De Bonte Was

De Bonte Was was een Nederlandse radicaalfeministische vrouwenuitgeverij. De Bonte Was gaf van 1974 tot 1985 verscheidene werken over vrouwenonderwerpen uit.

De Bonte Was werd op oudejaarsavond 1973 bedacht door vier vrouwen: Anneke van Baalen, Annemarie Behrens, Akke van der Meer en Greet Vooren. Eind 1974 werd de uitgeverij opgericht^[1] en hadden inmiddels Corrie van Dijk, Unita Ligteringen, Pamela Pattynama en Katja Rotte zich bij de groep gevoegd. De uitgeverij vestigde zich in het Vrouwenhuis, een kraakpand en feministisch bolwerk aan de Nieuwe Herengracht in Amsterdam.^[2] De eerste twee boeken, En ze leefden nog lang en gelukkig en Vrouwen over seksualiteit werden gestencild, volgende uitgaven werden bij een drukkerij ondergebracht. In een later stadium werden ook het zetwerk en de distributie uitbesteed.

De meeste boeken werden uitgegeven onder de auteursnaam De Bonte Was; de teksten kwamen in samenwerking door verschillende personen tot stand en de auteurs bleven uit principe anoniem. Vertalingen, dichtbundels en andere individuele werken werden wel onder de auteursnaam uitgegeven. Ook Anja Meulenbelt schreef, anoniem, teksten voor uitgaven van De Bonte Was.^[3]

Naast uitgeven hield de groep rond De Bonte Was zich ook bezig met het organiseren van debatten en met activisme. Hoogtepunt van het laatste was de vrouwenstaking van 1981 tegen de als betuttelend ervaren nieuwe abortuswet, die in eerste aanleg door De Bonte Was werd georganiseerd.

Nadat de oplagen begonnen te dalen werd de uitgeverij in 1992 opgeheven. De stichting die eigenaar was van de uitgeverij bleef bestaan als actiegroep.^[1]

De organisatie was collectivistisch en een principiële vrijwilligersorganisatie: iedereen deed aan alles mee, van schrijven en vergaderen tot boeken inpakken voor verzending en al het werk was onbetaald omdat niemand aan het feminisme mocht verdienen.^[4] Nadat Anja Meulenbelt De schaamte voorbij had gepubliceerd werd ze een boegbeeld van het feminisme. Ze verdiende geld met het boek en met andere publicaties en lezingen en dat was voor De Bonte Was aanleiding tegen Meulenbelt te ageren.^[5] Het radicaal feminisme kwam, naast de uitgaven, tot uitdrukking in de organisatie: er werd niet met mannen samengewerkt. In De Feminist, een ideologische boekenserie, fulmineerde De Bonte Was onder meer tegen inkapseling, gesubsidieerd feminisme en "therapeutisering" van de vrouwenstrijd. In die zin wordt De Bonte Was wel het geweten van de tweede feministische golf genoemd.

• 1974 - En ze leefden nog lang en gelukkig
• 1974 - Vrouwen over seksualiteit
• 1975 - Vrouwenwerk
• 1976 - Moederboek
• 1977 - Vrouwen over hulp bij ziekte en problemen
• 1978 - Het rode puzzelboekje voor vrouwen
• 1979 - Vrouwen tegen de verdrukking in
• 1982 - Zusterschap en daarna

• Affiche: Aankondiging van een boekpresentatie en een feest in het Vrouwenhuis aan de Nieuwe Herengracht 95 te Amsterdam op 23 november door uitgeverij De Bonte Was, met puzzeltocht, borrel en feest. De Bonte Was (23 november 1974). Geraadpleegd op 5 januari 2026 – via Delpher.

• Feministische Uitgeverij Sara