentele patiowoningen naar het ontwerp van Schouten en De Jonge in ons land gebouwd. In de volksmond werden de woningen vanwege hun opvallende vorm al snel 'kippenhokken' (in Eibergen) of 'van hondenhok tot konijnenhok' (in Bilthoven) genoemd.

Dat geldt ook voor de woningen in het uitbreidingsplan Quirijnstok in Tilburg. Deze woningen, waarbij de kenmerkende balkons aan voor- en achterzijde ontbraken en vervangen zijn door een gemetselde gevel, zijn uitgevoerd als vrijstaand geschakelde woningen en twee-onder-een-kapwoningen. De bouw vond plaats in opdracht van Bouwbank Stok NV te Tilburg, met J.L. van Oers Architektuur en Stedebouw uit Tilburg als betrokken bureau. Opvallende overeenkomsten met het experimentele ontwerp van Schouten en De Jonge zijn niet alleen het schuine lessenaarsdak en het metselwerk in MBI-betonsteen, maar ook de plattegrond en afwerking van de woningen. Zo beschikt het woongedeelte over een hoog balkenplafond bekleed met nopriet, is er een dieper liggende zitkuil met laag balkenplafond, en bevindt zich daarboven een insteekverdieping. Verder zijn aanwezig een ‘inpandige’ carport, een achterliggende expansieruimte en een besloten patiotuin. Samengevat lijken het ontwerp van de Tilburgse architect en het oorspronkelijke werk van zijn Gelderse vakgenoten sterk op elkaar.

• Tilburg (30 woningen): Brittendreef 8 t/m 34 (even) (1973), Purcelldreef 2 t/m 28 (even) (1973) en Sullivandreef 71 en 73 (1973)

In Noord-Brabant zijn verschillende woningen te vinden waarbij het twijfelachtig is of architecten Schouten en De Jonge bij de uitvoering betrokken zijn geweest. Zo werden in het plan Raam in Uden negentien patiowoningen gebouwd door Aannemersbedrijf Muller uit Heesch, in opdracht van De Waal NV te Utrecht (later opgegaan in de Koninklijke BAM Groep). Op de bouwaanvraag, de bouwtekeningen en de situatietekening staat Architektenburo F.M.I. van Oers uit Waalwijk als architect vermeld. Toch vertonen deze woningen opvallende overeenkomsten met de experimentele Teenagerwoning van Schouten en De Jonge, zowel in de indeling als in de materialisering. Deze overeenkomsten wekken de indruk dat er mogelijk sprake is geweest van een inbreuk op het auteursrecht.

• Uden (19 woningen): Meerhoek 402 t/m 420 (even) (1973) en 617 t/m 633 (oneven) (1973)

Ook in West-Brabant zijn circa vijftien kopieën gerealiseerd. Civiel bouwkundig ingenieur Piet van Yperen uit Bavel, die eerder betrokken was bij de aanleg van de IJ-tunnel, raakte bekend met de Teenagerwoningen aan de Gitaarhof (1977) in Etten-Leur en was, naar eigen zeggen, gecharmeerd van het woningconcept. Zonder medeweten van architecten Schouten en De Jonge nam hij vervolgens, in zijn hoedanigheid van landmeter en docent informatica, de bouwaanvraag, het technische tekenwerk en het opstellen van het bestek op zich voor twee twee-onder-een-kapwoningen in het plan Bunder II in Bavel. Daarbij bracht hij wijzigingen aan in de constructie en isolatie. De uitvoering lag bij aannemer C. van Dongen uit Oosterhout. Na de oplevering van deze twee woningen aan de Margarethastraat in Bavel betrok Van Yperen zelf een van de woningen. Een jaar later volgde, onder zijn leiding — inmiddels trad hij op als architect — de bouw van vier identieke woningen aan de Pater Verschurenstraat in Bavel, in opdracht van J.J.W. en J. van Kuyk. In 1990 werd dit herhaald met de realisatie van een vrijstaande woning aan de Lindestraat in Made, in opdracht van H. Bolluyt te Made. Enkele jaren later werden in het plan Groot Sander in Etten-Leur, in opdracht van de particuliere initiatiefnemers W. Eggenkamp, C. Hylkema, P. Reynaars, E. Reynaars, J.L.M. Quaijtaal, Th. Quaijtaal, D. Hopstaken en M. v.d. Stap, opnieuw acht woningen gerealiseerd. Ook bij dit project werd het tekenwerk verzorgd door Piet van Yperen uit Bavel. De bouw was in handen van Bouwbedrijf Maas-Jacobs BV uit Zundert.

• Bavel (2 woningen): Margarethastraat 2 en 4 (even) (1986)
• Bavel (4 woningen): Pater Verschurenstraat 2 t/m 8 (even) (1987) )
• Made (1 woning): Lindestraat 46 (even) (1990)
• Etten-Leur (8 woningen): Schimmelpennincklaan 64 t/m 78 (even) (1993)

• Epe (49 woningen): De Leegte 39 t/m 75 (oneven) (1973) en Midachten 1 t/m 59 (oneven) (1973) in het plan Hogeweerd in opdracht van en gebouwd door Reinbouwgroep NV te Dieren. Aan dit project werd meegetekend door architect Edy Kwak, die freelance voor het atelier van Schouten en De Jonge werkte.
• Giesbeek (63 woningen): Dahliastraat 2 t/m 18 (even) (1972) en 20 t/m 24 (even) (1972), Prinses Beatrixplein 2 t/m 64 (even) (1973), Prins Clauslaan 26 t/m 42 (even) (1973) en Weth J Teeringstraat 1 t/m 19 (oneven) (1972)
• Maarssen (26 woningen): Jacob van Heemskerklaan 2 t/m 52 (even) (1973)
• Vaassen (30 woningen): Ligusterstraat 2 t/m 14 (even) (1970) en Vuurdoornstraat 12 t/m 20 (even) (1974), 72 t/m 78 (even) (1974), 146 t/m 152 (even) (1974), 200 t/m 208 (even) (1974) en 238 t/m 246 (even) (1974)
• Velp (48 woningen): Fuutstraat 2 t/m 32 (even) (1973), Lepelaarstraat 6 t/m 20 (even) (1973), Meerkoetstraat 6 t/m 30 (even) (1973) en President Kennedylaan 305 t/m 325 (oneven) (1973) in opdracht van BV Maatschappij voor Projectontwikkeling EMPEO te Utrecht namens Bredero Vast Goed NV en gebouwd door Bouwbedrijf Schutte en Oolhorst NV te Ambt-Delden, waarbij de projectleiding evenals de Teenagerwoningen in Velp in handen was van Ruud de Clercq.

De Terras-Patiowoningen werden ontwikkeld in opdracht van Projekt- en Exploitatiemaatschappij Atlas BV uit Velp en gebouwd door Aannemingsbedrijf Toepoel BV uit Huissen. Deze tweeënvijftig woningen (waarvan tweeënveertig patiowoningen en tien terraswoningen) en vijfenveertig bijpassende garages bevinden zich aan de:

• Huissen (52 woningen): Binnendijk 28 t/m 130 (even) (1977-1978)

Van de zogenoemde Tuinkamerwoningen werden er vijftig gerealiseerd, inclusief 18 garages, in opdracht van Bouw- en Exploitatiemaatschappij Ign. B. Hakvoort uit Silvolde.

• Huissen (50 woningen): Blokland 2 t/m 8 (even) (1977), Grevenveld, 22 t/m 28 (even) en 39 t/m 45 (oneven) (1977), Griend 1 t/m 7 (oneven) (1977), Hopland 1 t/m 7 (oneven) en 2 t/m 8 (even) (1977), Landouwen 1 t/m 17 (oneven) (1977), Paalbalk 1 t/m 7 (oneven) (1977), Paalgrens 1 t/m 7 (oneven) (1977), Paalsteen 2 t/m 8 (oneven) (1977) en Paalrij 2 t/m 10 (even) (1977)

In 1975 nam de gemeente Huissen deze woningen over van het bouwbedrijf om in aanmerking te komen voor de jaarlijkse bijdrage zoals vastgelegd in de Beschikking Geldelijke Steun Particulier Huurwoningen 1968. Met deze regeling stimuleerde de Rijksoverheid de bouw en verbouw van betaalbare woningen in de sociale huursector.

In het deelgebied Dijkplan binnen fase II werden in opdracht van Projekt- en Exploitatiemaatschappij Atlas BV uit Velp nog eens eenendertig Tuinkamerwoningen als woningwetwoningen gebouwd door Aannemingsbedrijf Toepoel BV uit Huissen:

• Huissen (31 woningen): Binnendijk 1 t/m 6 (oneven en even) (1977), Kaaidijk 2 t/m 8 (even) (1977), Muurdijk 1 t/m 7 (oneven) (1977), Grevenveld 7 t/m 10 (oneven en even) (1977), 12 , 14 t/m 20 (even) (1977), 23 t/m 29 (oneven) (1977) en 31 t/m 37 (oneven) (1977)

In opdracht van Projekt- en Exploitatiemaatschappij Atlas BV uit Velp werden dertien woningen van het type GK gerealiseerd:

• Huissen (13 woningen): Binnendijk 2 t/m 26 (even) (1976)

Bouw- en Exploitatiemaatschappij Ign. B. Hakvoort uit Silvolde gaf opdracht voor de bouw van zevenendertig woningen van het type OPD en 6 garages:

• Huissen (37 woningen): Paalgrens 2 t/m 26 (even) (1977), Paalsteen 1 t/m 19 (oneven) (1977), Landpaal 1 t/m 9 (oneven) (1977) en Paalrij 1 t/m 17 (oneven) (1977)

Ook deze woningen werden in 1975 door de gemeente Huissen overgenomen om in aanmerking te komen voor de jaarlijkse bijdrage volgens de Beschikking Geldelijke Steun Particulier Huurwoningen 1968.

Daarnaast realiseerde Projekt- en Exploitatiemaatschappij Atlas BV uit Velp nog tien woningen van hetzelfde type OPD:

• Huissen (10 woningen): Binnendijk 11 t/m 19 (oneven) (1976) en 132 t/m 140 (even) (1976)

In opdracht van Woningbouwstichting St. Joseph uit Huissen werden vierentwintig woningen van het type SW gebouwd:

• Huissen (24 woningen): Kaaidijk 1 t/m 13 (oneven) (1974), Grevenveld 1 t/m 21 (oneven) (1974) en Zomerdijk 1 /t/m 11 (oneven) (1974)

Daarnaast liet Projekt- en Exploitatiemaatschappij Atlas BV uit Velp drieeentwintig woningen van het type SWV bouwen:

• Huissen (23 woningen): Kaaidijk 15 t/m 29 (oneven) (1974) en Muurdijk 16 t/m 44 (even) (1974)

In het oostelijke deel van fase III van de Zilverkamp werden in opdracht van Mabo Huissen BV tweeentwintig Chaletwoningen naar ontwerp van Schouten en De Jonge gerealiseerd:

• Huissen (22 woningen): Boet 1 t/m 9 (oneven en even) (1976), Garf 1, 2 en 3 (1976), Stulp 1 t/m 3 (oneven) (1976) en Tas 1 t/m 8 (oneven en even) (1976)

In dezelfde derde fase bouwde Reinbouw BV uit Dieren drieendertig zogenoemde premiewoningen en zes garages:

• Huissen (33 woningen): Silo 1 t/m 31 (oneven) en 2 t/m 18 (even) (1978) en Stulp 2 t/m 16 (even) (1978)

Reinbouw Intermed BV realiseerde achttien woningen van het type OPD:

• Huissen (18 woningen): Schoof 1 t/m/ 37 (oneven) (1978)

In opdracht van Woningbouwstichting St. Joseph werd een nieuw woningtype ontwikkeld: de sociale woning type SW2, destijds aangeduid als woningwetwoning. Bouw- en Exploitatiemaatschappij Ign. B. Hakvoort uit Silvolde bouwde hiervan negenenvijftig exemplaren in het deelgebied De Dullert:

• Huissen (59 woningen): Hoogland 1 t/m 25 (oneven) (1975) en 2 t/m 36 (even) (1975) en Huurland 1 t/m 25 (oneven) (1975) en 2 t/m 30 (oneven) (1975)

In totaal zijn binnen de wijk Zilverkamp 372 woningen gebouwd naar ontwerp van Schouten en De Jonge.

• Haaksbergen (10 woningen): Stiegert 1 t/m 19 (oneven) (1980) in opdracht van Woningbouwvereniging Lucht en Licht te Haaksbergen.

• Haaksbergen (4 woningen): Stiegert 18 t/m 24 (even) (1980)

• Borger (1 woning): Sassenbergen 26 (1974)
• Borne (3 woningen): Twickelerblokweg 89 (1976), 91 en 97 (1975)
• Doetinchem (1 woning): Burgemeester Kehrerstraat 48 (1972)
• Druten (2 woningen): Hoogstuk 54 en 56 (1972)
• 's-Heerenberg (1 woning): Korensingel 13 (1978)
• Heino (1 woning): de Cingel 17 (1976)
• Hengelo (1 woning): Flemingstraat 1 (1974)
• Hoogland (3 woningen): Zevenhuizerstraat 4 t/m 6 (even) (1976) en 8 (1975)
• Huizen: Van Houtenlaan 12 t/m 20 (even) (1978)
• Leusden (10 woningen): Esdoornhof 2 t/m 20 (even) (1974) in opdracht van Maatschappij voor research en ontwikkeling Projekt Promotion BV in samenwerking met S.S.N. Bouwmaatschappij Noordzij BV te Schiedam en Bouw- en Aannemingsmaatschappij Heilijgers BV uit Amersfoort
• Lichtenvoorde (1 woning): Delstraat 24 (1978)
• Lievelde (1 woning): Bergstraat 4A (1979)
• Rhenen (2 woningen): Asterstraat 3 en 15 (1969)
• Schalkhaar (3 woningen): Kolkmansweg 9A, 9B en 9C (1977)
• Stokkum (1 woning): Eltenseweg 6B (1971)
• Zeddam (4 woningen): Oswaldusstraat 20 t/m 26 (even) (1975)

• Losser (6 woningen): Markeweg 113 t/m 123 (oneven) (1972) in opdracht van Europrovema NV te Hengelo, gebouwd door Bouwbedrijf Oolthuis te Lichtenvoorde

• Borculo (8 woningen): Geesterse Binnenweg 32 t/m 46 (even) (1974) in opdracht van Europrojektontwikkelings- en Verkoopmaatschappij Europrovema NV te Hengelo (in 1969 opgericht^[31] door Eurobouw Het Oosten te Beltrum en K. van Heuven, econoom te Enschede en in 1975 weer failliet verklaard^[32][33]) en gebouwd door NV Aannemingsmaatschappij E. Odink te Eibergen
• Huizen (15 woningen): Van Houtenlaan 1 t/m 9 (oneven) (1978), 2 t/m 10 (even) (1978) en 11 t/m 19 (oneven) (1978)
• Lochem (4 woningen): Tusseler 210 t/m 216 (even) (1975)

• Lochem (24 woningen): Henry Dunantweg 148 t/m 150 (even) (1974) en Schweizerweg 15 t/m 57 (oneven) (1973)

• Anna Paulowna (28 woningen): Nachtegaallaan 2 t/m 56 (even) (1977)
• Reeuwijk (33 woningen) : Kievitsbloem 2 t/m 12 (even) (1979), Wederik 18 t/m 32 (even) (1979), Zonnedauw 2 t/m 18 (even) (1980) en Zwanebloem 46 t/m 64 (oneven) (1980)

• Borculo (3 woningen): Kamerlingh Onnesstraat 21 (even) (1973) en 23 en 25 (oneven) (1972) in opdracht van Europrovema NV te Hengelo, gebouwd door Bouwbedrijf Oolthuis te Lichtenvoorde

• Haaksbergen (13 woningen): De Boorne 12 t/m 18 (even) (1980), Stiegert 21 t/m 37 (oneven), 28 t/m 42 (even) en 44 t/m 60 (even) (1980), Vonkenkaamp 4 t/m 38 (even) (1979) en 40 t/m 44 (even) (1980)

• Zutphen (79 woningen): Weerdslag 1 t/m 28 (oneven en even) (1977), 58 t/m 73 (even en oneven) (1977) en 157 t/m 193 (oneven en even) (1977) in opdracht van Van Wijnen Projektontwikkeling BV in Dordrecht en gebouwd als Tuinkamerhuizen^[34] door NV Aannemingsmaatschappij E. Odink te Eibergen in plan Het Weerdslag

• Franeker (19 woningen): R. Pollemaplein 2 t/m 26 (even) (1976) en 7 t/m 17 (oneven) (1976) in opdracht van EWB (Eigen Woningbezit Borne) te Borne en gebouwd door Vierstra's Bouwbedrijf BV uit Franeker in het plan Sexbierumervaart.

• Haaksbergen (56 woningen): De Boorne 20 t/m 30 (even) (1980) en 32 t/m 44 (even) (1980), De Morsboer 23 t/m 41 (oneven) (1980), De Nolle 13 t/m 29 (oneven) (1980) en Stiegert 2 t/m 14 (even) (1980), 39 t/m 51 (oneven) (1980) en 62 t/m 70 (even) (1980)
• Stokkum (2 woningen): Rozenkampsweg 37 t/m 39 (oneven) (1973)

• Beuningen (34 woningen): Brink 1 t/m 17 (oneven) (1978) en 12 t/m 18 (even) (1978), Hagerspas 1 t/m 27 (oneven) (1979) en Lange Dreef 58 t/m 70 (even) (1977)
• Dieren (4 woningen): Spankerenseweg 19 en 21 (oneven) (1974), 25 en 27 (oneven) (1974)

• Huizen (10 woningen): Nolenslaan 17 t/m 25 (oneven) (1978) en Gerbrandylaan 6 t/m 14 (oneven) (1978)
• Lochem (13 woningen): Schweitzerweg 32 t/ m 44 (even) (1977) en 59 t/m 67 (oneven) (1978)

• Biddinghuizen (16 woningen): Dreef 18 t/m 32 (even) (1975) en 34 t/m 48 (even) (1975)

• Franeker (3 woningen): R. Pollemaplein 1 t/m 5 (oneven) (1976)

• Anna Paulowna (15 woningen): Zijperlaan 29 t/m 57 (oneven) (1978) in opdracht van NV Bouwfonds Nederlandse Gemeenten en gebouwd door Slokker Bouw Maatschappij BV

Hoewel het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening in 1978 het plan voor een experimentele woning voor alleenstaanden en tweepersoonshuishoudens nog afwees^[37][38], werd in de periode 1978–1982 op het terrein van het ecologische project De Kleine Aarde in Boxtel toch een eerste voorbeeld van de zogenoemde kringloopwigwam gerealiseerd. Het prototype van het 'wigwamhuis' werd op 10 juni 1978 in Boxtel gebouwd tijdens een interactieve informatiedag die werd bezocht door zo'n 80 à 90 aanhangers en sympathisanten van de zogeheten DKA-ideologie. Tegelijkertijd ontstonden in heel Nederland zo’n 25 groepen die met de ideeën van De Kleine Aarde aan de slag gingen. Met name zijn collega Schouten trad daarbij regelmatig in de pers op als pleitbezorger van de piramidedorpen.^[39]

De piramidewoning werd in een brochure van De Kleine Aarde als volgt beschreven:

Een woonplan met alle mogelijkheden voor alternatieve energie met eventueel aansluiting op het centrale net voor aardgas, elektriciteit en water, waarvan slechts kleine hoeveelheden nodig zijn. Goedkoop door het eenvoudige basisplan én door de mogelijkheid van een grote eigen inbreng van de bewoners, die zelf het huis kunnen afbouwen naar eigen inzicht. Dat is in een notedop het ontwerp van Gerard Schouten, Gerrit de Jonge en De Kleine Aarde.

De officiële opening in 1982 werd verricht door Chris Zijdeveld^[40][41], wethouder van Schiedam van 1974 tot 1994, die in zijn laatste ambtsperiode Gerard Schouten en Gerrit de Jonge overhaalde om het piramideplan in Schiedam van de grond te krijgen.

• Boxtel (1 woning): Het Klaverblad 13 (1982)

De piramidevorm botste echter met diverse bouwvoorschriften en verordeningen. Staatssecretaris van Volkshuisvesting Gerrit Brokx (1933–2002) verleende de gemeente Vlissingen – waar de projectgroep Centraal Wonen Vlissingen al vergevorderde plannen had – toestemming om de regels soepeler toe te passen.^[42] Zo kon in 1980 in een buitenwijk van Vlissingen een eerste proefwoning verrijzen, bedoeld als voorbeeld voor een complete wijk.^[43] Uiteindelijk bleef het daar echter bij.^[44][45]

• Vlissingen (1 woning): Kleiweg (1981)

In de jaren daarna werden alsnog twee projecten gerealiseerd:

• Huizen (20 woningen): Het Spijk 1 t/m 8 (oneven en even), 1A, 3A, 10 t/m 28 (even) (1983)^[46]
• Schiedam (16 woningen): Nijhoffplein 1 t/m 16 (oneven en even) (1991)^[47]

In beide gevallen weken de plannen af van de oorspronkelijke ideeën, omdat bewoners bredere spanten toepasten dan bedoeld, waardoor de Schouten en De Jonge zich niet verder bemoeiden met de realisatie van het project.

Voor het project in Huizen werd door opdrachtgever Bouwfonds Nederlandse Gemeenten te Haarlem de firma PSB (Project-Service Bureau) uit Rijswijk ingeschakeld voor het technische tekenwerk.

In Schiedam werden de technische tekeningen uitgewerkt door student architectuur Christoph Maria Ravesloot (Lector Duurzaam Bouwproces met BIM aan de Hogeschool Rotterdam) gedurende zijn opleiding bij Van Dop + Mathot architecten te Schiedam in opdracht van Stichting Piramide Woningen Schiedam. Onder begeleiding van architect Ben van Dop en Aannemingsbedrijf G.W. Geelen BV uit Vleuten werd door bewoners zelf meegebouwd aan de piramidewoningen.

Zelfs Madurodam nam destijds miniatuurversies van de Piramidewoningen op in het park. Het oorspronkelijke prototype in Boxtel bleef echter niet behouden: door lekkages en boktor in het hout raakte het in slechte staat en verdween het in 1997 van het terrein van De Kleine Aarde. Daarmee verdween ook een bijzonder architectonisch voorbeeld van duurzaam bouwen uit de jaren tachtig.

Na de Tweede Wereldoorlog vervulde hij met ingang van september 1948 zijn dienstplicht. Een jaar later, in september 1949, stapte hij aan boord van het troepentransportschip SS Groote Beer en werd hij een jaar lang als dienstplichtig^[48] soldaat uitgezonden^[49] naar Nederlands-Indië. Hij kwam terug zonder oorlogstrauma's zoals andere soldaten, zoals zijn oudste broer Rudolf die het nodige had meegemaakt tijdens zijn dienstperiode in de voormalige kolonie.

Gerrit de Jonge trouwde op 15 augustus 1955 voor de wet in Rauwerd op 27-jarige leeftijd met de eveneens 27-jarige in Sybrandaburen geboren Klaasje Geerte de Vries (1928-2009).^[50] Zij kwam uit een vrijzinnig protestants onderwijzersgezin. Het echtpaar woonde op dat moment aan de Kwartelstraat 52 in de Vogelwijk in Leeuwarden. Het echtpaar verhuisde naar de Rijnstraat 46 in Velp en later naar de Da Costalaan 2 in dezelfde plaats. Het echtpaar kreeg twee zoons en een dochter. Gerrit wist zijn werk aan huis goed te combineren met zijn gezin. Dat was ook het geval geweest bij zijn eigen vader die ondanks een eigen slagerij, ouderling was in de kerk en regelmatig wethouder was in de gemeente Blokzijl, onderdeel was van het gezinsleven.

In de jeugd van hun kinderen bracht het gezin De Jonge regelmatig de zomervakantie door in een zogeheten Kreatief Kamp^[51] in Drenthe, waarbij het accent lag op het gebied van zelfwerkzaamheid en in een natuurlijke omgeving werd kennisgemaakt met verschillende creatieve expressievormen en doe-het-zelf-technieken, onder leiding van kunstenaars en creatieve vakdocenten. Gerrit de Jonge is jarenlang bestuurslid geweest van Stichting Kreatieve Rekreatie (eind jaren tachtig omgedoopt tot Stichting Buitenkunst) die door Pier van Brakel (1933–2022) en Aad Kroon in 1966 was opgericht en sinds begin jaren 70 mede door musicus Arthur Schmidt^[52] werd geleid. Deze stichting organiseerde de kampen door het hele land en Gerrit de Jonge was tot op latere leeftijd samen met zijn vrouw regelmatig bezoeker van deze creatieve vrijetijdsbesteding in de natuur. Daarnaast kon de Jonge uiteenlopende creatieven tot zijn vriendenkring rekenen, zoals beeldend kunstenaars Jan Murk de Vries (1919–2015) en Ati Lichtveld (1942–2020).

Het overlijden van zijn vrouw Klaasje in 2009 gaf Gerrit een terugslag. Na verloop van tijd vereenzaamde hij in zijn woonhuis aan de Da Costalaan en verhuisde naar een appartement in het verzorgingscentrum Nieuw Schoonoord in Velp, waar hij gaandeweg weer wat opknapte. Daar heeft hij enkele jaren gewoond. Gerrit de Jonge overleed op 89-jarige leeftijd na een kort ziektebed in het Rijnstate Ziekenhuis in Arnhem.