Formatie van Brabant

De Formatie van Brabant is een geologische formatie in de diepe ondergrond van Nederland en het Nederlandse deel van de Noordzee. De formatie bestaat uit kalksteen en kleisteen. Het is de bovenste (jongste) formatie uit de Altena Groep. Ze behoort tot het Midden-Jura ("Dogger"). Buiten het West-Nederlands Bekken en de Roerdalslenk is de formatie alleen sporadisch te vinden.

De Formatie van Brabant bestaat uit een afwisseling van zandige klei, mergel en kalk. De formatie werd gevormd onder ondiep mariene omstandigheden. De diepte van het zeewater wisselde. Diepere lagen zijn kleiiger (mergel); ondiepe lagen zijn rijker aan kalk (kalksteen). Plaatselijk kunnen oölieten voorkomen.

De dikte van de formatie is nergens groter dan 200 meter. De formatie is het dikst in de Roerdalslenk, het West-Nederlands Bekken en het Breeveertienbekken. Onder de Achterhoek en in het Bekken van Nedersaksen komt ze ook voor. In deze gebieden was het afzettingsmilieu dieper dan in het westen. Door erosie als gevolg van Laat-Kimmerische opheffing is de Formatie van Brabant op veel plekken afwezig. Het Laat-Kimmerische hiaat tussen het Midden- en Boven-Jura is verder naar het noorden groter. In de Centrale Noordzeeslenk komt de Formatie van Brabant bijvoorbeeld niet voor.

De Formatie van Brabant ontstond tijdens het Bathonien en Callovien. In de Roerdalslenk, waar de erosie het minst verwijderd heeft, is de top van de formatie in het vroegste Oxfordien afgezet. De ouderdom van de formatie ligt daarmee tussen ongeveer 168 en op zijn laatst 162 miljoen jaar.

De facies van de zandige mergels en kalken is typisch voor het Boven-Dogger (Bathonien) en wordt Cornbrashfacies genoemd. In de afwisseling van mergels en kalken zijn ten minste drie sedimentaire cycli herkend. Deze afwisseling is het gevolg van Milanković-cycli.

De Formatie van Brabant ligt cordant bovenop de Formatie van Werkendam (open mariene kleisteen uit het Toarcien tot Bajocien). Waar de Formatie van Brabant afwezig is vormt die van Werkendam de top van de Altena Groep.

Deze top van de Formatie van Brabant en Altena Groep ligt bij de Laat-Kimmerische discordantie. Erbovenop liggen veelal gesteentelagen uit het Laat-Jura. Onder het vasteland van Nederland (in de Roerdalslenk en het West- en Centraal-Nederlands Bekken) behoren deze bij de Schieland Groep (Formaties van Nieuwerkerk en Zurich).

Dankzij de cyclische afwisseling van mergelige en kalkige niveaus is de Formatie van Brabant in zeven laagpakketten ingedeeld. In de Achterhoek vormt het Laagpakket van Klomps, een pakket donkere dieper mariene kleisteen, de top van de formatie.

De Formatie van Brabant correleert met lagen uit de West Sole Group in het Engelse deel van de Noordzee en de Dogger-Gruppe (Braunjura) in Duitsland.