Formatie van Solling

De Formatie van Solling (Duits: Solling-Formation; Engels: Solling Formation) is een geologische formatie in de ondergrond van het noorden van Duitsland, Nederland en de zuidelijke Noordzee. Deze formatie bestaat uit zandsteen en kleisteen. Ze is onderdeel van de Bontzandsteen, die in het noordwesten van Europa het onderste deel van het Trias vormt. De formatie is genoemd naar de Solling, een laaggebergte in Nedersaksen.

Het onderste deel van de Formatie van Solling bestaat uit een relatief dik grijzig pakket zandsteen. Deze zandsteenlagen kunnen in het noordwesten van Duitsland tot 60 meter dik zijn. Daarboven ligt een laag rode kleisteen die in Nederland plaatselijk 100 meter dik kan zijn. De totale dikte van de formatie is echter nergens meer dan 125 meter.

De formatie valt in het Olenekien of vroege Anisien. Dat betekent dat de ouderdom tussen de 248 en 245 miljoen jaar is.

Het afzettingsmilieu van de Formatie van Solling is afwisselend fluviatiel (in meren afgezet) en lacustrien (door rivieren afgezet). De formatie werd afgezet in het Germaans Bekken dat zich uitstrekte van Polen tot het oosten van Engeland. De Bontzandsteen is met name in het zuidoostelijk deel van het bekken goed ontwikkeld, maar komt door het gehele noorden van Duitsland en Nederland voor. Een bekende ontsluiting is de brandingspilaar "Lange Anna" op Helgoland. Het brongebied van het sediment was het tijdens de Hercynische orogenese ontstane Boheems Massief in het zuiden.

Tijdens de afzetting van de Formatie van Solling bewoog het onderliggende steenzout uit het Zechstein in diapieren omhoog. Plaatselijk vormden zich daardoor hoogtes en depressies waarin eolisch zand werd afgezet.

In het midden en noorden van Duitsland zijn in de Formatie van Solling veel fossielen van zowel planten als dieren gevonden. Daar zijn belangrijke Triassische vertegenwoordigers van reptielen bij, zoals Anomoiodon liliensterni, Ctenosauriscus koeneni, Trachelosaurus fischeri en de oudst bekende schildpadden. Ook amfibieën waren aanwezig, waaronder Parotosuchus nasutus en Trematosaurus brauni.

In Thüringen gevonden pootafdrukken van reptielen (Chiotherium barthii) zijn afkomstig van de directe voorgangers van de eerste dinosauriërs. Vergelijkbare sporenfossielen zijn later ook in het vroege Trias van Engeland, Afrika, Zuid-Amerika en China ontdekt.

Voorbeelden van plantfossielen uit de Formatie van Solling zijn Pleuromeia, Voltzia en Schizoneura.

De Formatie van Solling is in de Duitse stratigrafie de zesde van zeven formaties in de groep van de Bontzandsteen (Buntsandstein-Gruppe). Het is de bovenste formatie uit de middelste subgroep (Mittlerer Buntsandstein). In de Nederlandse stratigrafie wordt de Bontzandsteen niet gebruikt als officiële indeling. In plaats daarvan is de Formatie van Solling in Nederland onderdeel van de Boven-Germaanse Trias Groep.

Aan de basis van de Formatie van Solling (in Nederland ook de basis van de Boven-Germaanse Trias) ligt de discordantie van Hardegsen. De discordantie ontstond door de Hardegsenfase, een van de eerste fases van tektonische beweging die leidden tot het uiteen bewegen van het supercontinent Pangea. Onder de Formatie van Solling ligt veelal de overwegend lacustriene Formatie van Hardegsen, die tot de Onder-Germaanse Trias Groep behoort. Waar deze formatie ontbreekt ligt de Formatie van Solling op oudere formaties van de Bontzandsteen.

De Formatie van Solling wordt overdekt door de Röt Formatie, die eveneens tot de Bontzandsteen behoort. De overgang ligt bij de evaporietlaag die ontstond door de eerste intrede van de zee in het vroege Trias.

De Bontzandsteen loopt door tot in de Deens-Poolse Trog in het midden van Polen. De Formatie van Solling correleert met een deel van de Poolse Polczyn-formatie. In delen van Engeland werden tegelijkertijd met de Formatie van Solling vergelijkbare zandige sedimenten afgezet, die bij de Bunter Sandstone Formation horen.

Zandsteenlagen van de Bontzandsteen zijn potentiële reservoirgesteente voor fossiele brandstoffen. Sommige lokale eolische zandlichamen in de Formatie van Solling zijn aangeboord voor de winning van aardolie of -gas.

In Duitsland is zandsteen uit de Bontzandsteen gewonnen als natuursteen. Bouwstenen uit de Solling worden "Sollingplatten" genoemd. Het centrum van de natuursteenwinning uit de Formatie van Solling ligt in het gebied rond Bad Karlshafen.