Braziliaanse reuzenschildpad
| Braziliaanse reuzenschildpad IUCN-status: Kwetsbaar[1] (1996) | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
_(41025478171).jpg) | ||||||||||||||
| Een exemplaar uit Frans-Guyana. | ||||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
| Soort | ||||||||||||||
| Chelonoidis denticulatus Linnaeus, 1766 | ||||||||||||||
.jpg) | ||||||||||||||
| Etende exemplaren in Berkenhof Tropical Zoo. | ||||||||||||||
Afbeeldingen op  Wikimedia Commons | ||||||||||||||
Braziliaanse reuzenschildpad op  Wikispecies | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
De Braziliaanse reuzenschildpad[2] (Chelonoidis denticulatus) is een schildpad uit de familie van de landschildpadden (Testudinidae).
Naam en indeling
De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst voorgesteld door Carl Linnaeus in 1766. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Testudo denticulata gebruikt. De soort werd eerder bij de geslachten Geochelone en Testudo ingedeeld. Tot in 2014 werd de naam Chelonoidis denticulata gebruikt, waardoor deze naam ook in recentere literatuur veel wordt gebruikt.
De soortaanduiding denticulatus betekent vrij vertaald 'voorzien van kleine tanden'.[3]
De Braziliaanse reuzenschildpad staat onder verschillende namen bekend, en wordt ook wel bosschildpad[4], woudschildpad, bronzen helmschildpad[5], geelspoor of hercules[2] genoemd.
Uiterlijke kenmerken
De carapax of rugschild wordt meestal niet langer dan 50 centimeter, met uitschieters tot meer dan 80 cm.[6] Het is hiermee de grootste schildpad van het Zuid-Amerikaanse vasteland. Op de kop en poten zijn gele schubben aanwezig. De kop is opvallend groot, zwart of donkerbruin van kleur en kan niet worden teruggetrokken in het schild. Het rugschild heeft een bruine kleur met gele tot oranje kleuren op het midden van iedere hoornplaat. Jonge schildpadden hebben vaak gele strepen langs de binnenzijde van de schildplaat-randen, die na een aantal jaar beginnen te vervagen.
Het buikschild is goed ontwikkeld en heeft een geelbruine kleur met donkere randen aan de schildnaden. Bij oudere dieren wordt het buikschild beige van kleur. De keelschilden zijn gepaard. De plastronformule is als volgt: abd > hum > fem > gul >< pect >< an.
Mannetjes zijn van vrouwtjes te onderscheiden doordat ze groter worden en een langere en dikkere staart bezitten. Bovendien hebben mannetjes en een iets holler buikschild.
Onderscheid met andere soorten
De Braziliaanse reuzenschildpad is te herkennen aan het verlengde achterste deel van het schild en is te onderscheiden van de klokschildpad (Testudo marginata) door de duidelijk bruinere basiskleur en de grotere lengte. Ook komen er geen ondersoorten voor waarbij de verlenging van het schild enigszins gekarteld is in plaats van rond, zoals bij de gewone helmschildpad. De hoornplaten zijn ster-vormig maar hebben geen sterk reliëf zoals de diamantrugschildpad (Malaclemys terrapin). De schildkleur is lichter dan die van de gelijkende kolenbranderschildpad (Chelonoidis carbonaria).
Verspreiding en habitat
De schildpad leeft in delen van Zuid-Amerika en leeft in de landen Bolivia, Brazilië, Colombia, Ecuador, Frans-Guyana, Guadeloupe, Guyana, Peru, Suriname, Trinidad en Venezuela.[3]
De geprefereerde habitat bestaat uit tropische regenwouden, in zowel bladverliezende als groenblijvende delen van bossen. In het natuurlijke verspreidingsgebied regent het relatief vaak. De schildpad leeft onder het bladerdek in de beschaduwde en vochtige delen van de strooisellaag. De Braziliaanse reuzenschildpad is de enige strikt landbewonende schildpad van het Amazoneregenwoud.[7]
Levenswijze
De Braziliaanse reuzenschildpad is een goede zwemmer die voornamelijk in de ochtend en aan het einde van de dag actief wordt. Mannetjes herkennen elkaar door het maken van knik-bewegingen met de kop. Als ze een vrouwtje tegenkomen wordt deze zachtjes gebeten en geduwd voordat de paring plaatsvindt. Tijdens de paring maakt het mannetje klikkende geluiden. De voortplanting vindt waarschijnlijk gedurende het gehele jaar plaats.
De vrouwtjes zetten meerdere legsels af per jaar, die gemiddeld vier tot acht eieren bevatten. Het aantal eieren kan uiteenlopen van een enkel ei tot 20 stuks. De eieren hebben een witte kleur en een broze schaal, ze zijn langwerpig van vorm. De eieren zijn ongeveer 40 tot 60 millimeter lang en 35 tot 45 mm breed. Er wordt meestal geen nest gegraven maar de eieren worden op de bodem afgezet. Na ongeveer vier tot vijf maanden komen de juvenielen tevoorschijn die kleine tandachtige uitsteekseltjes hebben aan de achterste marginaalschilden. Ze hebben een schildlengte van 47 tot 60 millimeter.[6]
Op het menu staan verschillende plantendelen zoals bladeren, bloemen, grassen, fruit, boombast en wortels. Daarnaast worden ook de vruchtlichamen van schimmels gegeten, evenals aas en kleine dieren zoals slakken, miljoenpoten en insecten. Net als andere schildpadden wordt ook zand en kleine steentjes opgenomen, vermoedelijk om het voedsel beter te vermalen. Doordat de schildpad veel fruit eet, is het een belangrijke verspreider van plantenzaden in het bos.[8]
Beschermingsstatus
De Braziliaanse reuzenschildpad is zeldzaam en door het CITESverdrag beschermd. Het dier wordt door de lokale bevolking als medicijn gezien van van de schilden worden wel muziekinstrumenten en doosjes gemaakt.[8] De schildpad wordt weinig gevangen voor de handel in exotische dieren.
Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is de beschermingsstatus 'kwetsbaar' toegewezen (Vulnerable of VU).[9]
Bronvermelding
Referenties
- ↑ (en) Braziliaanse reuzenschildpad op de IUCN Red List of Threatened Species.
- 1 2 John Lehrer (1990 - 1998). Land- en zeeschildpadden. Uitgeverij Rebo Productions, Pagina 100. ISBN 90 366 10303.
- 1 2 Peter Uetz & Jakob Hallermann, The Reptile Database – Chelonoidis denticulatus.
- ↑ Bernhard Grzimek (1971). Het Leven Der Dieren Deel VI: Reptielen. Kindler Verlag AG, Pagina 117. ISBN 90 274 8626 3.
- ↑ Landschildpad.be, Bronzen helmschildpad.
- 1 2 C.H. Ernst, R.G.M. Altenburg & R.W. Barbour, Turtles of the world - Yellow-footed tortoise (Geochelone denticulata).
- ↑ R. D. Bartlett & Patricia Bartlett (2003). Reptiles and amphibians of the Amazon. University Press of Florida, Pagina 153. ISBN 0-8130-2623-7.
- 1 2 Franck Bonin, Bernard Devaux & Alain Dupré, vertaald door Peter C.H. Pritchard (2006). Turtles of the World. Johns Hopkins University Press, Pagina 213, 214. ISBN 0801884969.
- ↑ International Union for Conservation of Nature and Natural Resources - Red List, Chelonoidis denticulatus - IUCN Red List.
Bronnen
- (en) – Franck Bonin, Bernard Devaux & Alain Dupré, vertaald door Peter C.H. Pritchard - Turtles of the World – Pagina 213, 214 – 2006 – Johns Hopkins University Press – ISBN 0801884969
- (en) – C.H. Ernst, R.G.M. Altenburg & R.W. Barbour - Turtles of the world - Yellow-footed tortoise (Geochelone denticulata) - Website
- (en) – Peter Uetz & Jakob Hallermann - The Reptile Database – Chelonoidis denticulatus - Website Geconsulteerd 13 november 2025
- (en) – Peter Paul van Dijk, John B. Iverson, Anders G. J. Rhodin, H. Bradley Shaffer & Roger Bour - Turtles of the World, 7th Edition: Annotated Checklist of Taxonomy, Synonymy, Distribution with Maps, and Conservation Status - ISSN 10887105 (2014) - Website
· 
· 
