Buurtcentrum Transvaal

Buurtcentrum Transvaal aan de Ben Viljoenstraat is een buurtcentrum in de Transvaalbuurt in Amsterdam-Oost. Het werd gebouwd in 1975 in opdracht van de Gemeentelijke Dienst Volkshuisvesting, waar de architecten Pi de Bruijn en Ruud Snikkenburg destijds werkzaam waren.

Het gebouw weerspiegelt de toen nieuwe opvattingen over stadsvernieuwing ('bouwen voor de buurt'), waarbij niet alleen aandacht werd besteed aan vernieuwing en renovatie van woningen, maar ook aan sociale en culturele voorzieningen voor de gehele buurt. Het gebouw werd ontworpen met verschillende functies: ruimten voor sport, een crèche, een jongerensociëteit, ontmoetingsruimtes, werkplekken voor maatschappelijk werk, een sociaal raadsman, wijkverpleging en gezinsverzorging, en een filiaal van de bibliotheek.

Het openbare karakter en de multifunctionele opzet van het gebouw waren aanleiding tot de bijzondere architectuur. De architecten hebben een poortgebouw ontworpen. De zichtbare constructie bestaat deels uit een betonskelet en deels uit staal. Door middel van een montagewandsysteem zijn de ruimten op diverse manieren vrij indeelbaar. Gestreefd is naar een maximale transparantie, zowel intern – enkele tussenwanden en vloeren zijn van glazen bouwstenen – als extern door middel van grote puien en – in de wanden van de grote zaal – ook weer glazen bouwstenen. Niet alleen overdag maar ook 's avonds heeft het gebouw een opvallende uitstraling in de buurt.

Afgezien van enkele interne aanpassingen verkeert het gebouw nog in de oorspronkelijke staat; de toegepaste primaire kleuren zijn origineel. Het gebouw, een belangrijk (eerste) ontwerp in het oeuvre van beide architecten, is in 1976 onderscheiden met de Merkelbachprijs van de gemeente Amsterdam.

Vanwege de zeer onzekere toekomst van het gebouw heeft de Erfgoedvereniging Heemschut de gemeente Amsterdam in 2017 verzocht om het gebouw te beschermen als gemeentelijk monument. Na veel discussie en een lange procedure is in december 2025 door de gemeente besloten om het gebouw te beschermen en te verduurzamen.^[1][2][3][4]